Ο Χαμένος πρίγκηπας

H μυθιστορηματική ζωή και η μυστηριώδης εξαφάνιση Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ, του συγγραφέα του Μικρού Πρίγκηπα

Στα τέλη Ιουλίου του 1944, πενήντα πέντε ημέρες μετά τη συμμαχική απόβαση στις γαλλικές ακτές της Νορμανδίας, είχε γίνει πια φανερό πως οι στρατιές του Χίτλερ μετά από μια λυσσώδη αντίσταση, είχαν χάσει πια κάθε ελπίδα και πως η απελευθέρωση της Γαλλίας ήταν πια θέμα ημερών, ή μάλλον ημέρας. Και πραγματικά την 1η Αυγούστου του 1944, μετά από τέσσερα περίπου χρόνια γερμανικής κατοχής η Γαλλία θα ήταν και πάλι ελεύθερη. Μια μέρα πριν, την 31η Ιουλίου του 1944, στην γαλλική αεροπορική βάση της Κορσικής τα πράγματα ήταν σχετικά ήσυχα καθώς όλοι περίμεναν από ώρα σε ώρα να ακούσουν τα ευχάριστα νέα της αναμενόμενης απελευθέρωσης. Στο κατάλυμα των πιλότων, ο κόμης Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ, πιλότος της γαλλικής πολεμικής αεροπορίας, έκανε τις τελευταίες προετοιμασίες, για μια ακόμη αποστολή, την ένατη της καριέρας του, ρίχνοντας που και που ματιές στον γαλανό καλοκαιρινό ουρανό. Για τους άνδρες της βάσης της Κορσικής, ο Σαιντ Εξυπερύ ήταν κάτι περισσότερο από ένας θρύλος και κάθε φορά που έφευγε για κάποια αποστολή, αυτό που σκέφτονταν οι περισσότεροι ήταν πως εκεί ψηλά στον ουρανό, ανάμεσα στα σύννεφα, εκείνο που αναζητούσε αυτός ο ασυνήθιστος άνδρας, δεν ήταν τόσο τα αεροπλάνα του εχθρού, όσο ο μυστηριώδης αστεροειδής Β 612, η κατοικία του περίεργου Μικρού του Πρίγκηπα. Γεννημένος το 1900 στη νότια Γαλλία, ο αριστοκρατικής καταγωγής Σαιντ Εξυπερύ, είχε από νωρίς δείξει τις τάσεις που θα γίνονταν οι αγάπες της ζωής του. Δηλαδή, τα αεροπλάνα, τις γυναίκες, το γράψιμο και την ελευθερία. Αλλά πέρα από όλα αυτά ήταν και μια μυστήρια αύρα που συνόδευε τόσο τις πράξεις του όσο και την ίδια του την ύπαρξη. Σε ηλικία είκοσι έξη ετών, ο γοητευτικός Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ, ο «Τόνιο» όπως θα τον αποκαλούσε η αγάπη της ζωής του, γίνεται πιλότος της πολιτικής αεροπορίας και τρία χρόνια αργότερα γράφει το πρώτο του μυθιστόρημα με τίτλο «Το Ποστάλι του Νότου», που γίνεται αμέσως επιτυχία.

