20 Μαρτίου 2017

Χένρικ Ίψεν:Το να αποζητάς την ευτυχία σ’ αυτήν τη ζωή, είναι η πραγματική έννοια της ανταρσίας...

O πρωτοπόρος της σύγχρονης δραματουργίας, με το έργο του, Το Κουκλόσπιτο, και την χειραφετημένη ηρωίδα του, προκάλεσε αναταραχή στην πουριτανική κοινωνία εκείνης της εποχής. Γεννήθηκε στις 20 Μαρτίου του 1828.-Από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή
 
O πρωτοπόρος της σύγχρονης δραματουργίας, με το έργο του, Το Κουκλόσπιτο, και την χειραφετημένη ηρωίδα του, προκάλεσε αναταραχή στην πουριτανική κοινωνία εκείνης της εποχής. Γεννήθηκε στις 20 Μαρτίου του 1828.-Από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή

Θεωρείται ένας από τους κορυφαίους θεατρικούς συγγραφείς, σκηνοθέτες και ηθοποιούς. Ο Νορβηγός, Χένρικ Ίψεν. Ήταν το δεύτερο παιδί μιας εύπορης οικογένειας που έμενε στο λιμάνι Skien. Αφού πτωχεύει η πατρική επιχείρηση, μετακινείται η οικογένειά του στο γειτονικό Vernstpop, όπου περνά δύσκολα παιδικά και εφηβικά χρόνια.

Τα έργα του πολλά και σπουδαία...Ανάμεσά τους:  Κωμωδία του ΈρωταΠέερ Γκυντ,  Βρικόλακες, Εχθρός του λαού, Αυτοκράτορας και Γαλιλαίος, Ρόμερσχολμ,  Κυρά της Θάλασσας, Αγριόπαπια και Έντα Γκάμπλερ. Μπορεί να διαδραματίζονταν στη Νορβηγία, τα έργα του όμως, γράφτηκαν στα δανικά και αποτελούν πολιτιστική κληρονομιά κυρίως των Σκανδιναβών. Το έργο του που ίσως, έφερε την ανατροπή για την πουριτανική κοινωνία της τότε εποχής, ήταν "Το κουκλόσπιτο".


Αναφέρεται στην ιστορία μιας γυναίκας, ήρεμης, υπομονετικής που ξαφνικά συνέρχεται από τη "μέθη" στην οποία βρισκόταν τόσα χρόνια και βλέπει την πραγματική οικογενειακή της κατάσταση. Εκείνο το  «ζωτικό ψεύδος», πάνω στο οποίο είχε δημιουργήσει και βασίσει ολόκληρη  τη ζωή της. Ο γάμος της δεν ήταν παρά μία αποτυχία. Παντρεύτηκε και έκανε παιδιά με έναν «άγνωστο»  άνθρωπο για εκείνη. Κάποιον που δεν δίσταζε να τη μεταχειρίζεται σαν να ήταν κτήμα του. Εκείνος της επέβαλε ό,τι ήθελε χωρίς να την υπολογίζει σε τίποτα. Μια μέρα λοιπόν, "ξυπνά" κι αποφασίζει ότι όλο αυτό που συνέβαινε θα έπρεπε να σταματήσει. Παραιτείται, από την παλιά της ζωή και από ό,τι της θύμιζε το "κουκλόσπιτό" της... Είχε τόση ανάγκη να βγει έξω, στον πραγματικό κόσμο, να κάνει τα δικά της βήματα. Τί και αν ο κόσμος έξω είναι διαφορετικός, πρωτόγνωρος και σκληρός... Είναι σίγουρα καλύτερος από αυτό που ζούσε κλεισμένη σε εκείνο το σπίτι γιατί τώρα πια έχει "ελπίδα" για ένα καλύτερο αύριο...  Σε κάποια επιστολή του, ο Ίψεν σημειώνειγια το βιβλίο του: "Η στιγμή που αφήνει το σπίτι της είναι η στιγμή που αρχίζει η ζωή της… Σ’ αυτό το έργο υπάρχει ένα μεγάλο, ενήλικο παιδί, η Νόρα, που πρέπει να βγει έξω στη ζωή να ανακαλύψει τον εαυτό της."

