30 Οκτωβρίου 2016

Coco Chanel: Το ωραιότερο δώρο που μου χάρισε ο Θεός, ήταν να μη μου επιτρέψει να αγαπήσω όποιον δεν με αγαπά

Μια γυναίκα με δυναμική προσωπικότητα, μπροστά από την εποχή της, που κατάφερε να φέρει την επανάσταση στο χώρο της μόδας του 20ου αιώνα αλλά και στην εικόνα του γυναικείου σώματος.-Από την Μανταλένα Μαρία Διαμαντή
 
Μια γυναίκα με δυναμική προσωπικότητα, μπροστά από την εποχή της, που κατάφερε να φέρει την επανάσταση στο χώρο της μόδας του 20ου αιώνα αλλά και στην εικόνα του γυναικείου σώματος.-Από την Μανταλένα Μαρία Διαμαντή

Η Κοκό Σανέλ, αν και έχει φύγει από τη ζωή εδώ και 45 χρόνια, με την καινοτόμο φιλοσοφία της για τη μόδα, για τη ζωή και με το ανατρεπτικό στυλ που έδωσε μέσα από τις δημιουργίες της...άφησε εποχή!


Δεν είναι λίγες οι γυναίκες, κυρίως της νεότερης γενιάς, που θεωρούν τη λέξη Σανέλ, συνώνυμη του κλασικού ή του συντηρητικού στη μόδα -καθώς ανακαλεί στη μνήμη, τα αθάνατα ταγεράκια με τη λαιμόκοψη και την τρέσα. Ωστόσο, η Γαλλίδα Κοκό Σανέλ έκανε κάτι πολύ πιο σημαντικό. Μέχρι το 1900, το γυναικείο σώμα ήταν “κορνιζαρισμένο”, φετιχοποιημένο, “εγκλωβισμένο” μέσα σε κορσέδες, ένα “έκθεμα” για το ανδρικό βλέμμα. Χάρη σε εκείνη, το “άκαμπτο” κορμί, παραχωρεί τη θέση σε ένα σώμα που είναι πια “υγιές, ευφυές και προοδευτικό”. Η γυναικεία φιγούρα απαλλάσσεται από τα φτερά, τις δαντέλες και τους φιόγκους της Belle Epoque. Γίνεται τώρα πια πιο φυσική και λειτουργική. Η πειθαρχία παύει να επιβάλλεται με τις μπαλένες και το ανελέητο σφίξιμο των κορδονιών. Οι γυναίκες αρχίζουν να προσέχουν την εμφάνισή τους με την υγιεινή διατροφή, την άσκηση, την επαφή με τη φύση. Γύρω στο 1925, αρχίζει να  ολοκληρώνεται  αυτή η αλλαγή  με την καθοριστική συμβολή τη Κοκό.  Και ποιά γυναίκα δεν έχει φορέσει κάτι από Σανέλ ή κάτι που εμπνεύστηκε η σπουδαία σχεδιάστρια και παραλλάχτηκε στο χρόνο;

Για τη σπουδαία εκείνη γυναίκα - που δικαίως έχει αναδειχθεί ως ένα από τα “ιερά τέρατα” του 20ου αιώνα-  έχουν γραφτεί τόνοι μελάνης.

Κάποιος θα μπορούσε να πει πως η ζωή της θυμίζει το παραμύθι της Σταχτοπούτας, με τη διαφορά ότι η φτωχή αυτή αγροτοπούλα- η οποία έμαθε την τέχνη της μοδίστρας σε ένα μοναστήρι - στάθηκε η ίδια ο ωραίος πρίγκιπας του εαυτού της.


Η Γκαμπριέλ Σανέλ - γνωστή ως Κοκό Σανέλ- γεννήθηκε στις 19 Αυγούστου του 1883. To περίφημο ψευδώνυμο “Koκό” προέκυψε  το 1905. Σε μια παράστασή της, στη μουσική σκηνή La Rotande μιας επαρχιακής πόλης, τραγούδησε το “Qui qu’a vu Coco, dans le Trocadero”. Και από τότε είναι η “Κοκό”...

Μεγαλώνει σε ένα γαλλικό ορφανοτροφείο αντιμετωπίζοντας αρκετά  δύσκολα παιδικά χρόνια. Η λέξη “μοναξιά” είναι αντιπροσωπευτική για εκείνη την περίοδο της ζωής της... Στο βιβλίο “Η αύρα της Σανέλ” του Πωλ Μωράν, όπου εμπεριέχει τα απομνημονέυματά της, η Κοκό διηγείται...

