Η Πτώση

Image: George Grosz
Suicide (Selbstmörder) 1916
© Tate © 2006 Estate of George Grosz/DACS, London 2007
Oil on canvas 100x77.5cm

Για τους φτωχούς αυτού του κόσμου αυτή η κρίση, είναι μια συνέχεια της δύσκολης ζωής τους. Για τους πρώην πλούσιους που φτωχαίνουν, τα αποτελέσματα είναι συχνά τραγικά.

Φορώντας τα «καλά» του εκείνη τη μέρα ο Άντολφ Μέρκλε ξάπλωσε στις γραμμές του τρένου. Κανείς δεν θα μάθει ποτέ τι σκεφτόταν ο 74χρονος αυτός άνδρας, καθώς η αμαξοστοιχία πλησίαζε προς το μέρος του. Μόνο όσοι έχουν φτάσει κοντά σε μια τέτοια λύση, μπορούν ίσως με κάποιο τρόπο να περιγράψουν τα συναισθήματα ενός ανθρώπου, που για κάποιο λόγο αποφασίζει να βάλει τέλος στη ζωή του. Την αίσθηση δηλαδή του πλήρους αδιέξοδου, όπου καμία διέξοδος δεν φαίνεται δυνατή. Παρ’ όλο που σχεδόν πάντα υπάρχει κάποια διέξοδος, που όμως δεν μπορεί να τη διακρίνει το σκοτισμένο μυαλό, όποιου φτάνει σε τέτοιο σημείο. Αλλά και ο τρόπος που αυτοκτονεί κανείς, δείχνει κάποια πράγματα. Κυρίως όμως δείχνει την ετυμηγορία, που έχει ο ίδιος βγάλει για τον εαυτό του. Όσοι για παράδειγμα κρίνουν πως είναι θύματα των περιστάσεων, αυτοκτονούν με πιο «γλυκό» τρόπο. Αντίθετα, όσοι καταλογίζουν ευθύνη στον εαυτό τους επιλέγουν μια πιο «θεαματική» έξοδο. Κατά πάσα πιθανότητα ο Άντολφ Μέρκλε, ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Γερμανίας και ένα μόνο χρόνο πριν Νο 94 στον κόσμο με περιουσία 7 δις ευρώ, μάλλον έριχνε ο ίδιος ευθύνη στον εαυτό του, μια και αποφάσισε να κομματιάσει τον εαυτό του κάτω από τις ρόδες ενός τρένου. Και δεν είναι περίεργο. Κληρονομώντας στα τέλη της δεκαετίας του ’60 τη φαρκακοβιομηχανία του παππού του, με προσωπικό 80 ατόμων, ο Μέρκλε κατάφερε τις επόμενες δεκαετίες να δημιουργήσει μια οικονομική αυτοκρατορία με 100.000 υπαλλήλους. Στο παλιό στυλ των Γερμανών επιχειρηματιών, χωρίς έντονη κοινωνική ζωή και με ιδιαίτερη φροντίδα για τους εργαζόμενούς του ο Μέρκλε, υπήρξε κάτι σπάνιο. Δηλαδή ένας αγαπητός επιχειρηματίας. Ο Μέρκλε έκανε όλα τα λάθη της επιχειρηματικής ζωής του τα τελευταία δυο χρόνια και κυρίως όταν ενεπλάκη με την αυτοκινητοβιομηχανία και τις επενδύσεις μέσω των θανατηφόρων hedge funds. Το αποτέλεσμα ήταν στο τέλος του 2008, ο Μέρκλε να χρωστάει 5 δις ευρώ. Προφανώς ο ίδιος σίγουρα δεν άντεξε, αλλά και μάλλον δεν συγχώρεσε τον εαυτό του για την πτώση του.

Ο 52χρονος Στήβεν Γκουντ, επικεφαλής ενός από τους μεγαλύτερους αμερικάνικους οίκους πλειστηριασμών, που υπερηφανευόταν για τις 45.000 πωλήσεις ακινήτων που είχε κάνει, καταλόγιζε μάλλον μικρότερες ευθύνες στον εαυτό του, μια και διάλεξε να αυτοπυροβοληθεί μέσα στην κόκκινη Τζάγκουάρ του, σ’ ένα δάσος έξω από το Σικάγο. Ο 65χρονος, αριστοκρατικής καταγωγής Γάλλος διαχειριστής αμοιβαίων κεφαλαίων Ρενέ Τιερί Μαγκόν ντε Βελουσέ, που έχασε πάνω από 1 δις δολάρια, όταν κατέρρευσε το επενδυτικό σχήμα, του μεγαλύτερου μάλλον απατεώνα όλων των εποχών, Στήβεν Μέιντοφ, προτίμησε τον «κλασικό» τρόπο κόβοντας τις φλέβες του, στο γραφείο του στην Μάντισον Άβενιου της Νέας Υόρκης.

Για τους ανθρώπους του πλούτου είναι προφανές, ότι η φτώχεια συνήθως φαντάζει χειρότερη μοίρα ακόμη και από το θάνατο. Μιλούσα τις προάλλες με έναν σχετικά νέο φίλο μου, στα σαράντα του, που δεν είναι ιδιαίτερα πλούσιος. Έχει όμως συνηθίσει να ζει μια μάλλον άνετη ζωή από τα παιδικά του χρόνια, μια και ο πατέρας του ήταν ένας, σε κανονικά μεγέθη πετυχημένος επιχειρηματίας και τον άκουσα μάλλον με έκπληξη να λέει πως αν τυχόν έχανε την άνεση με την οποία έχει συνηθίσει να ζει, θα αυτοκτονούσε. Ο πλούτος αλλοιώνει τους περισσότερους ανθρώπους και τις περισσότερες φορές με τρόπο που μοιάζουν με μια πλήρη μεταλλαγή. Το απότομο όμως πέρασμα από τα πλούτη στη φτώχεια, είναι για τους περισσότερους λιγότερο ή περισσότερο πλούσιους, όχι απλώς δυσβάσταχτο, αλλά τελείως ανυπόφορο, σε σημείο που να προτιμούν το θάνατο από τη φτώχεια. Στην προηγούμενη κρίση του 1929 στην Αμερική μόνο σημειώθηκαν 23.000 αυτοκτονίες.

Στην Ελλάδα η κρίση του χρηματιστηρίου το 2.000 είχε οδηγήσει στην αυτοκτονία και αρκετούς συμπολίτες μας, κυρίως χαμηλών εισοδημάτων, που είχαν παίξει όλη τους την περιουσία, σ’ αυτόν τον ανεμόμυλο των χαμένων περιουσιών. Η τωρινή κρίση, που μόλις τώρα αρχίζει να δείχνει τις αληθινές της διαστάσεις και που θα χτυπήσει πλούσιους και φτωχούς, έχει αρχίσει να έχει κι αυτή τα θύματά της.