18 Μαρτίου 2017

Ο μαγικός κόσμος των εσωφύλλων των βιβλίων

Όταν ανοίγετε ένα βιβλίο, το εσώφυλλο είναι το πρώτο μυστικό που κρύβεται ανάμεσα στα εξώφυλλα. Και ένα επιμελημένο εσώφυλλο μπορεί να προκαλέσει στον αναγνώστη μια ευχάριστη έκπληξη. Από τη Νικολέτα Μακρή
 
Όταν ανοίγετε ένα βιβλίο, το εσώφυλλο είναι το πρώτο μυστικό που κρύβεται ανάμεσα στα εξώφυλλα. Και ένα επιμελημένο εσώφυλλο μπορεί να προκαλέσει στον αναγνώστη μια ευχάριστη έκπληξη. Από τη Νικολέτα Μακρή

«Ένας από τους αγαπημένους τρόπους με τους οποίους οι σχεδιαστές βιβλίων προκαλούν έκπληξη στον αναγνώστη είναι μέσω των δημιουργικών εσωφύλλων» γράφει η Holly Dunn, μια σχεδιάστρια εξωφύλλων βιβλίων, «όπου ο θεατής ανοίγει το βιβλίο και βρίσκει κάτι εντελώς απροσδόκητο και ευχάριστο μέσα στην πρώτη σελίδα».

Τα εσώφυλλα, τα οποία στη γλώσσα της βιβλιοδεσίας αποκαλούνται και ταπετσαρίες, συχνά παραβλέπονται-ένας υπέρ του δέοντος φανατικός αναγνώστης δεν θα το κάνει ποτέ -  αλλά είναι μια μορφή τέχνης με δική της ιστορία. Για αιώνες, οι σχεδιαστές θεωρούσαν ως αναγκαία τη σύνδεση των σελίδων ενός βιβλίου με το εξώφυλλο και το έβλεπαν ως ευκαιρία για δημιουργικότητα. Δεν νοιώθει κάθε σχεδιαστής ενθουσιασμένος για τα εσώφυλλα, αλλά υπάρχουν και εκείνοι που μπορεί να τα χρησιμοποιήσουν για να ανυψώσουν την ομορφιά του κάθε βιβλίου.


«Εκπλήσσομαι με τους εικονογράφους που δεν παίρνουν την ευκαιρία να δημιουργήσουν κάποια πολυτελή εσώφυλλα» λέει ο Bob Staake, εικονογράφος και δημιουργός του The Art of the End, ενός,προς το παρόν αδημοσίευτου, βιβλίου που υμνεί τα εσώφυλλα. «Όταν είσαι εικονογράφος που σέβεσαι τη μορφή της  τέχνης σου και θέλεις να συμβαδίσεις με την παράδοση του βιβλίου, το βλέπεις ως κάτι που πραγματικά ξεχωρίζει».



Αποτελεί μια καλλιτεχνική πρόκληση να δημιουργηθεί ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο όπως αυτό.


Όταν δημιουργείται ένα βιβλίο, η μία πλευρά του εσωφύλλου επικολλάται στο εσωτερικό του εξωφύλλου του βιβλίου και η άλλη πλευρά είναι η πρώτη σελίδα του βιβλίου. «Τα εσώφυλλα κρατάνε κυριολεκτικά ένα βιβλίο μαζί», λέει ο Staake. Αρχικά, ήταν κατασκευασμένα από λευκό χαρτί, μερικές φορές υπολείμματα χαρτιού από άλλες χρήσεις ακόμα και από μια λεπτή περγαμηνή από δέρμα ζώου.


Αλλά τον 18ο αιώνα, όταν οι τεχνικές των ραβδώσεων ήρθαν στην Ευρώπη από την Τουρκία και το Ιράν, οι ευρωπαϊκές εκδοτικές εταιρείες ξεκίνησαν τη διακόσμηση των βιβλίων τους με γαλλικές σπείρες, ολλανδικά σχέδια, κλασικά τουρκικά μοτίβα και ποικιλίες σχεδίων περιδίνησης άλλων προτύπων.