Είναι η εποχή που η γαλλική διανόηση βρίσκεται στο φόρτε της, δημιουργώντας ένα ρεύμα που βασισμένο στην ελευθερία, τον έρωτα και την πίστη στο ανθρώπινο πνεύμα, παραμένει επίκαιρο ακόμη και σήμερα. ‘Ισως σήμερα περισσότερο από ποτέ. Λίγο αργότερα το 1929 γίνεται ένας από τους πρώτους πιλότους νυχτερινών πτήσεων πάνω από τον Ατλαντικό που για τα δεδομένα της εποχής ήταν κάτι ανάλογο με τους αστροναύτες της δεκαετίας του’60 και ο Σαιντ Εξυπερύ με το δεύτερό του μυθιστόρημα που έχει τίτλο «Νυχτερινή Πτήση» γίνεται μια σχεδόν μυθική φιγούρα. Αριστοκράτης, διανοούμενος και με ηρωϊκό χαρακτήρα είναι ίσως ο πιο περιζήτητος εργένης στα μποέμ στέκια της εποχής. Είναι οι μέρες του κρασιού και των λουλουδιών. Αλλά έχει φτάσει και η ώρα για το «τριαντάφυλλο». Η ώρα για την Κονσουέλο. Γνωστή γλύπτρια και ζωγράφος η καλλονή από το εξωτικό Σαλβαντόρ που έχει μείνει γνωστή μόνο με το μικρό της όνομα, είχε μόλις μείνει χήρα από τον πρώτο της γάμο, όταν συναντήθηκε με τον Σαιντ Εξυπερύ. ΄Ηταν από εκείνες τις συναντήσεις της μοίρας. Για τον Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ και για την Κονσουέλο η συνάντηση ήταν καταλυτική και θα χάραζε για πάντα την υπόλοιπη ζωή τους. Το 1931 και μετά από ένα χρόνο σφοδρού έρωτα ο Εξυπερύ θα παντρευόταν την Κονσουέλο. ΄Ηταν όμως η εποχή που οι διανοούμενοι της Γαλλίας θα αναζητούσαν ένα καινούργιο είδος γάμου πέρα από τις μικροαστικές- όπως τις θεωρούσαν- δεσμεύσεις ενός συμβατικού γάμου. Παρά τον έρωτα και τον γάμο του με την Κονσουέλο ο πάντα γοητευτικός Σαιντ Εξυπερύ δεν θα απαρνιόταν τις ερωτικές συναντήσεις ή και τους δεσμούς με άλλες γυναίκες. Μέσα από χωρισμούς, επανασυνδέσεις και βαθιές πληγές, η Κονσουέλο θα παρέμενε όμως πάντα δίπλα του και θα ήταν εκείνη που θα γιάτρευε τα τραύματά του δίνοντας συνέχεια σε έναν έρωτα και μια αγάπη, πέρα από τις εφήμερες περιπέτειες. Καθώς τα χρόνια περνούσαν, βαθιά στην ψυχή του Εξυπερύ, η Κονσουέλο θα μετατρεπόταν στο μοναδικό «τριαντάφυλλο» της ζωής του.

Πάνω από την Ευρώπη όμως είχαν αρχίσει να μαζεύονται βαριά σύννεφα. Η άνοδος του φασισμού στην Γερμανία ρίχνει τη βαριά σκιά του σε ολόκληρη τη γηραιά ΄Ηπειρο και ο Εξυπερύ νοιώθει ότι δεν μπορεί να μείνει άπραγος. Το δεδομένο της ελευθερίας δεν είναι ένα εφήμερο «πιστεύω» που έχει εφαρμογή μόνο στις ερωτικές σχέσεις. Το 1936 ο Εξυπερύ συμμετέχει εθελοντικά στον πόλεμο της Ισπανίας και μετά από αυτή την περιπέτεια που του άφησε και κάμποσα σωματικά τραύματα, δημοσιεύει στη Γαλλία τη «Γη των Ανθρώπων». Το 1940 και ενώ η Γαλλία πέφτει , ο Εξυπερύ μαζί με την Κονσουέλο διαφεύγουν στις ΗΠΑ. Ο Εξυπερύ βρίσκεται πια στην ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών αλλά η ψυχή του δεν μπορεί να ησυχάσει. Ο ίδιος γνωρίζει πως το καθήκον του είναι πίσω, στην κατεχόμενη και αιματοκυλισμένη Ευρώπη. Οι συνεχείς αιτήσεις του για να καταταγεί στην αμερικάνικη πολεμική αεροπορία και έτσι να πολεμήσει είχαν όλες αρνητική απάντηση. ΄Ηταν ήδη σαράντα ετών, η υγεία του δεν ήταν και η καλύτερη του κόσμου και οι συμμαχικές δυνάμεις προτιμούσαν νεώτερους αεροπόρους για να χειριστούν τα πολεμικά τους αεροσκάφη. ΄Ηταν κάτω από αυτές τις συνθήκες και την ιδιαίτερη συναισθηματική φόρτιση που δημιουργούσαν, όταν ο Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ κατά κάποιο τρόπο αυτοεξόριστος στις ΗΠΑ, μακριά από την αγαπημένη του πατρίδα , τη Γαλλία, αλλά και διπλά στην αγαπημένη του Κονσουέλο, που ήταν και η μόνη παρηγοριά του, άρχισε να γράφει το βιβλίο που θα έκανε το όνομά του να μείνει στην Ιστορία, τον «Μικρό Πρίγκηπα», αφού εν τω μεταξύ και ενώ βρισκόταν στην Αμερική είχε γράψει δύο ακόμη βιβλία το «Πιλότος Πολέμου» και το «Γράμμα σε έναν όμηρο».

