Μια Κάπως Σοσιαλιστική Αμερική

Με αφορμή και αιτία την οικονομική κρίση που σαρώνει τον κόσμο, οι αλλαγές που αρχίζουν να εισβάλουν στο πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ, αν δεν είναι κοσμογονικές είναι τουλάχιστον πρωτοφανείς.

Στις χιονισμένες κορυφές που περιβάλλουν το Νταβός της Ελβετίας, γύρω στις πέντε το απόγευμα της Τετάρτης 29 Ιανουαρίου, μερικοί από τους επιφανείς συνέδρους που εκείνη την ώρα είχαν την ευκαιρία να κοιτάξουν προς τον ουρανό βλέποντας τα σύννεφα που κοκκίνιζαν καθώς ο ήλιος έγερνε προς τη δύση του, έκαναν αστειευόμενοι και τα σχετικά αστεία που είναι φέτος επίκαιρα. «Ακόμη και ο ουρανός άρχισε να κοκκινίζει». Λίγο πρώιμο το αστείο, αλλά όχι και άσχετο. Μια μέρα πριν σ’ ένα σχετικό άρθρο στους New York Times, γίνεται λόγος για μια πρωτόγνωρη πρόκληση που αντιμετωπίζει ο 44ος Πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα, μια μόλις βδομάδα μετά την ανάληψη των καθηκόντων του. Μέσα στον ογκώδη φάκελο που τον περιμένει στο Οβάλ γραφείο, την πιο ξεχωριστή θέση κατέχουν τα θέματα που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν άμεσα. Και ανάμεσα σ’ αυτά το πιο σπουδαίο ίσως , εκείνο που θα δώσει και την κατεύθυνση για την πορεία που πρόκειται να ακολουθηθεί, είναι εκείνο που έχει να κάνει με τα προβλήματα δυο τραπεζικών γιγάντων των ΗΠΑ. Της Bank of America και της Citigroup. Και οι δυο Τράπεζες αντιμετωπίζουν τα χειρότερα ίσως προβλήματα της ιστορίας τους. Και ενώ ήδη κατά κάποιο τρόπο η κρατικοποίησή τους έχει ήδη αρχίσει, μια και για το μέρος της χρηματοδότησης που έλαβαν, έδωσαν σαν αντάλλαγμα στο αμερικανικό Δημόσιο, μετοχές τους, καθώς το πρόβλημα δεν δείχνει να έχει λυθεί, το πρόβλημα που καλείται να λύσει ο Ομπάμα, είναι τον αν θα προχωρήσει σε μεγαλύτερη ή και σε ολοκληρωτική κρατικοποίηση των δυο Τραπεζών.

Στην Ευρώπη, ένα παρόμοιο θέμα δεν θα δημιουργούσε και τόσο μεγάλη εντύπωση, μια και οι κρατικές Τράπεζες ήταν ανέκαθεν μια από τις παραμέτρους του ευρωπαϊκού πολιτικοοικονομικού συστήματος. Για τη Αμερική όμως, την καρδιά του σύγχρονου καπιταλισμού, το άκουσμα και μόνο της λέξης «κρατικοποίηση» προκαλεί σε πάρα πολλούς- ίσως σε λιγότερους απ’ ότι πριν από ένα χρόνο, αλλά εν πάση περιπτώσει ακόμη σε πάρα πολλούς- ρίγη ανατριχίλας. Ολόκληρη η φιλοσοφία της σύγχρονης αμερικάνικης οικονομίας, αλλά και της πολιτικής, στηριζόταν μέχρι τώρα στην απόλυτη ελευθερία της αγοράς, καθώς μερικοί από τους πιο σεβαστούς οικονομολόγους της αγοράς υποστήριζαν, ότιη ελεύθερη οικονομία διέθετε από μόνη της τους μηχανισμούς της αυτοδιόρθωσης, θέτοντας στο περιθώριο, δηλαδή οδηγώντας στη χρεωκοπία, αργά ή γρήγορα, όσους δεν ακολουθούσαν σωστά τους κανόνες. Η τραυματική εμπειρία του 2008 έδειξε πως η άποψη ήταν λανθασμένη. Τα αποτελέσματα ήταν και εξακολουθούν να είναι τραγικά και θα παραμείνουν έτσι, μέχρις ότου η παγκόσμια οικονομία μπορέσει να ξαναβρεί την υγεία της και το ρυθμό της.