“Στα έξι μου χρόνια είμαι κιόλας μόνη. Η μητέρα μου μόλις είχε πεθάνει. Ο πατέρας μου με αποθέτει, σαν φορτίο, στις θείες μου, και ξαναφεύγει αμέσως για μιαν Αμερική από όπου δεν θα επιστρέψει ποτέ. Ορφανή...από τότε, η λέξη αυτή πάντοτε με κάνει να παγώνω από τρόμο- ακόμη και τώρα αν δω να περνάει οικοτροφείο μικρών κοριτσιών κι ακούσω τη φράση “είναι ορφανές” μου είναι αδύνατον να μη δακρύσω. Μισός αιώνας έχει περάσει, αλλά τριγυριδσμένη από την πολυτέλεια και την ευδαιμονία των τελευταίων τυχερών ενός δυστυχισμένου κόσμου, εγώ παραμένω μόνη, ακόμη μόνη. Πιο μόνη από ποτέ. (...) Η μοναξιά σκλήρυνε το χαρακτήρα μου, που είναι κακός, σφυρηλάτησε την ψυχή μου, που είναι περήφανη, και το κορμί μου, που είναι γερό.”


Με ένα μαύρο πουλόβερ και δέκα σειρές μαργαριτάρια, η Σανέλ ξεσήκωσε τη μόδα." είπε κάποτε ο Christian Dior για την Κοκό. Και είναι αλήθεια. Ακόμα και σήμερα “ορίζει” τί έχει στυλ, prestige, τί είναι σικ, τί πρόκειται να φορεθεί.




Το 1909 ανοίγει το πρώτο της κατάστημα με γυναικεία καπέλα στο Παρίσι. Βαθμιαία, αποκτά δική της πελατεία και το 1913 ανοίγει μια μπουτίκ στην Ντοβίλ -ένα παραθαλάσσιο θέρετρο πολυτελείας στη Νορμανδία. Σύντομα, όμως, μεταφέρει τις δραστηριότητές της στο Παρίσι. Η Σανέλ εισάγει στο γυναικείο ντύσιμο ένα νέο λεξιλόγιο. Ριχτές ζακέτες, πλεχτά υφάσματα, βραδινά φορέματα χωρίς μανίκια, τα blazer, τα γυναικεία παντελόνια,τα παντελόνια καμπάνα, τα strapless φορέματα, οι πλισέ φούστες, τα jersey ταγιέρ, τα πουλόβερ με γυριστό λαιμό, το περίφημο “μικρό μαύρο φόρεμα”, τα ντραπέ τουρμπάνια,τα μικρά καπέλα, οι καμπαρντίνες, οι γόβες χωρίς φτέρνα (δίχρωμες- μπεζ με μαύρη μύτη), η ζώνη και η καπιτονέ τσάντα με αλυσίδα, τα κοσμήματα με τη φόρμα της καμέλιας (το αγαπημένο της λουλούδι), οι γυναικείες πιτζάμες, το unisex στυλ, το gypsy loοk... Και όλα αυτά γίνονται ενθουσιωδώς δεκτά... 


 Έχοντας επίγνωση του ειδικού βάρου του ονόματός της, το 1922 λανσάρει ένα εκπληκτικό άρωμα, το οποίο βαφτίζει απλώς Chanel No5, που σήμερα συγκαταλέγεται στα πιο δημοφιλή σε όλο τον κόσμο. Επίσης, είναι η  πρώτη σχεδιάστρια στην ιστορία της μόδας που σχεδιάζει συσκευασίες προιόντων μακιγιάζ.




 “Οι πρώτες της πελάτισσες ήταν δούκισσες και πριγκίπισσες, κι εκείνη τις έντυνε σαν να ήταν γραμματείς και στενογράφοι” λέει η θρυλική εκδρότρια του Vogue, Νταιάνα Βρίλαντ.

O καλλιτεχνικός διευθυντής του γαλλικού οίκου, Karl Lagerfeld, λέει για τη Σανέλ:

Μπορεί να τη χαρακτήριζαν Belle Epoque, όμως εκείνη η περίοδος ήταν φρικτή. Για ένα κορίτσι φάνταζε ακόμα πιο δύσκολο να πετύχει. Παρ’όλα αυτά, εκείνη δεν άφησε τους άλλους να την ποδοπατήσουν σε την κι αυτό τη βοήθησε να γίνει θρύλος. Η εικόνα της και η ψυύχή της είναι εδώ, εξακολουθούν να υπάρχουν.”

