Πετρέλαιο: Το μεγάλο 'Κόλπο'

Η μεγάλη άνοδος των τιμών του πετρελαίου από το Γενάρη και η πιθανή πτώση τους είναι τυχαία ή μεθοδευμένη;

Eδώ και μερικούς μήνες, από τον Γενάρη συγκεκριμένα, οι οικονομικοί αναλυτές όλου του κόσμου, δεν έχουν άλλο προβληματισμό, πέρα από το να υποθέτουν πως πιθανόν θα κινηθούν οι τιμές του πετρελαίου, στο άμεσo ή και στο όχι τόσο άμεσο μέλλον. Για την ώρα όλες οι ευκαιριακές προβλέψεις πέφτουν σταθερά έξω. Για παράδειγμα, στις αρχές μόλις του Ιουλίου οι αναλυτές, παντού στον κόσμο θεωρούσαν θέμα χρόνου το πότε οι τιμές του αργού θα ξεπεράσουν τα 150 δολάρια το βαρέλι, μια και τις ίδιες μέρες οι τιμές είχαν ήδη αγγίξει το ρεκόρ των 147 δολαρίων. Ξαφνικά από τα μέσα Ιουλίου και σε διάστημα λίγων μόνο ημερών και χωρίς ιδιαίτερο λόγο, οι τιμές έπεσαν στο επίπεδο των 125 δολαρίων. Πως θα κινηθούν στη συνέχεια οι τιμές θα κινηθούν προς το ανακουφιστικό επίπεδο των 100 δολαρίων ή θα ξαναρχίσει το ράλι προς τα επάνω, τινάζοντας τα δεδομένα της παγκόσμιας οικονομίας στον αέρα;

Όταν κανείς προσπαθεί να κατανοήσει οικονομικά δεδομένα, που παίρνουν διαστάσεις παγκόσμιων φαινομένων, θα έπρεπε να είναι προσεκτικός, μια και δεν υπάρχουν αποδείξεις. Υπάρχουν μόνο ενδείξεις, που μπορεί να οδηγήσουν μόνο σε υποθέσεις, δηλαδή μόνο σε θεωρίες για το τι μπορεί να συμβαίνει. Και οι θεωρίες θα μπορούσαν να αποδειχτούν και λανθασμένες. Το κείμενο λοιπόν που ακολουθεί, δεν είναι παρά μόνο θεωρητικό. Θα μπορούσε δηλαδή να αποδειχτεί και λανθασμένο. Και αυτό μόνο οι προσεχείς μήνες θα το δείξουν. Ας δούμε λοιπόν κατ’ αρχάς τα δεδομένα του «προβλήματος».

Δεδομένα και υποθέσεις

Δεδομένο υπ’ αριθμόν ένα λοιπόν. Οι τιμές του πετρελαίου τον περασμένο Δεκέμβριο ήταν γύρω στα 60-65 δολάρια το βαρέλι και τίποτα δεν προμήνυε αυτό που θα ακολουθούσε. Επτά μήνες αργότερα, στις αρχές Ιουλίου, οι τιμές του πετρελαίου, είχαν φτάσει τα 147 δολάρια το βαρέλι, είχαν δηλαδή αυξηθεί περισσότερο από 100%. Γνωρίζοντας ότι στο ίδιο χρονικό διάστημα, ούτε η ζήτηση του πετρελαίου αυξήθηκε κατά 100%, ούτε η παραγωγή μειώθηκε κατά 100%, αλλά ούτε και τα δύο μαζί δημιουργούσαν κάποιο 100%, καταλήγουμε στο συμπέρασμα, ότι η αύξηση των τιμών του πετρελαίου δεν οφείλεται σε αντικειμενικούς παράγοντες. Είναι με άλλα λόγια «κατασκευασμένη». Κάποιοι δηλαδή έκριναν, ότι μια τέτοια μεγάλη αύξηση των τιμών, θα απέφερε μεγάλα οφέλη. Στο ίδιο συμπέρασμα μας οδηγεί και η κατά 20% περίπου μείωση των τιμών, στα μέσα Ιουλίου, καθώς ούτε η ζήτηση μειώθηκε δραματικά, ούτε υπήρξε κάποια δραματική αύξηση της παραγωγής. Δεύτερο συμπληρωματικό συμπέρασμα. Κάποιοι έχουν τις δυνατότητες να ανεβοκατεβάζουν τις τιμές κατά βούληση. Στα πάρα πάνω δεν νομίζω πως κανένας λογικός άνθρωπος θα μπορούσε να έχει αμφιβολίες για το ότι η θεαματική άνοδος των τιμών του πετρελαίου, είναι προϊόν πρόθεσης και όχι ανάγκης. Υπάρχουν και κάποιοι αντικειμενικοί παράγοντες που δικαιολογούν όμως, μόνο κάποιο μικρό ποσοστό της αύξησης. Η άνοδος της ζήτησης από την Κίνα και την Ινδία, με τις ραγδαία αναπτυσσόμενες οικονομίες, είναι ο βασικότερος τέτοιος παράγοντας. Η Κίνα και η Ινδία όμως δεν δημιούργησαν μια αύξηση της ζήτησης κατά 100% τους τελευταίους εφτά μήνες, ούτε μείωσαν ξαφνικά τη ζήτηση κατά 20% μέσα στον Ιούλιο. Δεν νομίζω πως χρειάζονται περισσότερες «αποδείξεις» για να συμπεράνουμε λοιπόν, πως η αύξηση της τιμής του πετρελαίου, είναι σίγουρα μεθοδευμένη.

