Ο 1oς Παγκόσμιος Οικονομικός Πόλεμος

Image: George Grosz- "Grey Day" 1921

Καθώς οι βόμβες πέφτουν σαν βροχή στη Γάζα, φτιάχνοντας ένα τετελεσμένο είκοσι μέρες πριν την ορκωμοσία του Ομπάμα στις ΗΠΑ, ένας άλλος πόλεμος πιο υπόκωφος, αλλά πολύ πιο «αποτελεσματικός» τυλίγει ολόκληρη τη Γη.

Στα υψώματα του μεθοριακού σταθμού Νάχαλ Οζ, σ’ ένα από τα βόρεια σημεία της Λωρίδας της Γάζας, οι δημοσιογράφοι απ’ όλο τον κόσμο, που βρίσκονται συγκεντρωμένοι εκεί, καθώς δεν τους επιτρέπεται να πλησιάσουν περισσότερο την πόλη που βομβαρδίζεται λίγο πάρα κάτω, η θέα είναι πανοραμική, επιτρέποντας τους παρατηρητές να έχουν μια πάρα πολύ καλή ιδέα για το ποια ακριβώς κτίρια πλήττουν οι βόμβες των μαχητικών αεροπλάνων, που περνάνε βρυχώμενα από πάνω τους. Στα κτίρια που πλήττονται στο εσωτερικό της πόλης πολλοί μαχητές της Χαμάς που βρίσκονταν συγκεντρωμένοι εκεί, αλλά και πολλοί άμαχοι που βρίσκονται εκεί είτε τυχαία, είτε σκόπιμα, δεν έχουν ούτε τον καιρό ούτε τη διάθεση για να απολαύσουν τη θέα. Στα γειτονικά κτίρια, η εντύπωση που αποκομίζουν οι κάτοικοί τους, καθώς τα σπίτια τους σείονται συθθέμελα, είναι παρόμοια με αυτή που θα προκαλούσε ένας σεισμός γύρω στα εννέα ρίχτερ.

Απαντώντας στις προκλήσεις της Χαμάς, που επί βδομάδες τώρα εξαπολύει ρουκέτες από τα στρατηγεία της Χαμάς, εναντίον των νότιων περιοχών του Ισραήλ έχοντας ως τώρα σκοτώσει έναν Ισραηλινό, το Ισραήλ εξαπέλυσε μια ολοκληρωτική επίθεση, που έχει σαν σκοπό να εξαρθρώσει ολόκληρο το δίκτυο των μαχητών της Παλαιστινιακής οργάνωσης. Το αποτέλεσμα; Σε τέσσερις μέρες ανελέητων βομβαρδισμών, οι νεκροί ξεπέρασαν τους 360, από τους οποίους οι περισσότεροι ήταν μεν μαχητές της Χαμάς, αλλά μεταξύ τους ήταν και πάρα πολλοί άμαχοι, γυναίκες και παιδιά, ενώ οι τραυματίες είχαν ξεπεράσει τους 1700, από τους οποίους πολλοί πρόκειται να χάσουν τελικά τη ζωή τους, λόγω έλλειψης ιατροφαρμακευτικού υλικού.

Οι λόγοι που το Ισραήλ εξαπέλυσε αυτή την τόσο ακραία επίθεση είναι βασικά γνωστοί. Πρώτον το Ισραήλ θα προτιμούσε έτσι κι αλλιώς να μην υπήρχε ούτε ένας μαχητής της Χαμάς ζωντανός. Δεύτερον οι εκλογές που πλησιάζουν στο Ισραήλ, παρακινούν και τη μεριά που βρίσκεται τώρα στην Κυβέρνηση και που θέλει να κερδίσει τις εκλογές, να δείξει ότι και αυτή μπορεί να είναι τόσο σκληρή, όσο και οι εκλογικοί της αντίπαλοι. Και τρίτον και κυριότερο, η μέρα της ορκωμοσίας του Μπαράκ Ομπάμα που θα γίνει στις 20 Ιανουαρίου πλησιάζει και αυτό το διάστημα που κατά κάποιο τρόπο είναι «ουδέτερο» πολιτικά για τις ΗΠΑ, είναι το ιδανικό διάστημα για να λάβουν όλοι, ή όσοι έχουν λόγο τέλος πάντων, καλύτερες θέσεις για την «εκκίνηση» της 20ης Ιανουαρίου.

