Αθήνα σε απόγνωση …

Η ώρα της αρχιτεκτονικής;

Φτάνει πια.

Ο κάθε ελεύθερος χώρος καλύφθηκε από κάθε μορφής και χρήσης κτίσμα. Ότι απόμεινε, από πράσινο, πλατεία, δημόσιο χώρο παραείναι μίζερο, φτωχό και απεριποίητο, μαρτυρία μιας εξαίρεσης που επιβεβαιώνει τον κανόνα.

Καλύφθηκαν οι ανάγκες σε στέγαση για μια γενιά, τα παιδιά και εγγόνια της, υποθηκεύοντας τη γη, το ανάγλυφο, τον χώρο, τον αέρα, τις ανάσες, την αισθητική, δεσμεύοντας το μέλλον και την ποιότητα.

Οι δρόμοι από υποδοχείς κίνησης, ανταλλαγής, επαφών, κοινωνικής ζωής, μετατράπηκαν σε τόπους ακινησίας, στάθμευσης, από ενοποιητικά στοιχεία του αστικού ιστού, έγιναν φράγματα και φράχτες, διάδρομοι απομάκρυνσης.

Ο ιστός της πόλης είναι πια άνευρος, χωρίς δομή, μορφή, χαρακτήρα.

Οι λόγοι, τα αίτια, τα ιδεολογήματα … περισσεύουν.

Ας απαριθμήσουμε μερικά, κυρίως από την ανάγκη να μην ξεχωρίσουμε από όσους έχουν τις λύσεις στο τσεπάκι, εύκολες, αυτονόητες.

Φταίει ο σχεδιασμός που έγινε με μόνο κριτήριο το παιχνίδι της αύξησης της υπεραξίας της γης και μετέτρεψε το Λεκανοπέδιο σε μονόπολη όπου κτίζουν, αγοράζουν και κερδίζουν οι εργολάβοι.

Φταίει η μη ενεργοποίηση των πολιτών που παθητικά μετείχαν στο παιχνίδι αγοράζοντας και «κερδίζοντας» ένα ψεύτικο όνειρο, υποταγμένοι στη λογική του εφικτού.

Φταίει η έλλειψη πολιτικής, αλλά και τα ιδεολογήματα περί αναγκαιοτήτων που αφορούν τους δήθεν θιγμένους και πάντως πάντοτε τον απέναντι.

Βρισκόμαστε όμως σήμερα σε μια ιδιότυπη συγκυρία!

Η οικονομική κρίση πάγωσε τα δάνεια και την οικοδομή. Τα εισοδήματα φτάνουν ίσα-ίσα για επιβίωση και δεν επαρκούν για ένα δεύτερο σπίτι, για μια μετακόμιση σε πιο «ανεβασμένο» κοινωνικά προάστιο.

Η οικοδομή έπαψε να είναι μοχλός της οικονομίας και μετατρέπεται σιγά αλλά σταθερά σε πρόβλημα (φόροι, λειτουργικά έξοδα, υποβάθμιση αξιών, κενά κουφάρια κτιρίων).

Η ματιά και το μέλημα στρέφεται αργά αλλά σταθερά στην αναβάθμιση του ήδη υπάρχοντος.

Βρισκόμαστε δηλαδή στην ιδανική στιγμή, στην τραγική αλλά καταλυτική θέση για προβληματισμό, διατύπωση απόψεων, αντιπαραθέσεις, συγκρούσεις, γέννημα νέων απόψεων και αντιλήψεων.

Είναι η ώρα για αυτοκριτική, για σκληρή χωρίς όρια κριτική, για αποφάσεις με τόλμη και φαντασία αφού πια δεν έχουμε τίποτα άλλο να κερδίσουμε εκτός από τα ουσιαστικά : την κάλυψη των πραγματικών μας αναγκών και τη βελτίωση της καθημερινής ποιότητας της ζωής μας.

