Πόσο θα ζούμε στο Μέλλον;

Image: Michelangelo "The Creation of Adam"

΄Όπως όλα δείχνουν πριν από το τέλος του αιώνα, ο μέσος όρος ζωής μπορεί να φτάσει τα 120 χρόνια, ενώ κάποιοι από μας θα ζούνε περισσότερο από 200 χρόνια. Και ίσως να γίνουμε και Αθάνατοι!

Η φωτογραφία ήταν πολύ εντυπωσιακή για να την αγνοήσω. ΄Ένα δισέλιδο άνοιγμα στο περιοδικό Newsweek από την τελευταία διαφημιστική καμπάνια της φίρμας Louis Vuiton. Σε μια εξωτική παραλία με άσπρη άμμο, ένας άντρας που φοράει ένα άσπρο καπέλο «πάναμα», μαύρο ζιβάγκο και χακί παντελόνι με γυρισμένα τα ρεβέρ, είναι ακουμπισμένος αναπαυτικά στο ξύλινο δοκάρι που στηρίζει μια μικρή ξύλινη εξέδρα. Η σιλουέτα αλλά και η στάση του σώματός του, θα σε έκαναν να υποθέσεις πως πρόκειται για έναν μάλλον νεαρό άνδρα. Λάθος. Πρόκειται για έναν άνδρα 78 ετών και πιο συγκεκριμένα, για έναν από τους πιο γνωστούς και αγαπητούς σταρ του κινηματογράφου στον κόσμο. Για τον Σων Κόννερυ. Με ένα πολύ άμεσο τρόπο η φωτογραφία αυτή με έκανε να αναθεωρήσω τη δομή του άρθρου που σκόπευα να γράψω και θα ήταν σε μεγάλο μέρος αφιερωμένο στα καινούργια επιστημονικά επιτεύγματα που με τρόπο αναμφισβήτητο ανεβάζουν το λεγόμενο «προσδόκιμο ζωής», το πόσο αναμένεται δηλαδή να ζουν οι επόμενες γενιές και τα καινούργια ρεκόρ που πρόκειται σύντομα να σημειωθούν στους μέσους όρους ζωής. Η φωτογραφία, όμως του Σων Κόννερυ με έκανε να συμπεριλάβω και άλλες παραμέτρους που παίρνουν χώρα όχι στο μέλλον , αλλά στο παρόν. Ο Σω Κόννερυ είναι λίγο πολύ γνωστός σε όλους μας. Στ πρόσφατο παρελθόν και νεότερος κατά μια δεκαετία τουλάχιστον συχνά ψηφιζόταν ως ο πιο «σέξυ» άνδρας στον κόσμο, σε έρευνες του είδους που εμφανίζονται σε σελίδες λάϊφστάϊλ περιοδικών. Αναρωτιέμαι πια γυναίκα δεν θα εύρισκε γοητευτικό αυτό τον άνδρα με τη νεανική σιλουέτα που σε κάνει να αμφιβάλλεις για το αν η φωτογραφία είναι «πειραγμένη» ή όχι. Και όμως η φωτογραφία είναι αυθεντική. Είναι προφανές πως μας αναγκάζει σε κάποιο μέτρο να αναθεωρήσουμε τις απόψεις που έχουμε για έναν άνδρα που πλησιάζει τα ογδόντα.