Το πραγματικό ερώτημα λοιπόν είναι ένα. Μεθοδευμένη από ποιους. Σε τεχνικό επίπεδο αυτό μπορούμε εύκολα να το βρούμε. Μια βόλτα στη Νέα Υόρκη, εκεί που οι τιμές φτάνουν κάθε μέρα σε κάποιο συγκεκριμένο επίπεδο και μια μικρή έρευνα θα μας οδηγούσε στην «πηγή». Γύρω στις 20 Ιουλίου, ο Πρόεδρος της Εποπτικής Αρχής Προθεσμιακών Αγορών Εμπορευμάτων των ΗΠΑ, Γουώλτερ Λούκεν, κατηγόρησε την ολλανδική εταιρεία Optiver Holding BV , για χειραγώγηση των αμερικανικών αγορών ενέργειας. Η ολλανδική εταιρεία είναι μόνο μία μικρή περίπτωση. Υπάρχουν τεράστια κεφάλαια στα λεγόμενα hedge funds, που καθημερινά και ανάλογα με το προς τα πού κατευθύνονται προσδιορίζουν τις τιμές του πετρελαίου, του χρυσού, του τσιμέντου, του σιδήρου, αλλά και των τροφίμων που μπήκαν πρόσφατα στο παιχνίδι. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να ψάξουμε να βρούμε σε ποιους ανήκουν αυτά τα hedge funds , μια και πρόκειται για κεφάλαια με προέλευση από όλο τον κόσμο και από τους ανθρώπους του μεγάλου πλούτου, που θέλουν να επενδύσουν τα κεφάλαιά τους παραγωγικά. Το ζήτημα είναι αν οι διαχειριστές τους υπόκεινται σε κάποιο κεντρικό έλεγχο, από κάποιο «κέντρο», που θα μπορούσε να είναι τοπικό, οι Ηνωμένες Πολιτείες για παράδειγμα, ή οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου. Εδώ τα συμπεράσματα αρχίζουν να γίνονται λίγο πιο δύσκολα, μια και τα πράγματα δεν είναι πάντα όπως φαίνονται. ΄Ένα παράδειγμα. Οι ΗΠΑ και το Ιράν, είναι θεωρητικά «εχθροί» και για λόγους πρόσφατου παρελθόντος, όπως ήταν οι όμηροι της αμερικάνικης Πρεσβείας στο τέλος της θητείας του Τζίμυ Κάρτερ, αλλά και τελείως επίκαιρους, όπως είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, στο οποίο αντιτίθενται σφόδρα και οι ΗΠΑ, αλλά και το Ισραήλ. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν υπάρχουν και κοινά συμφέροντα. Μια πρόσκαιρη φραστική κόντρα ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, που θα οδηγούσε σε μια απότομη άνοδο των τιμών, θα μπορούσε , κατά περίπτωση, να συμφέρει και τα δύο μέρη, όπως και μια μικρή προσέγγιση, που θα δημιουργούσε μια αντίστοιχη μείωση. Όσοι γνωρίζουν εκ των προτέρων μπορούν να ωφελούνται τόσο από την άνοδο όσο και από την πτώση των τιμών.