Ο "Μικρός Πρίγκηπας" εκδόθηκε εκείνα τα χρόνια για πρώτη φορά στη Νέα Υόρκη και απετέλεσε μια άνευ προηγουμένη εκδοτική επιτυχία, που ώθησε τους εκδότες να το εκδώσουν σύντομα και σε άλλες γλώσσες εκτός από τα γαλλικά και τα αγγλικά. ΄Ηταν τέτοια η απρόσμενη επιτυχία που ενισχυόταν και από την αινιγματική προσωπικότητα του Σαιντ Εξυπερύ, που ακόμη και οι πιλότοι της χιτλερικής Λούφτβάφε, έψαχναν οπουδήποτε για να βρουν ένα αντίτυπο του βιβλίου σε οποιαδήποτε γλώσσα, αν και ήταν ήδη απαγορευμένο στη Γερμανία, ίσως και γιατί ήθελαν να ανακαλύψουν αυτός ο περίεργος συνάδελφός τους αν και ανήκε στο αντίπαλο στρατόπεδο. Από τότε και μέχρι σήμερα έχουν πολλοί προσπαθήσει να αναλύσουν και να κατανοήσουν το διαχρονικό φαινόμενο της επιτυχίας του «Μικρού Πρίγκηπα», χωρίς όμως ιδιαίτερη επιτυχία. Ο «Μικρός Πρίγκηπας» που παρ’ όλα τα μεγάλα στοιχεία της τυπογραφίας του για να διαβάζεται από παιδιά και παρ’ όλες τις εικονογραφήσεις φιλοτεχνημένες από τον ίδιο τον συγγραφέα, δεν γεμίζουν ούτε καν ενενήντα σελίδες, δεν είναι από τα βιβλία που μπορεί να τα αναλύδει κανείς ή να τα κατανοήσει με κριτήρια λογοτεχνικά. ΄Όπως και «Άρχοντας των Δαχτυλιδιών» του Τζέι. Αρ. Τόλκιεν που γράφτηκε πάνω κάτω την ίδια εποχή, ή όπως το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα που γράφτηκε πριν από δυόμισι σχεδόν χιλιάδες χρόνια, ο «Μικρός Πρίγκηπας» ανήκει σε εκείνα τα βιβλία, που έχουν βρει τον τρόπο να εισχωρούν βαθιά στο συλλογικό μας ασυνείδητο, για να μας «μαγέψουν» πέρα από τα δεδομένα της εποχής μας. Είναι ίσως καλύτερα να κατατάξουμε τον «Μικρό Πρίγκηπα» στα «μαγικά» βιβλία και να τον αφήσουμε στην ησυχία του χωρίς πάρα πέρα αναλύσεις.

Λίγες μήνες μετά την έκδοση και την επιτυχία του «Μικρού Πρίγκηπα» η αμερικάνικη αεροπορία, δέχτηκε την αίτηση του Σαιντ Εξυπερύ, κατανοώντας και τον αντίκτυπο που θα είχε στο ηθικό των ανδρών της κατεχόμενης Γαλλίας, η συμμετοχή ενός «ήρωα» στον αγώνα κατά του φασισμού. ΄Ετσι Το 1943 ο Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ ενσωματώθηκε στην συμμαχική αεροπορία. Με έναν όρο όμως. Θα έπαιρνε μετάθεση στη συμμαχική βάση της Κορσικής, αλλά δεν θα πραγματοποιούσε περισσότερες από πέντε συνολικά εξόδους με το αεροπλάνο και εξ αιτίας της κλονισμένης υγείας του αλλά και γιατί οι επιτελείς των συμμαχικών δυνάμεων, δεν ήθελαν, μέσα στη δίνη του πολέμου, να χάσουν ένα τέτοιο προπαγανδιστικό ατού, μια και η είδηση της κατάταξής του είχε ενισχύσει όσο τίποτα άλλο το ηθικό των ανδρών της γαλλικής αντίστασης.