Την ίδια εντύπωση που έκανε σε μένα η φωτογραφία του Σων Κόννερυ, φαίνεται πως έκανε και σε έναν αρθρογράφο της εφημερίδας Herald Tribune, τον Τζον Βίνοκουρ (αν έτσι προφέρεται το όνομά του). Ο Βίνοκουρ εντυπωσιάστηκε εξ ίσου προφανώς από τη φωτογραφία του Κόννερυ και στο άρθρο που γράφει με αφορμή αυτή τη φωτογραφία, αναφέρεται και στα διανοητικά επιτεύγματα δυο περίπου συνομήλικων του Κόννερυ , του συγγραφέα Τζον ΄Απντάϊκ ηλικίας 76 ετών, που είχε γράψει και τις γνωστές μας «Μάγισσες του Ήστγουϊκ» και που μόλις κυκλοφόρησε το τελευταίο βιβλίο του με τίτλο «Οι Χήρες του ΄Ηστγουϊκ» και του γνωστού συγγραφέα κατασκοπευτικών μυθιστορημάτων Τζον Λε Καρέ, που σε ηλικία 77 ετών κυκλοφόρησε και αυτός το καινούργιο του βιβλίο με τίτλο «A Most Wanted Man». Και τα δυο βιβλία είναι εξαιρετικά και ισάξια εκείνων που οι δύο συγγραφείς είχαν γράψει σε νεότερη ηλικία, γεγονός που κάνει το αρθρογράφο να συμπεράνει πως οι δυο συγγραφείς στην θεωρούμενη ως τώρα «προχωρημένη» ηλικία τους, διατηρούν ακέραια την πνευματική τους διαύγεια. Σε κάποιο άλλο σημείο του άρθρου του ο αρθρογράφος αναφέρεται σε ένα από τα «μοδάτα» σλόγκαν της εποχής σύμφωνα με το οποίο « τα 60 είναι τα καινούργια 40» και το γενικό πνεύμα ολόκληρου του άρθρου είναι πως οι σημερινές γενιές έχουν συνολικά αλλάξει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ηλικία και πως σύντομα θα έπρεπε να τις αναθεωρήσουμε ακόμη περισσότερο. Και μάλλον δεν έχει άδικο.

Άλλοτε και τώρα

Πριν από μερικές δεκαετίες, όταν ήμουν ακόμη μικρός, η ηλικία των 40 ετών για έναν άντρα σήμαινε μεσήλικας με όλη τη σημασία της λέξης. Στα 60 ένας άντρας είχε ήδη μπει στην τρίτη ηλικία. Στα 80 ήταν υπέργηρος, αν βέβαια ήταν ακόμη ζωντανός. Την ίδια εποχή, μια γυναίκα 30 ετών ήταν ήδη περίπου ώριμη και αν δεν είχε παντρευτεί θα χαρακτηριζόταν γεροντοκόρη. Στα 40 ήταν έτοιμη για απόσυρση, ενώ στα 60 θα ήταν σε σχέση με την προσωπική της ζωή, σε πλήρη αποστρατεία. Στην επαρχία, τα πράγματα ήταν πολύ χειρότερα. Στα 40 είχαν πρακτικά και από κοινωνική ζωή, θα είχαν σχεδόν ξοφλήσει, ενώ στα 60 θα ήταν συνήθως μαυροντυμένες γριούλες με τσεμπέρια. Οι αλλαγές στο παγκόσμιο σκηνικό, η ενημέρωση που όσο πήγαινε εξαπλωνόταν, αλλά και οι αλλεπάλληλες κοινωνικές επαναστάσεις, με το ροκ εν ρολ, τους χίππυς, τη σεξουαλική επανάσταση, το φεμινισμό και όλα τα σχετικά, άλλαξαν προφανώς τη συλλογική κοσμοθεώρηση. Συγχρόνως σε όλη τη Δύση, άλλαξαν προς το καλύτερο οι διατροφικές συνήθειες, αλλά και οι προσωπικές συνήθειες. Η απενοχοποίηση του σεξ ήταν προφανώς σημαντικότερη απ’ όσο θα υπέθετε κανείς και είχε πολύ να κάνει με το πώς οι γενιές της εποχής αντιμετώπιζαν τη ίδια τη ζωή.