Ο ρόλος της εμβληματικής Νόρας που δημιούργησε ο Ίψεν, δεν είναι τυχαίος και δεν πρέπει να τον προσπεράσουμε. Πρόκειται για  την πρώτη χειραφετημένη γυναίκα που ανέβηκε στη θεατρική σκηνή, που προκάλεσε πανικό με την επανάστασή της και αναστάτωσε τα ευρωπαϊκά ήθη. Και όλα αυτά συνέβησαν για να πετύχει τη δική της αυτογνωσία.

Ο τρόπος γραφής του συγγραφέα έχει μια απαράμιλλη ποιητικότητα και διεισδυτικότητα στο σημαντικό κοινωνικό ζήτημα των δικαιωμάτων της γυναίκας...  Δεν έχει ως στόχο του να παρουσιάσει τη γυναίκα ως θύμα του  ανδροκρατούμενου συστήματος κοινωνικών ανισοτήτων, δεν επιθυμεί να διδάξει και να περάσει ηθικά μηνύματα. Η Νόρα Χέλμερ είναι ένα πρόσωπο-σύμβολο η οποία, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η Νόρα: "Πρέπει να καταφέρω να αποφασίσω ποιος έχει δίκιο, η κοινωνία ή εγώ" επισημαίνοντας ακριβώς τη διαφορά ανάμεσα σε αυτό που εκείνη εκπροσωπεί ως οντότητα και υπεραξία και τα κλειστά όρια των κοινωνιών και των θεσμών που διαστρέφουν τον ενστικτικό της ρόλο.


Ακολουθεί η κριτική του Άγγελου Τερζάκη για το "Κουκλόσπιτο"...