Εκείνο το πρωϊνό της 31ης Ιουλίου του 1944 και αφού ο Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ είχε ήδη πραγματοποιήσει οκτώ εξόδους, τρεις πάρα πάνω από την συμφωνία, ήταν έτοιμος για την ένατη έξοδό του με το αναγνωριστικό Lockheed Lightning P-38. ΄Ηταν μια ηλιόλουστη καλοκαιρινή ημέρα και όλα έδειχναν ότι αυτή, η ένατη έξοδος, δεν θα ήταν τίποτα περισσότερο από μια ευχάριστη βόλτα στους αιθέρες. Η απελευθέρωση της Γαλλίας ήταν μόνο μερικές ώρες μακριά. Ο Σαιντ Εξυπερύ φουλάρισε την μηχανή του και μετά από λίγα λεπτά το μονοθέσιο αναγνωριστικό του είχε εξαφανιστεί στον ορίζοντα. ΄Ηταν η τελευταία φορά που είδε κανείς τον Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ ζωντανό. Ο Σαιντ Εξυπερύ δεν εμφανίστηκε πάλι στην βάση της Κορσικής ούτε και σε καμία άλλη αεροπορική βάση, ούτε και υπήρξε καμία σχετική αναφορά. Ο Σαιντ Εξυπερύ είχε απλά εξαφανιστεί. Τα νέα της εξαφάνισής του, που συνέπεσαν και με την απελευθέρωση της Γαλλίας, αντί να μειώσουν φούντωσαν ακόμη περισσότερο το θρύλο του. ΄Ετσι κι αλλιώς οι περισσότεροι μην μπορώντας να καταλάβουν τον αντισυμβατικό τρόπο ζωής του το θεωρούσαν κάτι σαν ξωτικό. Και τι ποιο φυσικό για ένα ξωτικό, απλά να εξαφανιστεί μέσα στον γαλανό ουρανό.

Καθώς τα χρόνια περνούσαν και ο «Μικρός Πρίγκηπας» δεν σταμάτησε να διαδίδεται από γενιά σε γενιά, και καθώς η εξαφάνισή δεν είχε εξιχνιαστεί, οι περισσότεροι ανά τον κόσμο θαυμαστές του Σαιντ Εξυπερύ, προτιμούσαν να φαντάζονται πως ο ήρωάς τους είχε απλώς «αναληφθεί» στον αστεροειδή Β 612, τον μικρό πλανήτη του Μικρού Πρίγκηπα. Η Κονσουέλο άκουσε τα νέα της εξαφάνισης του Σαιντ Εξυπερύ φαινομενικά ατάραχη. Ο μεγάλος έρωτας της ζωής είχε χαθεί για πάντα από αυτόν τον κόσμο. Αλλά όχι και από την καρδιά της. Λίγους μήνες αργότερα η Κονσουέλο μετακόμισε στην Αμερική, όπου θα έμενε για πάντα, χωρίς να αποκαλύψει ποτέ και σε κανένα την αληθινή της ταυτότητα και τη σχέση της με τον Σαιντ Εξυπερύ. Εκεί άγνωστη μεταξύ αγνώστων και όταν τα φώτα της πόλης έσβηναν, η Κονσουέλο θα έγραφε σχεδόν καθημερινά ένα γράμμα στον αγαπημένο της, για να το κρύψει σε ένα μεγάλο μπαούλο. Η Κονσουέλο πέθανε το 1979. Το 1999, είκοσι χρόνια μετά το θάνατό της, το μπαούλο θα ανοιγόταν και τα γράμματα της Κονσουέλο στον χαμένο δικό της «πρίγκηπα» θα διαβάζονταν, για να αποκαλύψουν έναν έρωτα που θα ζούσε και πέρα από το θάνατο.