Κατά κάποιο τρόπο το Ισραήλ, με την κίνησή του αυτή μάλλον διευκόλυνε τον Ομπάμα, φέρνοντάς τον προ τετελεσμένων. Αυτά σε ότι αφορά τις αναγκαιότητες της επικοινωνίας για τον πολύ κόσμο. Όσοι έχουν κάποια πληροφόρηση πάρα πάνω ή μια πιο γενική αντίληψη για την γεωπολιτική, ήξεραν πως αυτή η επίθεση ήταν σχεδιασμένη από καιρό. Οι αντιδράσεις για την επίθεση ήταν μάλλον μέτριες, έως υποτονικές σε σύγκριση με το μέγεθος της αιματοχυσίας. Ακόμη και οι ηγεσίες των περισσότερων αραβικών κρατών ήταν μάλλον αδιάφορες, αν και δεν συμβάδιζαν και με το λαϊκό αίσθημα του αραβικό κόσμου που βγήκε στους δρόμους διαδηλώνοντας. Έτσι οι συγκρούσεις στην ευρύτερη περιοχή από δύο, έγιναν τρεις, μια και σ’ αυτήν του Ιράκ και του Αφγανιστάν τώρα προστέθηκε και η Γάζα, αν και αυτή η σύγκρουση δεν προβλέπεται να είναι μακροχρόνια. Αλλά αυτές δεν είναι οι μόνες συγκρούσεις που μαίνονται στον κόσμο αυτή την εποχή. Είναι απλώς οι πιο διαφημισμένες. Οι συγκρούσεις στο Κογκό, όπου καθημερινά σκοτώνονται εκατοντάδες άνθρωποι, δεν τραβούν και πολύ την προσοχή των Μέσων Ενημέρωσης. Όσο για την Σομαλία, κανείς δεν μπορεί να πει τι ακριβώς συμβαίνει μια και όλοι πολεμάνε κατά κάποιο τρόπο εναντίον όλων. Το Κονγκό και η Σομαλία βρίσκονται πολύ μακριά από τα ενδιαφέροντά μας. Εξ άλλου έχουμε και άλλα προβλήματα αυτό τον καιρό.

Μια Άλλη Διάσταση

Οι συγκρούσεις στη Γάζα, στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν, στο Κονγκό και όπου αλλού, είναι συγκρούσεις «κλασικού» πολεμικού τύπου. Διεξάγονται δηλαδή με όπλα και έχουν απώλειες σε ανθρώπινες ζωές. Οι περισσότεροι όμως από τους «κλασικούς» πολέμους που έχουν συμβεί στην ανθρωπότητα μέχρι τώρα έχουν συνήθως και ένα βασικό οικονομικό σκέλος. Από τον Τρωϊκό πόλεμο μέχρι τον πόλεμο στο Ιράκ, οι πόλεμοι έχουν συνήθως και κυρίως οικονομικές αιτίες και παράγουν οικονομικά αποτελέσματα, είτε σε ευρεέια , είτε σε στενή έννοια. Στην Τροία η αιτία ήταν ο έλεγχος των εμπορικών οδών εκείνης της εποχής. Στο Ιράκ, όπως όλοι ξέρουμε το θέμα είναι τα πετρέλαια. Θα μπορούσαμε δηλαδή στις περισσότερες περιπτώσεις να πούμε πως ο πόλεμος είναι οικονομία με άλλα μέσα, ή και το αντίστροφο η οικονομία είναι πόλεμος με άλλα μέσα. Η εποχή που περνάμε τώρα και το έτος 2009 είναι από μία άποψη κοσμοϊστορικά μεγέθη γιατί για πρώτη φορά η ανθρωπότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με το φαινόμενο ενός Παγκόσμιου Οικονομικού Πολέμου.

Η σημερινή εποχή έχει αντιστοιχίες με την οικονομική ύφεση του 1929, αλλά οι συνθήκες τότε ήταν τόσο διαφορετικές που δεν θα μας επέτρεπαν να χρησιμοποιήσουμε τον όρο «Οικονομικός Πόλεμος». Η σημερινή παγκοσμιοποιημένη εποχή έχει άλλες συνιστώσες που δικαιολογούν τον όρο από κάθε άποψη. Το αν η σημερινή παγκόσμια οικονομική κρίση, ήταν ένα προσχεδιασμένο γεγονός ή όχι, θα μπορούσε να αποτελέσει το θέμα μιας μεγάλης συζήτησης. Θ πρέπει πάντως να δεχτούμε πως οι ΗΠΑ που μετά την πτώση της Σοβιετικής ΄Ενωσης, ανακηρύχτηκαν δικαιολογημένα σε μοναδική παγκόσμια υπερδύναμη, εδώ και μερικά χρόνια αντιμετωπίζουν μια από τα πράγματα αμφισβήτιση της κυριαρχίας τους, που οφείλεται σε λόγους οικονομικούς και όχι σε λόγους πολεμικής ισχύος. Η γιγαντιαία ανάπτυξη της Κίνας (και της Ινδίας που ακολουθεί από κοντά) όσο και η ανάπτυξη της σύγχρονης Ρωσίας μετά την εκλογή του Πούτιν στην ηγεσία της και η σταθερά αναπτυσσόμενη Ευρώπη, είχαν αρχίσει από τα πράγματα να θέτουν σε αμφισβήτηση την πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ. Η ανάπτυξη όμως των τριών αυτών πόλων δεν θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί στρατιωτικά. Ο μόνος τρόπος αντιμετώπισης δεν θα μπορούσε να γίνει παρά μόνο με οικονομικούς όρους.