"Το Κουκλόσπιτο είναι ένα έργο που ανατάραξε την εποχή του και την ανατάραξε, γιατί είχε για θέμα του τον έλεγχο ενός θεσμού. Πρόκειται για τον ακρογωνιαίο λίθο του κοινωνικού οικοδομήματος, όπως τον έχει θεμελιώσει η ηγετική τάξη του καιρού του: τον γάμο. Αλλά το γνώρισμα ακριβώς αυτό, που έδωσε στο δράμα του Ίψεν την εκρηκτική του ένταση την εποχή εκείνη, έγινε και η αιτία να θεωρούν αργότερα το Σπίτι της κούκλας δράμα ξεπερασμένο. ΄Αλλες οι αντιλήψεις για το γάμο σήμερα, λένε, άλλη η θέση της γυναίκας μέσα στην κοινωνία, άλλες οι αντιδράσεις της κοινής γνώμης. Πραγματικά, το Σπίτι της κούκλας θα ήταν ένα έργο αναφερόμενο σε καταστάσεις που πια δεν υπάρχουν, αν περιοριζόταν σε μια κριτική του θεσμού του γάμου ή στην διεκδίκηση του δικαιώματος για τη γυναίκα να αποκηρύσσει έμπρακτα μια ψεύτικη κατάσταση, ένα συμβατικό δεσμό. Αλλά και πολύ μικρός ποιητής θα ήταν εκείνος που θα περιοριζόταν να γράψει έναν δραματοποιημένο σχολιασμό κοινωνικού θεσμού. Προσθέτουν βέβαια πως αυτό που δίνει ουσιαστικό περιεχόμενο και διάρκεια στα κοινωνικά έργα του Ίψεν είναι η ποιητική σύλληψη των προσώπων. Αναμφισβήτητα. Η Νόρα, ειδικότερα, είναι το πιο χαριτωμένο κι΄ αξιαγάπητο - όχι μόνον εξωτερικά - πρόσωπο του νεωτέρου θεάτρου. Αλλά και πάλι, ένας ποιητής που εμβαθύνει στο θέμα του, δεν σταματάει ποτέ στο επίπεδο του θεσμού. Το επίπεδο του θεσμού είναι το επίπεδο του νόμου, δηλαδή των νομοθετικών ρυθμίσεων και των εθίμων. Το αληθινό δράμα όμως προχωρεί βαθύτερα, στην περιοχή όπου όλα δεν διορθώνονται με νομοθετικές διατάξεις ή αλλαγές αντιλήψεων. Το θέαμα του Σπιτιού της κούκλας δεν είναι ούτε οι φεμινιστικές διεκδικήσεις, όπως το είχαν νομίσει στα 1880, ούτε ο θεσμός του γάμου με το αντίστοιχο δικαίωμα ή μη της παντρεμένης γυναίκας να παρατάει το σπίτι της, τον άντρα της και τα παιδιά της. Το θέμα του Σπιτιού της κούκλας είναι το πρόβλημα του ζευγαριού, αν μπορεί, και πώς, να υπάρξει συμβίωση με περιεχόμενο ανθρώπινο, υψηλό. [...] Κάτω από τη φυσική κλίση της για τον άντρα της η Νόρα, δίχως να το έχει συλλογιστεί ποτέ, πίστευε τον γάμο μια κοινωνία ψυχών. Κάτω από τους παιδιάστικους τρόπους της, μέσα στην αρχική της μακαριότητα, η κούκλα αυτή έκρυβε μια περίεργη προσδοκία. Ανήκε στα ρομαντικά εκείνα πλάσματα που όχι μόνον θέλουν τον κόσμο ωραίο, αλλά και που δεν μπορούν να τον ανεχθούν διαφορετικά. Παρά να προσαρμοστούν, να συνθηκολογήσουν, να λερωθούν, προτιμούν ν΄ αυτοκτονήσουν, πραγματικά ή συμβολικά, δηλαδή να καταστρέψουν τη ζωή τους. Η χοντροκέφαλη κοινωνία του τέλους του 19ου αιώνα δεν κατάλαβε πως το ξεπόρτισμα της Νόρας, στο τέλος του έργου, δεν είναι λιποταξία ή ελαφρομυαλιά, μήτε ανήθικη ανταρσία. Είναι αιματηρή συνέπεια σ΄ ένα ιδανικό απαιτητικό. Αλλά ο χαρακτηρισμός της επιφάνειας είναι πάντα ευκολότερος από την ανάλυση σε βάθος. Ο Ίψεν χαρακτηρίστηκε «επαναστατημένος ατομιστής» στην περίπτωση του Σπιτιού της κούκλας επειδή αξίωνε περισσότερη ειλικρίνεια, περισσότερο σεβασμό για τους θεσμούς από εκείνους που δείχνονταν οι εξ επαγγέλματος υπέρμαχοί τους. Οι τελευταίοι αυτοί, βολεύονταν τόσο καλά με την υποκρισία! Δεν είναι λοιπόν καθόλου τυχαίο αν, ύστερα από το παγκόσμιο σκάνδαλο που προκάλεσε το Σπίτι της κούκλας, ένα από τα κυριότερα πρόσωπα του αμέσως επομένου ιψενικού έργου, που έδινε απάντηση στους επικριτές της Νόρας, είναι ο πάστωρ Μάντερς, ο εκφραστής της αναγορευμένης σε δόγμα, σε καθεστώς, υποκρισίας.[...]

΄Αγγελος Τερζάκης

Ακολουθούν κάποια από τα σοφά λόγια του Ίψεν..

Η μειοψηφία μπορεί και να έχει δίκιο, η πλειοψηφία πάντα κάνει λάθος

Το να αποζητάς την ευτυχία σ’ αυτήν τη ζωή, είναι η πραγματική έννοια της ανταρσίας.

Το μεγάλο μυστικό της εξουσίας είναι να μη θέλεις ποτέ να κάνεις περισσότερα από όσα μπορείς να πετύχεις.

Ποτέ δεν πρέπει να φοράς το καλό σου παντελόνι όταν πηγαίνεις να πολεμήσεις για την ελευθερία και την αλήθεια.

Μια ανθρώπινη κοινότητα είναι σαν ένα καράβι: Όλοι πρέπει να είναι προετοιμασμένοι για να αναλάβουν το τιμόνι.