Στην πραγματικότητα, οι φυσικοί αποδέκτες του μηνύματος της Κοκό Σανέλ ήταν οι γραμματείς και οι στενογράφοι, τα εκατομμύρια ανώνυμα “εργαζόμενα κορίτσια” -τα οποία στη δεκαετία του ‘20 μπαίνουν μαζικά στην παραγωγή. Κι ας μην είχαν τη δυνατότητα να αγοράσουν τα πανάκριβα ρούχα της. Με τη δική της παρότρυση, κόβουν τα μαλλιά τους, πετάνε τους κορσέδες, καθιερώνουν το μαύρισμα και αποδεικνύουν ότι μια γυναίκα μπορεί να είναι κομψή και άνετη ταυτόχρονα.

Κι ενώ η Σανέλ μεγαλουργεί στη Γαλλία... στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού συντελείται μια επανάσταση στην καθημερινή ζωή. Ο πατριάρχης της αυτοκινητοβιομηχανίας, Χένρι Φορντ, δημιουργεί το περιβόητο μοντέλο Τ. Πρόκειται για ένα απλό, λειτουργικό αυτοκίνητο, απαλλαγμένο από καθετί περιττό, που απευθύνεται στο μέσο Αμερικανό εργάτη. Το μοντέλο Τ, ήταν πάντα μαύρο, σύμφωνα με την παροιμιώδη έκφραση του Φόρντ.


Ο πελάτης μπορεί να αγοράσει ένα αυτοκίνητο σε ό,τι χρώμα θέλει, αρκεί να είναι μαύρο”. Το 1926, όταν η Σανέλ λανσάρει το “μικρό μαύρο φόρεμα” και η Vogue γράφει:”Να ένα Φορντ με την υπογραφή Σανέλ”. Πρόκειται για μια παρομοίωση όχι μόνο  άκρως κολακευτική αλλά και εύστοχη. Άλλωστε η Σανέλ και ο Φορντ εκφράζουν, καθένας στον τομέα του, το πνεύμα της νέας εποχή. Η πανέξυπνη και διορατική Σανέλ στήνει μια αυτοκρατορία , η οποία στην ακμή της απασχολεί 3.500 εργαζομένους. Παράλληλα, έχει στενούς δεσμούς με την  αφρόκρεμα της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας της δεκαετίας του ‘20. Είναι στενή “φίλη” του Ρώσου συνθέτη Ιγκόρ Στραβίνσκι, τον οποίο φιλοξενεί όταν εκείνος ζούσε εξόριστος στη Γαλλία. Χρηματοδοτεί το ανέβασμα της “Ιεροτελεστίας της άνοιξης” με τα θρυλικά μπαλέτα Ντιαγκίλεφ και σχεδιάζει τα κοστούμια για το ανέβασμα της “Αντιγόνης” του Ζαν Κοκτό- ενώ τα σκηνικά τα επιμελείται ο Πάμπλο Πικάσο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ερωτική της ζωή υπήρξε θυελλώδης. Μπορεί να μην παντρεύτηκε ποτέ η Σανέλ, αλλά αγαπήθηκε από σημαντικούς άντρες της εποχής - που ανήκαν σε κάποια ανώτερη κοινωνικά τάξη. Μέσα από την καταγραφή του Πωλ Μοράν, η Κοκό μιλά για τους άνδρες της ζωής της - εραστές και συνεργάτες-. Χαρακτηριστικό στοιχείο στις σχέσεις της είναι ο δυναμισμός της και πως δεν χαρίζεται σε κανέναν.

Για τον Μπόυ Καπέλ -μέλος της αγγλικής υψηλής κοινωνίας - περιγράφει :Ήταν ένα από τα λιοντάρια του Λονδίνου. Για μένα υπήρξε ο πατέρας μου, ο αδερφός μου, όλη μου η οικογένεια.” Για εκείνη είναι ο μοναδικός άντρας που αγάπησε και που ποτέ δεν ξέχασε και θεωρούσε τον εαυτό της τυχερό που τον γνώρισε.  Ένοιωθε απίστευτο θαυμασμό για τη δυναμική του προσωπικότητα και για το ότι ξεχώριζε από τους άλλους νεαρούς της ηλικίας του.