Σε προηγούμενες γενιές η σεξουαλική καταπίεση, ως αποτέλεσμα της βικτωριανής ηθικής, έκανε τη ζωή πολύ πιο άχαρη απ’ όσο θα μπορούσε να είναι. Η σεξουαλική απελευθέρωση, έδωσε σε πολλούς έναν λόγο πάρα πάνω να θέλουν να είναι κοινωνικά και ερωτικά ενεργοί για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Σε καμία έρευνα δεν έχει φανεί το πόσο η απενοχοποίηση του σεξ αύξησε το προσδόκιμο της ζωής. Η γενιά του ροκ εν ρολ, εκείνη δηλαδή που έδρασε στις δεκαετίες του 50 και του 60 και που όχι μόνο έζησε, αλλά κυριολεκτικά δημιούργησε τη σεξουαλική απελευθέρωση, ήταν και η πρώτη γενιά που «αρνήθηκε» να γεράσει με το ρυθμό που γερνούσαν οι παλιότερες γενιές. ΄Ετσι οι σαραντάρηδες της δεκαετίας του 80 δεν είχαν καμία σχέση, από άποψη γήρατος, με τις γενιές που βρέθηκαν σ’ αυτήν την ηλικία πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στη δεκαετία του 80 μπήκε επίσης στη ζωή μας μια άλλη παράμετρος, με ρυθμούς μαζικούς. Το γυμναστήριο. Στη δεκαετία του 70 οι μόνοι χώροι που θα μπορούσε κανείς να αθληθεί, ήταν τα γυμναστήρια των αθλητικών συλλόγων, με ελάχιστους θαμώνες. Στη δεκαετία του 80 τα καινούργια ανδρικά πρότυπα, που δημιούργησαν σε παγκόσμιο επίπεδο οι ταινίες του Σβάρτζενέγκερ και του Σταλόνε, δημιούργησαν ένα μαζικό κίνημα, που στην άθληση ανακάλυψε έναν καινούργιο τρόπο ζωής. Αλλά και ένα καλύτερο τρόπο να μεγαλώνεις χωρίς να σε εγκαταλείπει το σφρίγος του σώματος. Συγχρόνως από εκείνη τη δεκαετία μπήκε στη ζωή μας, με ρυθμούς που ολοένα αυξάνονται , αλλά και τεχνικά τελειοποιούνται, η επανάσταση της κοσμητικής χειρουργικής. Σωματικές ατέλειες κάθε τύπου, από το πεσμένο στήθος και τα πεσμένα μαλλιά, μέχρι τις άκομψες μύτες και ένα σωρό άλλα, που κάποτε θα οδηγούσαν κάποιους στην ηλικιακή «παραίτηση», έγιναν αντιμετωπίσιμα προβλήματα. ΄Ετσι πάρα πολλοί απαλλαγμένοι, από τα κόμπλεξ που δημιουργούσαν οι ατέλειες στην εμφάνιση, βρήκαν ένα άλλο λόγο για να θέλουν να είναι ενεργοί αν και τα χρόνια περνούσαν. Σήμερα τα γυμναστήρια είναι γεμάτα σαραντάρες, που είναι ίσως περισσότερο ελκυστικές από όσο ήταν στα είκοσί τους χρόνια. Και άντρες στα πενήντα τους που διατηρούν το σφρίγος που είχαν τριάντα χρόνια πριν. Και ακόμη εξηντάρες γυναίκες, που δεν έχουν παραιτηθεί από το δικαίωμα στην ερωτική ζωή, χωρίς να θεωρούνται, ότι παραβιάζουν κάποιους αυστηρούς κοινωνικούς κώδικες. Όπως λέει άλλωστε και ο κύριος Βίνοκουρ «the age 60 is the new 40».

Οι τέσσερις λοιπόν αυτοί παράγοντες, δηλαδή 1) η διατροφή, 2) η σεξουαλική απελευθέρωση, 3) η γυμναστική και 4) η κοσμητική χειρουργική, ήταν αυτοί που άλλαξαν το πώς γερνάμε στις μέρες μας. Τα εμφανή παραδείγματα τριγύρω μας είναι άπειρα. Η ΄Αννα Βίση στα πενήντα της δείχνει καλύτερα από ότι στα είκοσί της. Η Τζέην Φόντα στα εβδομήντα της διατηρεί μια καταπληκτική σιλουέτα. Ο Μικ Τζάγκερ στα 65 του εξακολουθεί να χοροπηδάει , όπως και πριν από 40 χρόνι. Ο Σων Κόννερυ στα 78 του είναι απίστευτα γοητευτικός. Ο Τζον Άπντάϊκ και ο Τζον Λε Καρέ πλησιάζοντας στα ογδόντα τους διατηρούν ακέραια την πνευματική τους διαύγεια. Αλλά δεν χρειάζεται να σας απαριθμήσω τέτοιες περιπτώσεις διασημοτήτων . Κοιτάξτε απλώς στον δικό σας κύκλο, για να δείτε πόσοι από τους ανθρώπους που εσείς γνωρίζετε «δεν δείχνουν την ηλικία τους». Είναι μια φράση που θα την ακούτε όσο πάει και συχνότερα. Αλλά αυτό που έρχεται δεν έχει προηγούμενο.