Το 1998, ένα καίκι που ψάρευε στα ανοιχτά της Μασσαλίας βρήκε μπλεγμένο στα δίχτυα ένα ασημένιο βραχιόλι πάνω στο οποίο ήταν χαραγμένο το όνομα του Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ και το όνομα του Νεοϋορκέζου εκδότη του. Λίγο αργότερα στο ίδιο περίπου σημείο βρέθηκαν και τα συντρίμμια του αεροπλάνου του Σαιντ Εξυπερύ, αλλά όχι και η σωρός του. Λίγα χρόνια αργότερα ο αρχαιολόγος Λουκ Βαρνέλ και ένας δύτης, ο Λίμο Βον Γκάρτζεν, γοητευμένοι από το θρύλο του Σαιντ Εξυπερύ και με κινητήριο δύναμη τα ευρήματα της Μασσαλίας, άρχισαν μια έρευνα για να εντοπίσουν τους Γερμανούς επιζώντες αεροπόρους ,που στην διάρκεια των τελευταίων ημερών πριν από την απελευθέρωσε, επιχειχηρούσαν στη νότια Γαλλία. Τον Ιούλιο του 2006, ο 84χρονος τότε Γερμανός βετεράνος Χορτς Ρίπερτ «αποκάλυψε» στον Βον Γκάρτζεν ότι ήταν αυτός που είχε καταρρίψει τον Σαιντ Εξυπερύ, συμπληρώνοντας πως αν γνώριζε ποιος ήταν ο πιλότος του αναγνωριστικού δεν θα είχε ποτέ ανοίξει πυρ εναντίον του. Μπορεί να είχε γίνει έτσι, μπορεί και όχι. Μάλλον δεν θα μάθουμε ποτέ.

Αγόρασα και διάβασα για πρώτη φορά τον «Μικρό Πρίγκηπα» όταν ήμουν είκοσι ετών, που παραμένει μέχρι και σήμερα ένα από τα καλύτερα βιβλία που έτυχε να πέσουν στα χέρια μου. Αγόρασα πριν από ένα μήνα για δεύτερη φορά τον «Μικρό Πρίγκηπα», για την κόρη μου που τον περασμένο Δεκέμβριο έκλεισε τα οκτώ της χρόνια. Το δωμάτιό της είναι γεμάτο από παιδικά βιβλία που της έχει αγοράσει και η μάνα της και εγώ. Είναι η πρώτη φορά-κάτι που μάλλον το περίμένα- που κάθε βράδυ πριν κοιμηθεί, έρχεται και μου ζητάει να της διαβάσω ακόμη μια σελίδα από τον «Μικρό Πρίγκηπα. Κάθομαι στο πάτωμα για να βλέπω καλύτερα από το χαμηλό φως που μένει αναμμένο στο χωλ και εκείνη κάθεται οκλαδόν στο κρεβατάκι της. Αρχίζω να τις διαβάζω και κάθε λίγο σταματάω για να της εξηγήσω τι είναι το δέντρο «μπαομπάμπ», ή τι σημαίνει «ματαιόδοξος» και ότι άλλο της είναι άγνωστο από όσα συναντάει ο Μικρός Πρίγκηπας στα ταξίδια του. ΄Όταν διαβάσουμε ακόμη ένα κεφάλαιο και είναι πια η ώρα να κοιμηθεί, της δίνω ένα φιλί στο μέτωπο και την σκεπάζω. Είναι καλύτερα να έχει λίγη ώρα πριν κοιμηθεί. Ξέρω ότι ο Μικρός Πρρίγκηπας είναι η καλύτερη συντροφιά ώσπου να την πάρει ο ύπνος. Είναι ακόμη μικρή για να καταλάβει τον Μικρό Πρίγκηπα , αλλά και στην κατάλληλη ηλικία για να κάνει την πρώτη γνωριμία μαζί του. Αν ο Θεός την έχει καλά, μεγαλώνοντας θα διαβάσει και άλλες φορές από μόνη της τον Πρίγκηπα και κάθε φορά θα τον καταλαβαίνει και λίγο καλύτερα. Και ο αστεροειδής Β 612 θα βρίσκεται πάντα στον ουρανό για όλα τα παιδιά και όλους τους γονείς του κόσμου. Είτε έχουν, είτε δεν έχουν παιδιά.