Για το Δούκα του Ουέστμινστερ λέει η Κοκό:“Μείναμε φίλοι. Τον αγάπησα, ή πίστευα πως τον αγαπούσα, που είναι το ίδιο. Ο Ουεστμίνστερ είναι η προσωποποίηση της αβροφροσύνης και της ευγένειας. Ανήκει στα τελευταία δείγματα μιας γενιάς καλοαναθρεμμένων ανθρώπων... Είναι η ενσάρκωση της απλότητα, ο πιο συνεσταλμένος άντρας που έχω δει ποτέ... Του άρεσε επειδή ήμουν Γαλλίδα. Οι Αγγλίδες είναι κτητικές και κρύες. Οι άντρες κουράζονται και πλήττουν μαζί τους.”  Ήταν 44 ετών ο Δούκας, όταν γνωρίστηκαν. Δεν είχε μόνο τον τίτλο του πλουσιότερου άντρα της Βρετανίας, αλλά και του καρδιοκατακτητή. Η Κοκό τον ερωτεύτηκε βαθιά και έζησε μαζί του για δέκα ολόκληρα χρόνια.


Για τον  Πικάσο παραδέχεται πως της άρεσε ως άντρας αλλά στην πραγματικότητα αυτό που την γοήτευε ήταν η ζωγραφική του, από την οποία δεν καταλάβαινε τίποτα- όπως λέει. “Με είχε πείσει και μου άρεσε να πείθομαι. Για μένα ο Πικάσο είναι ο πίνακας των λογαρίθμων... Η φιλία μου γι’αυτόν διατηρείται αταλάντευτη. Νομίζω πως είναι αμοιβαίο. Δεν έχουμε αλλάξει, παρ’όλες τις ανατροπές.” Συνεργάστηκαν την περίοδο 1924-1928 όταν δούλεψε ως σχεδιάστρια κουστουμιών για τον Σεργκέι Ντιαγκιλεφ (ιδρυτή και σκηνοθέτη των “Ballet Russes”).Για  τον Σεργκέι περιγράφει η Κοκό “ήταν ο πιο ευχάριστος φίλος. Αγαπούσα τη βιασύνη του να ζήσει, μου άρεσαν τα πάθη του, τα κουρέλια του, που έρχονταν σε τόση αντίθεση με τη φήμη του περί πολυτελούς ζωής, τις μέρες του χωρίς να τρώει, τις νύχτες τους να κάνει πρόβες, καθηλωμένος σ’ένα κάθισμα της πλατείας, ξοδεύοντας και την τελευταία του δεκάρα για να ζήσει μια ωραία παράσταση...”

Ο Πωλ Ιρίμπε - Γάλλος σχεδιαστής και ντεκορατέρ - ήταν για τη Σανέλ ο πιο περίπλοκος άντρας που γνώρισε ποτέ. Εκείνος, από τη μεριά του την  “κατηγορούσε” ότι δεν ήταν απλή. “Δεν καταλαβαίνω, γιατί χρειάζεσαι τόσα πολλά δωμάτια... Τί σημαίνουν όλα αυτά τα αντικείμενα; O τρόπος που ζεις σε καταστρέφει οικονομικά. Τί σπατάλη!” της έλεγε. Είχαν μια σχέση πάθους μεταξύ τους.

Ο έρωτας της Κοκό με τον διάσημο συνθέτη Ιγκόρ Στραβίνσκυ - είναι γνωστός. Γνωρίζονται ενώ εκείνος ήταν ήδη παντρεμένος. Ο γάμος του, ωστόσο,  δεν τον εμποδίζει σε τίποτα να τη φλεράρει . Εκείνη, μάλιστα προσπαθεί να τον αποθαρρύνει λέγοντάς του :”Eίστε παντρεμένος, Ίγκορ. Όταν η γυναίκα σας η Κατρίν το μάθει...”, εκείνος της απαντά “Το ξέρει ότι σας αγαπώ. Σε ποιόν άλλο, εκτός από εκείνη, θα μπορούσα να εμπιστευτώ κάτι τόσο σοβαρό;”