Και πρόκειται να αλλάξει όσο τίποτα άλλο τον τρόπο που γερνάμε. Αυτό που θα κάνει τον μέσο όρο ζωής στον αιώνα μας να φτάσει τα 120 από τα περίπου 78 που είναι σήμερα και που θα επιτρέψει σε κάποιους ανθρώπους που ήδη έχουν γεννηθεί να ξεπεράσουν τα 200 χρόνια. Και πιθανόν να λέω και λίγα.

Ένα καινούργιος κόσμος

Στις 20 Νοεμβρίου εμφανίστηκε στις εφημερίδες μια είδηση που δεν κατελάμβανε ιδιαίτερα μεγάλο χώρο και που είχε κάνει την εμφάνισή του σε κάποια από τα δελτία ειδήσεων το προηγούμενο βράδυ, σε πολύ μικρή διάρκεια, μια και το μεγαλύτερο μέρος των δελτίων ήταν αφιερωμένο στο σκάνδαλο του Βατοπεδίου και στην παγκόσμια οικονομική κρίση. Η είδηση έλεγε πως για πρώτη φορά στην ιστορία της ιατρικής είχε πραγματοποιηθεί με επιτυχία η μεταμόσχευση ολόκληρου οργάνου, της τραχείας στη συγκεκριμένη περίπτωση, που προηγουμένως είχε αναπτυχθεί στο εργαστήριο από βλαστοκύτταρα της ίδιας της ασθενούς. Επρόκειτο για την Κλαούντια Καστίγιο, μια νεαρή Κολομβιανή, που η φυματίωση, από την οποία είχε προσβληθεί μερικά χρόνια πριν, είχε καταστρέψει σχεδόν ολοκληρωτικά την τραχεία της. Η μόνη λύση που θα μπορούσε να διασφαλίσει την επιβίωσή της, θα ήταν η αφαίρεση ολόκληρου του πνεύμονα. Η ομάδα των Ισπανών, Ιταλών και Βρετανών ειδικών που είχαν ασχοληθεί με την περίπτωσή της, αποφάσισε να επιλέξει, μιαν άλλη μέθοδο, που ως τότε δεν είχε εφαρμοστεί σε άνθρωπο. Την ανακατασκευή ολόκληρου του φθαρμένου οργάνου, με ένα καινούργιο που θα δημιουργούσαν από κύτταρα της ίδιας της ασθενούς. Για να το πετύχουν αυτό οι επιστήμονες έλαβαν την τραχεία από ένα δότη που είχε πεθάνει πρόσφατα και χρησιμοποιώντας ισχυρά χημικά και ένζυμα «καθάρισαν» την τραχεία, από τα κύτταρα του δότη. Το «καθαρισμένο» αυτό στέλεχος χρησίμευσε σαν «σκαλωσιά», από ιστό κολλαγόνου, ένα καλούπι δηλαδή πάνω στο οποίο θα «χτιζόταν» το ολοκληρωμένο μόσχευμα.
Στη συνέχεια πήραν κύτταρα από τη βλεννογόνο της τραχείας και ενήλικα βλαστοκύτταρα από τον νωτιαίο μυελό και τα οποία έχουν την δυνατότητα με την κατάλληλη επεξεργασία να εξελίσσονται σε κύτταρα οποιουδήποτε ιστού επιθυμούν οι ερευνητές. Στη συγκεκριμένη περίπτωση εξελίχτηκαν σε κύτταρα της τραχείας και με τη χρήση των κατάλληλων πρωτεϊνών σε κύτταρα χόνδρου που «σπάρθηκαν» πάνω στο τμήμα της τραχείας του δότη, που είχε τοποθετηθεί σε βιοαντιδραστήρα, ώστε να καλυφθεί πλήρως κάθε τμήμα του. Στο τέλος η τραχεία «εποικίστηκε» από επιθηλιακά κύτταρα που επέτρεπαν στους αεραγωγούς να μένουν ανοικτοί, απομακρύνοντας συγχρόνως τα ξένα σώματα. ΄Οταν η διαδικασία ολοκληρώθηκε και το όργανο ήταν «έτοιμο», ο καθηγητής Πάολο Μακιαρίνι της πανεπιστημιακής κλινικής της Βαρκελώνης, πραγματοποίησε την επέμβαση τον περασμένο Ιούνιο. Σήμερα, τέσσερις μήνες μετά, το μόσχευμα έχει αναπτύξει δικό του «δίκτυο» που επιτρέπει την αιμάτωσή του, χωρίς να απορριφθεί από τον οργανισμό της ασθενούς. Σήμερα η Κλαούντια Καστίγιο, ζει μια φυσιολογική ζωή, που της επιτρέπει να φροντίζει τα δυο παιδιά της και να ανεβαίνει σκάλες με άνεση, κάτι που της ήταν αδύνατον να κάνει πριν μερικούς μήνες. Η πρώτη μεταμόσχευση οργάνου δημιουργημένου από κύτταρα του ίδιου του δότη έχει ήδη πραγματοποιηθεί με επιτυχία.