Στο πλαίσιο αυτό θα παραθέσουμε συνοπτικά μερικές ιδέες μας, για να αφυπνίσουμε τα λιμνάζοντα γεμάτα αυταρέσκεια και αυτοϊκανοποίηση συμβατικά νερά, και να συμβάλλουμε στην εκκίνηση ενός διαλόγου, που όσο πιο πλατύς, βίαιος, ειλικρινής και ουσιαστικός, τόσο πιο αποτελεσματικός θα είναι.

Το μεγάλο πρόβλημα στις πόλεις μας είναι η έλλειψη ελεύθερου χώρου. Δίπλα σ’ αυτό η έλλειψη σημαντικών κτιρίων, σημείων αναφοράς, η έλλειψη με δύο λόγια χαρακτήρα.

Το μόνο μέτρο για την ανάπλαση και αναβάθμιση του αστικού ιστού παραμένει ο πολλαπλασιασμός του ελεύθερου δημόσιου κοινόχρηστου χώρου.

Έτσι θεωρούμε ότι το πρώτο βήμα πρέπει να προσανατολισθεί και να αφορά στην ριζική μείωση της κάλυψης των κτιρίων. Η μείωση της κάλυψης θα δημιουργήσει νέους κενούς – ελεύθερους χώρους που σε συνδυασμό με τη συνένωση των μικρών οικοπέδων, το μεγάλωμα των Οικοδομικών Τετραγώνων και την απόδοση του μισού ακάλυπτου χώρου στο Δημόσιο (με τη μετατροπή του σε κοινόχρηστο χώρο) θα αποκαλύψει μια νέα δομή ένα νέο δίκτυο ελευθέρων χώρων και πρασίνου.

Είναι ώριμες οι συνθήκες για να εφαρμοσθεί στο σύνολο του Λεκανοπεδίου κάλυψη 40% και απόδοση του μισού από τον ακάλυπτο χώρο σε κοινή χρήση.

Θεωρούμε ακόμη ότι θα πρέπει να αρχίσει η συζήτηση για την αύξηση του ύψους των κτιρίων (εκτός Ιστορικού Κέντρου) σε συνδυασμό με τη μείωση της κάλυψής τους και την απόδοση χώρων των οικοπέδων για πράσινο και κοινόχρηστες λειτουργίες.

Σε όλες τις σύγχρονες μητροπόλεις, έχουν προηγηθεί συζητήσεις για ανάπτυξη σε επιλεγμένες περιοχές, εντός των πόλεων και μετά από συμμετοχικό σχεδιασμό, ψηλών κτιρίων.

Σε άμεση συνάρτηση με τα παραπάνω θα πρέπει να δοθεί η έμφαση στο σχεδιασμό – την αισθητική των κτιρίων, τη χρησιμοποίηση νέων υλικών, την εφαρμογή βιοκλιματικών δεδομένων, τον πολύπλευρο και αυστηρό έλεγχο στο αποτέλεσμα, έτσι ώστε η πόλη όταν αρχίσει να αναπλάσεται – να ξαναγεννιέται να έχει χαρακτήρα και μορφή που να μας εκπροσωπεί.

Θεωρούμε τέλος ότι από σήμερα οι τόσοι φόροι που βαρύνουν τα κτίρια, την οικοδομή, την κατοικία πρέπει να καταβάλλονται σε Πράσινα Ταμεία που θα ιδρυθούν με αποκλειστικό σκοπό τη δημιουργία χώρων πρασίνου.

Όσο εύκολα καταστράφηκαν οι γειτονιές, οι συνοικίες, οι πόλεις, τόσο δύσκολα, επίπονα αλλά ρεαλιστικά μπορούν να αναπλασθούν και να αναγεννηθούν.

Βρισκόμαστε στο σταυροδρόμι των εξελίξεων.

ΣΠΥΡΟΣ ΤΣΑΓΚΑΡΑΤΟΣ
αρχιτέκτων – δρ πολεοδόμος