Μοναδική φίλη της Κοκό Σανέλ, υπήρξε η καλλιτέχνης Mίσια Σερτ“Αυτό που αισθανόμουν ωστόσο γι’αυτήν ήταν περισσότερο αγάπη απ’ότι φιλία. Εμφανίστηκε στη ζωή μου τη στιγμή της μεγαλύτερης θλίψης μου :η θλίψη του άλλου τη τραβάει, όπως ορισμένα αρώματα τις μέλισσες... Η Μίσια μου έδωσε αμέτητρητους λόγους να την αγαπήσω. Είναι πλάσμα σπάνιο, που δεν θα μπορούσε να αρέσει παρά μόνο στις γυναίκες και σε κάποιους καλλιτέχνες.” Μέσα από αυτά τα λόγια φαίνεται ο θαυμασμός και η αγάπη της προς εκείνη.






Ρήσεις της Κοκό Σανέλ...

- “Το ωραιότερο δώρο που μου χάρισε ο Θεός, ήταν να μη μου επιτρέψει να αγαπήσω όποιον δεν με αγαπά.

-”Μου αρέσει απείρως περισσότερο να δίνω από το να παίρνω, είτε στη δουλειά είτε στον έρωτα είτε στη φιλία.”

- “Υπάρχει καιρός για δουλειά και υπάρχει καιρός για αγάπη. Έτσι δεν υπάρχει καιρός για τίποτα άλλο.”

-”Ωραία μάτια είναι μόνο εκείνα που μας κοιτούν με τρυφερότητα.”

- “Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν λεφτά και υπάρχουν άνθρωποι που είναι πλούσιοι.”

- “Η πιο θαρραλέα πράξη είναι να σκέφτεσαι μόνος σου, φωναχτά.”

- "Έχω διατηρήσει τον μαύρο χαρακτήρα μου σαν την καρδιά μιας χώρας που δεν συνθηκολόγησε ποτέ. Υπήρξα επαναστάτρια ως παιδί, επαναστάτρια ως ερωμένη και ως μοδίστρα, ένας αληθινός Σατανάς."

- "Η φύση σου δίνει το πρόσωπο που έχεις στα 20. Η ζωή διαμορφώνει το πρόσωπο που έχεις στα 30. Αλλά στα 50 έχεις το πρόσωπο που σου αξίζει."
- “Μια γυναίκα που γερνάει πρέπει να είναι στη μόδα. Μόνο μια νέα γυναίκα μπορεί να έχει τη δική της μόδα.”

- “Κρίνω τους ανθρώπους από τον τρόπο που ξοδεύουν τα λεφτά τους. Θα’λεγα στις γυναίκες : Mην παντρευτείτε ποτέ άντρα που χρησιμοποιεί πορτοφόλι.

- "Mιλάμε για περιποίηση του σώματος, και η περιποίηση της ψυχής πού είναι; H περιποίηση της ομορφιάς πρέπει ν`αρχίζει από την καρδιά και την ψυχή, αλλιώς τα καλλυντικά δεν χρησιμεύουν σε τίποτε."

- "Η πολυτέλεια πρέπει να είναι άνετη, αλλιώς δεν είναι πολυτέλεια."

- Ψάξε για τη γυναίκα μέσα στο φόρεμα. Αν δεν υπάρχει γυναίκα, δεν υπάρχει φόρεμα.

- " Μια άσχημα αρωματισμένη γυναίκα δεν έχει μέλλον." (έκφραση του ποιητή Paul Valery  που αγαπούσε να αναφέρει) 

- “Αν ντυθείτε άκομψα θα θυμούνται το ρούχο. Αν ντυθείτε άψογα, θα θυμούνται εσάς.”

- “Μια γυναίκα πρέπει να είναι κομψή, υπέροχη και να γνωρίζει δύο πράγματα:ποιά είναι και τί θέλει.

- “Δεν καταλαβαίνω πώς μια γυναίκα φεύγει από το σπίτι της απεριποίητη. Ποτέ δεν ξέρεις πότε θα συναντήσεις το πεπρωμένο σου και τότε θα πρέπει να είσαι όσο το δυνατόν πιο όμορφη γίνεται.”

- “Το καλύτερο χρώμα στον κόσμο είναι αυτό που δείχνει ωραίο επάνω σου.”

- “Οι γυναίκες κάνουν τα ρούχα, όχι τα ρούχα τις γυναίκες.”

- “Mια γυναίκα οφείλει να είναι δυο πράγματα: αριστοκρατική και υπέροχη.

-”Κάθε γυναίκα έχει την ηλικία που της αξίζει.”