Χειροποίητα εσώφυλλα ενός βιβλίου που εκδόθηκε στη Γαλλία γύρω στο 1880




Εσώφυλλο από το βιβλίο του 1875 Die Nachfolge Christi του Thomas von Kempis




Εσώφυλλα από βιβλίο του 1830


Όταν το block printing κατέστη δυνατό κατά τον 19ο αιώνα και η βιβλιοδεσία έγινε μηχανοποιημένη στη δεκαετία του 1830, το ύφος της διακόσμησης στα εσώφυλλα άλλαξε. Πλέον οι σελίδες αυτές καλύφθηκαν όπως οι ταπετσαρίες με επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Αυτές οι εικόνες εξελίχθηκαν σε πιο ήπια, πιο περίτεχνα μοτίβα λουλουδιών και άλλων φυσικών θεμάτων.



Εσώφυλλο του «The Red Book of Birds of America»




Επαναλαμβανόμενα μοτίβα λουλουδιών ή φυτών που ήταν δημοφιλή τον 19ο αιώνα



Ήταν μόνο προς το τέλος του 19ου αιώνα, όταν τα εσώφυλλα άρχισαν να εικονογραφούνται με εικόνες που αφορούσαν ή συμπλήρωναν το αντικείμενο ενός βιβλίου. Γύρω στις αρχές του 20ου αιώνα, τα παιδικά βιβλία ξεκίνησαν τα εικονογραφημένα εσώφυλλα και σήμερα περιλαμβάνουν μερικά από τα πιο ζωντανά και δημιουργικά παραδείγματα εσωφύλλων.



Το εσώφυλλο της έκδοσης του 1900 του «The Wonderful Wizard of Oz»



Το εσώφυλλο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να δημοσιεύσει ένα χάρτη του τόπου όπου διαδραματίζεται το θέμα του βιβλίου, είτε πραγματικό είτε φανταστικό ή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να εικονογραφήσει το θέμα ενός βιβλίου. Καθώς βρίσκονται στο εσωτερικό, τα εσώφυλλα μπορούν επίσης να είναι πιο τολμηρά από το θέμα του εξωφύλλου: «Δεν βρίσκονται στο προσκήνιο του θέματος, όπως το εξώφυλλο και το εσωτερικό του βιβλίου και ως εκ τούτου μπορούν να ωθήσουν τα όρια ακόμη περισσότερο», γράφει ο Dunn. Μερικές φορές περιορισμένες εκδόσεις ενός βιβλίου έχουν ζωγραφισμένα στο χέρι εσώφυλλα ενώ ορισμένα σπάνια βιβλία πήραν αξία κυρίως λόγω των εσωφύλλων τους.



Τα εσώφυλλα από μια έκδοση του 1908 του  The Wizard of Oz




Εσώφυλλα από μια έκδοση του 1920 του βιβλίου του Rockwell Κent «Wilderness: A Journal of Quiet Adventure in Alaska»

Το εσώφυλλο μπορεί να συμβάλει στην αφήγηση μιας ιστορίας, ακόμη και αν δεν είναι εικονογραφημένο: ένα κόκκινο εσώφυλλο στο μπροστινό μέρος του βιβλίου θα μπορούσε να επικοινωνήσει τη θερμότητα του ήλιου και ένα μπλε εσώφυλλο στο πίσω μέρος, τη δροσερή βροχή που έληξε την ξηρασία. Και αν το εσώφυλλο μπορεί να περιλαμβάνει μια εικόνα, οι δημιουργικές δυνατότητες είναι τόσο διαφορετικές όσο και τα βιβλία τους, όπως η συλλογή αυτή παρουσιάζει. Τα εσώφυλλα μπορεί να γαργαλιστικά, μπορούν να είναι φωτεινά και έντονα, μπορούν να αναδεικνύουν τον πλούτο της λεπτομέρειας.

Όταν ο Staake δημιουργεί εσώφυλλα για τα βιβλία του, του αρέσει να αφήνεται στην παράδοση των επαναλαμβανόμενων μοτίβων ταπετσαρίας ή να ζωγραφίζει θέματα και χαρακτήρες από τα ίδια τα βιβλία.



Εσώφυλλα για το «Cars Galore» ένα παιδικό βιβλίο του Peter Stein και του Bob Staake


«Πάντα σκέφτομαι περίπου στα μισά του δρόμου, πώς θα είναι είναι τα εσώφυλλα», λέει. «Νομίζω ότι είναι πολύ ποιητικό."