Ο Αθάνατος ΄Ανθρωπος

Η είδηση προβλήθηκε από τα μέσα παγκοσμίως, αλλά περιέργως δεν της δόθηκε όση σημασία θα της άξιζε. ΄Ισως αυτό να οφείλεται στο ότι το επίτευγμα ήταν απλώς αναμενόμενο, μια και η μέθοδος έχει ήδη εφαρμοστεί με επιτυχία σε χοίρους. ΄Ισως και γιατί δεν ήταν παρά μόνο ένα από τα «θαύματα» που πρόκειται να ακολουθήσουν. Γιατί το κομβικό σημείο για όλη αυτή τη διαδικασία δεν ήταν παρά η αποκωδικοποίηση του DNA πριν μερικά χρόνια. Από τη στιγμή που έγινε αυτό και με τη πρόοδο που έχει σημειώσει η γενετική τα τελευταία χρόνια, όλα είναι πλέον δυνατά. Αυτό σημαίνει ότι ήδη υπάρχει η δυνατότητα να αποκτήσουμε «ανταλλακτικά» για όλα τα όργανά μας. Ήδη σε εργαστήρια σε όλο τον κόσμο επιστήμονες απασχολούνται εντατικά με την ανακατασκευή πιο βασικών οργάνων, από ότι η «ταπεινή» τραχεία. Καρδιές, συκώτια, πνεύμονες και πιθανόν εγκεφαλικά κύτταρα. Σε πρακτικό επίπεδο αυτό σημαίνει, ότι στη διάρκεια της επόμενης δεκαετίας, θα γίνουμε μάρτυρες μεταμοσχεύσεων, όλων των βασικών οργάνων, που προς το τέλος της δεκαετίας κανονικά, με την πρόοδο στον σχετικό τομέα, όλα αυτά θα έχουν γίνει ρουτίνα. Θεωρητικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι η κοσμογονική αυτή εξέλιξη, θα μπορούσε μέσα στη διάρκεια του αιώνα που διανύουμε να φτιάξει «αθάνατους» ανθρώπους, με τον ίδιο τρόπο, που το αυτοκίνητό μας θα μπορούσε να γίνει κι αυτό «αθάνατο», αν κάθε τόσο αλλάζουμε τα φθαρμένα μέρη του με καινούργια. ΄Οσο περίεργο κι αν ακούγεται, αυτό που παλιότερα έμοιαζε με επιστημονική φαντασία, είναι περίπου πραγματικότητα Τώρα και μάλλον θα είναι και πρακτικά πραγματικότητα μέσα στην επόμενη δεκαετία. Ήδη στην εποχή μας άνθρωποι στα ογδόντα τους μπορούν να ζουν μια πολύ ικανοποιητική ζωή, από κάθε άποψη και είναι σίγουρο πως σε λιγότερο από δέκα χρόνια θα υπάρχουν πολλές φωτογραφίες συνανθρώπων σε ηλικία που θα ξεπερνάει τα εκατό χρόνια και που δεν διαφέρουν και πολύ από την εικόνα που έχει σήμερα ο Σων Κόννερυ στα 78 του. Οι συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης, θα είναι καταλυτικές σε σχέση με το πώς οι κάτοικοι αυτού του πλανήτη αντιλαμβάνονταν τη ζωή μέχρι τώρα. Στην ταινία «Κόναν», που καθιέρωσε τον Σβαρτζενέγκερ πριν από περίπου 25 χρόνια, η συμπρωταγωνίστριά του τον ρωτούσε κάποια στιγμή και με αρκετά φιλοσοφική διάθεση «Do you want to live for Ever?». Η απάντηση από δω και πέρα θα μπορούσε να είναι «Why not?».