- “Στα τριάντα της μια γυναίκα πρέπει να διαλέξει ανάμεσα στο πισινό της και στο πρόσωπό της.”

- “Δεν κάνω μόδα, ΕΙΜΑΙ μόδα.”


Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου πολέμου η Σανέλ κλείνει τον οίκο μόδας, αλλά παραμένει στο Παρίσι, όπου συζεί με ένα Γερμανό αξιωματικό. Μάλιστα, στην τελευταία της βιογραφία, αναφέρεται ότι και η ίδια στρατολογήθηκε στις μυστικές υπηρεσίες των Ναζί, έχοντας τον κωδικό Westiminster - από τον τίτλο ευγενείας που έφερε ο εραστής της.

Μετά τον πόλεμο κατηγορείται για συνεργασία με τους Γερμανούς και καταφεύγει στην Ελβετία. Μέχρι το τέλος της ζωής της αρνείται κάθε σχέση με το χιτλερικό καθεστώς. Δεν κατάφερε όμως ποτέ να εξηγήσει πώς ήταν δυνατόν να μένει στο φημισμένο ξενοδοχείο Ritz στο Παρίσι , το οποίο είχε επιτάξει η πολεμική αεροπορία των Ναζί- η Λουτβάφε- και που συχνά αποτελούσε τόπο διαμονής του στρατάρχη Γκαίρινγκ.

Το 1954 επιστρέφει στο Παρίσι, όπου διευθύνει την επιχείρησή της μέχρι που “φεύγει” πια από τη ζωή ... Το 1971, μόνη, στη Λωζάνη της Ελβετίας, στα 87 της χρόνια.

“Αυτό που σας διηγούμαι δεν είναι διαθήκη. Θα χρειαστεί να πάω αλλού. Θα χρειαστεί να κάνω άλλα πράγματα. Είμαι πανέτοιμη να ξαναρχίσω. Θάνατος στο θάνατο! Ζήτω η ζωή! ‘Εχω παρ’όλα αυτά μεγάλη περιέργεια για την άλλη πλευρά. Θα πάω στον παράδεισο να ντύσω πραγματικούς αγγέλους, εφόσον με τους άλλους αγγέλους πάνω στη γη έγινε η ζωή μου κόλαση...Ένας κόσμος τελειώνει, ένας άλλος έμελλε να γεννηθεί. Ήμουν εκεί- για μια ευκαιρία παρουσιαζόταν, την άδραξα. Είχαμε την ίδια ηλικία μ’αυτόν τον καινούργιο αιώνα : σε μένα λοιπόν απευθύνθηκε για να τον εκφράσω ενδυματολογικά. Χρειαζόταν απλότητα, άνεση, καθαρότητα στις γραμμές : κι όλα αυτά του τα προσέφερα - εν αγνοία μου. Οι πραγματικές επιτυχίες έρχονται μοιραία...”





Οι εμπνεύσεις της Κοκό ήταν εκρηκτικές. Σάρωσε προκαταλήψεις και στερεότυπα αιώνων. Βοήθησε τη γυναίκα να βγει στον πραγματικό κόσμο με κομψότητα, χάρη και σιγουριά. Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια του Ζαν Κοκτώ για εκείνη“ Η Σανέλ ήταν κάτι σαν θαύμα, δούλεψε στον κόσμο της μόδας, με κανόνες οι οποίοι είχαν αξία μόνο για τους ζωγράφους, τους ποιητές, τους μουσικούς. Η αφρικανική τέχνη, τα σπορ, ο Πικάσο και η Σανέλ σάρωσαν την ομίχλη της μουσελίνας”.

Ο μύθος της γυναίκας που ήρθε για να αλλάξει ριζικά την ιστορία της μόδας, θα ζει για πάντα μέσα σε συλλογές pret-a-porter, εντυπωσιακές πασαρέλες, αρώματα, καλλυντικά, κοσμήματα,  διαφημίσεις, πρωτοσέλιδα μεγάλων περιοδικών μόδας...

“Για να είναι κάποιος αναντικατάστατος, πρέπει να είναι διαφορετικός...” είπε η Σανέλ... Και εκείνη είναι αναντικατάστατη, χωρίς καμία αμφιβολία...

Πηγές:

- “Η αύρα της Σανέλ”, Πωλ Μοράν -εκδόσεις ΑΓΡΑ

- chanel.com

- vogue.com