Κερδισμένοι και χαμένοι

Για να μην καταλήξουμε λοιπόν σε εύκολα συμπεράσματα, αλλά και για μην κάνουμε λάθη στα οποία θα μπορούσαν να μας παρασύρουν επιφανειακές προσεγγίσεις, θα ακολουθήσουμε, αντίστροφη τροχιά. Θα αναζητήσουμε δηλαδή τα αποτελέσματα. Τι αποτελέσματα είχε λοιπόν αυτή η άνοδος των τιμών του πετρελαίου; Πολλά και διάφορα. Ας τα δούμε χωρίς σειρά προτεραιότητας. Ένα λοιπόν αποτέλεσμα και πολύ σημαντικό, είναι πως σε επίπεδο τιμών πάνω από τα εκατό δολάριο γίνονται εκμεταλλεύσιμα, τα τεράστια πετρελαϊκά αποθέματα της Αλάσκας, τα οποία συμπτωματικά, με το λιώσιμο των πάγων έχουν γίνει προσεγγίσιμα, χωρίς πάρα πάνω κόστη. Τα τρυπάνια είναι έτοιμα και περιμένουν. Το ίδιο ισχύει και για τα αποθέματα έξω από τις ακτές των ΗΠΑ, για τα οποία υπήρχε ως τώρα πολιτική απαγόρευση για την εκμετάλλευσή τους. Πριν από δύο εβδομάδες ο Πρόεδρος Μπους πρότεινε να αρθεί αυτή η απαγόρευση. Το δεύτερο πολύ σημαντικό, είναι πως τα προβλήματα που δημιούργησε η άνοδος των τιμών στην , ανέκοψαν τον ρυθμό της ανάπτυξής της Ευρω[αϊκής Ένωσης. Μιας ανάπτυξης που μακροπρόθεσμα θα μπορούσε να είχε δημιουργήσει διάφορα προβλήματα στις ΗΠΑ. Η σημερινή ισοτιμία του ευρώ με το δολάριο επίσης, ανέκοψε τον ρυθμό των εξαγωγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τις ΗΠΑ. Στην Κίνα επίσης μεσοπρόθεσμα, θα ελεγχθεί ο ρυθμός ανάπτυξης, καθώς η άνοδος των τιμών του πετρελαίου, θα κάνει πιο ακριβά τα κινέζικα, ως τώρα πολύ φτηνά προϊόντα και θα εξισορροπήσει κάπως σε παγκόσμιο επίπεδο, τα τεράστια κέρδη που δημιούργησε η ανάπτυξη της Κίνας, σε κάποιους κλάδους, όπως στη ναυτιλία για παράδειγμα. Στη Ρωσία, όπου η άνοδος των τιμών του πετρελαίου, από τα περίπου είκοσι δολάρια το βαρέλι το 2000, στα 65 μέχρι το 2007, είχε κάνει δυνατή την αποπληρωμή του τεράστιου τότε εξωτερικού της χρέους, η φετινή άνοδος των τιμών, θα δημιουργήσει μια πρωτοφανή ρευστότητα, που φυσιολογικά θα επενδυθεί στρατηγικά, σε διάφορα μέρη του κόσμου. Το ίδιο ισχύει και για τη Σαουδική Αραβία, που επίσης αποπλήρωσε τα χρέη που είχε δημιουργήσει και που τώρα θα αποκτήσει επίσης μια τρομακτική ρευστότητα. Το Ντουμπάϊ, το Κουβέϊτ, τα Εμιράτα, όπως και το Ιράν, επίσης θα μαζέψουν τόσα λεφτά που δεν θα ξέρουν τι να τα κάνουν. Το πιθανότερο αποτέλεσμα είναι να δούμε πολύ περισσότερες κελεμπίες στην Ευρωπαϊκή ΄Ενωση, τα επόμενα χρόνια.
Αυτοί λοιπόν είναι οι κερδισμένοι και οι χαμένοι, από αυτό το μεγάλο αλλά και επικίνδυνο παγκόσμιο παιχνίδι. Τα συμπεράσματα είναι δικά σας.

Και μια τελευταία υποσημείωση. Πριν από δύο μήνες ανακοινώθηκε η συμφωνία τεσσάρων αμερικάνικων εταιρειών με το Ιράκ, για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων του. Αν λοιπόν πριν από τις αμερικανικές εκλογές ανακοινωθεί μια αύξηση της παραγωγής του Ιράκ, που θα ρίξει δραματικά τις τιμές, αυτό θα σημαίνει πως οι ρεμπουπλικανοί φίλοι, παίζουν το τελευταίο τους χαρτί για να εκλεγεί ο Τζων Μακ Κέϊν. Αν όχι, αυτό θα σημαίνει πως η επικράτηση του Ομπάμα, είναι προτιμότερη από κάθε άποψη.
"Elementary, my dear Watson".

Για τον επόμενο χειμώνα δύο είναι τα μεγάλα οικονομικά παιχνίδια. Το ένα έχει να κάνει με τις τιμές του πετρελαίου. Το αν θα κινηθούν δηλαδή προς τα 100 ή τα διακόσια δολάρια. Το άλλο έχει να κάνει με τις ισοτιμίες του δολαρίου. Κάποια στιγμή είναι σίγουρο πως το δολάριο θα ανέβει σε σχέση με το ευρώ. Αλλά πότε; Όποιος έχει τις απαντήσεις σ’ αυτά τα δύο ερωτήματα θα είναι ο μεγάλος κερδισμένος. Και να είστε σίγουροι πως κάποιοι τις έχουν.