Η κρίση ως γνωστόν ξεκίνησε από τις ΗΠΑ, με τα κάλυπτα στεγαστικά δάνεια που όταν έσκασε η φούσκα τους, έπληξαν καίρια το αμερικάνικο τραπεζικό σύστημα, δημιουργώντας μια οικονομική κρίση που επεκτάθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο. Το αν αυτή η κρίση έγινε τυχαία η αφέθηκε σκόπιμα να συμβεί, είναι θέμα της ίδιας μεγάλης συζήτησης που θα μας απασχολήσει μελλοντικά. Αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή είναι πως οι ΗΠΑ έχουν γονατίσει μεν οικονομικά, αλλά συγχρόνως παρέσυραν στην κρίση ολόκληρο τον κόσμο και φυσικά μαζί και την Κίνα και τη Ρωσία και την Ευρωπαϊκή ΄Ενωση. ΄Ετσι αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή είναι από τα πράγμα μια παγκοσμιοποιημένη μάχη με οικονομικά μεγέθη, στο τέλος της οποίας θα έχουν αναδειχτεί διαφορετικές οικονομικές ισορροπίες από αυτές που ίσχυαν πριν από την κρίση. Από όποια μεριά και να το πάρουμε δεν πρόκειται παρά για έναν «πόλεμο» που δεν διεξάγεται όμως με τα «κλασικά» πολεμικά μέσα, αλλά με οικονομικούς όρους.

Παρ’ όλο που οι ΗΠΑ έχουν πληγεί βαρύτερα απ’ όλους τους άλλους μεγάλους οικονομικούς παράγοντες μέχρι στιγμής, ο «πόλεμος» αυτός έχει σαν αποτέλεσμα μέχρι στιγμής την ανάσχεση της οικονομικής ανόδου της Κίνας και της Ρωσίας, ενώ η Ευρώπη θα αργήσει πολύ ακόμη για να βρει τον οικονομικό βηματισμό της, μια και είναι ο πιο δυσκίνητος παράγοντας σε σχέση με τις οικονομικές «ευελιξίες» που διαθέτουν οι τρεις άλλοι «παίκτες» σε θέματα εργασιακών σχέσεων και επιχειρηματικών μεθόδων. Αν και είναι πολύ νωρίς ακόμη για να προδικάσει κανείς τους νικητές και τους χαμένους αυτού του πρωτόγνωρου πολέμου δεν πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός πως οι ΗΠΑ έχουν μεγάλη πείρα στην αντιμετώπιση σχετικών κρίσεων, αλλά και την επιχειρηματική και εργασιακή ευελιξία για να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες. Δεν πρέπει ακόμη να μας διαφεύγει το γεγονός της πτώχευσης της επενδυτικής Τράπεζας Lehman Brothers αφού πρώτα είχε μαζέψει λεφτά από το παγκόσμιο οικονομικό φάσμα, όπως και η περίπτωση του πρώην διοικητή του δείκτη Nasdaq, Μπέρναρντ Μέιντοφ αφού κι αυτός «μάζεψε» πρώτα 50 δις δολάρια από την παγκόσμια αγορά. Κανείς δεν ξέρει που πήγαν αυτά τα λεφτά, αλλά εκείνοι που τα είχαν και που ήταν διασκορπισμένοι σε όλο τον κόσμο, ξέρουν πολύ καλά ότι δεν τα έχουν πια. Ήταν αυτές οι περιπτώσεις τυχαίες ή μεθοδευμένες; Να μια ερώτηση που δεν θα βρει ποτέ την απάντησή της. Θα μπορούσε όμως να πρόκειται και για τις μεγαλύτερες ληστείες όλων των εποχών.

Ας είναι όμως. Οι στιγμές που ζούμε είναι κοσμοϊστορικές. Τόσο η διάρκεια και τα γεγονότα αυτού του Πρώτου Παγκόσμιου Οικονομικού Πολέμου, όσο και τα αποτελέσματά του θα αποτελέσουν κάποια από τα σημαντικότερα κεφάλαια της παγκόσμιας Ιστορίας.