Ενενήντα χρόνια πριν, όταν μπήκε σε εφαρμογή το μεγαλύτερο πολιτικοοικονομικό πείραμα στην ιστορία της ανθρωπότητας, με την έλευση του κομμουνισμού και τη δημιουργία της Σοβιετικής Ένωσης, ο κόσμος ολόκληρος παρακολούθησε με κομμένη την ανάσα και για οκτώ περίπου δεκαετίας, αυτή τη μάχη των γιγάντων. Του Κομμουνισμού και του Καπιταλισμού. Στην πράξη ο κομμουνισμός κατέρρευσε πρώτος, μια και η εφαρμογή οδήγησε στη δημιουργία ενός εγκληματικά άδικου και οικονομικά απαράγωγου, γιγαντιαίου κράτους, που είχε στερήσει από τους πολίτες του σχεδόν κάθε ελευθερία. Στις μέρες μας παρακολουθήσαμε και παρακολουθούμε και τη κατάρρευση της οικονομίας της αγοράς, στην οποία παραδόθηκε, ο πρώην καλύτερα δομημένος καπιταλισμός, μια και οδήγησε σε μια κοινωνία μεγαλοπατεώνων. Είναι προφανές πως και τα δυο συστήματα έπασχαν από κάποιο σφάλμα. Ποιο είναι όμως αυτό το σφάλμα;

Η απάντηση είναι απλή και δεν θα τη βρείτε σε μεγαλοπρεπείς οικονομικές και πολιτικές αναλύσεις. Το σφάλμα λοιπόν έγκειται στο ότι και τα δυο συστήματα δομήθηκαν μόνο με οικονομικούς και πολιτικούς όρους. Ξέχασαν δηλαδή τον ανθρώπινο παράγοντα, μια βασική παράλειψη, μια και ποτέ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όλες οι πολιτικές και οικονομικές θεωρίες, πρέπει να εφαρμοστούν από ανθρώπους. Δεν πρέπει να ξεχνάμε δηλαδή την ανθρώπινη φύση. Και η Ιστορία έχει αποδείξει στην μακρόχρονη πορεία της, πως η φύση του ανθρώπου είναι Αδίστακτη. Το ανθρώπινο ον, πους σε αντίθεση με το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο, έχει το πλεονέκτημα της συνείδησης και την ικανότητα της εξαγωγής συμπερασμάτων, είναι το πιο αδίστακτο ον που εμφανίστηκε ποτέ σ’ αυτόν τον πλανήτη. Και στην πορεία του ακολουθεί πάντα και πιστά το Νόμο του Μέρφυ, που ως γνωστόν λέει πως «αν κάτι μπορεί να πάει στραβά, θα πάει στραβά».

Αυτή τη στιγμή ο Ομπάμα δεν έχει άλλη επιλογή από το να προχωρήσει σε κρατικοποιήσεις, αρχίζοντας από τις Τράπεζες, ενώ σειρά θα έχουν οι μεγάλες αυτοκινητοβιομηχανίες, που κι αυτές αντιμετωπίζουν δομικά προβλήματα. Για τις ΗΠΑ η πορεία αυτή συνθέτει μια κοσμογονική αλλαγή, που θα επηρεάσει και όλο τον υπόλοιπο κόσμο. Το ζήτημα πως και το οποιοδήποτε σχήμα δημιουργηθεί, ανάμεσα στην οικονομία της αγοράς και στον κρατικό παρεμβατισμό θα μπορέσει να λειτουργήσει. Η λύση και σ’ αυτό το πρόβλημα έχει δοθεί πολλούς αιώνες νωρίτερα, από τον Πλάτωνα και το Σωκράτη και θα τη γνωρίζετε και εσείς αν τυχόν έχετε διαβάσει την «Πολιτεία». Καμιά κοινωνία και κανένα σύστημα δεν μπορεί να επιβιώσει για πολύ, αν δεν είναι βασισμένο στην Ηθική. Στη σημερινή εποχή, με τους αναίτιους πολέμους, με τα οικονομικά συμφέροντα να έχουν κατακτήσει τα πάντα και με τη διαφθορά να βασιλεύει σε όλες τις γωνιές της γης το να μιλάς για ηθική ίσως μοιάζει ντεμοντέ. Όσο όμως η παγκόσμια κοινότητα, δεν μπορεί να κατανοήσει και κυρίως να εφαρμόσει τις προσταγές της ηθικής, τόσο οι κοινωνίες θα πέφτουν από πρόβλημα σε πρόβλημα. Ο Πλάτωνας ο ίδιος, όταν είδε τις θεωρίες να τσαλακώνονται με τον χειρότερο τρόπο, όταν ένας από τους μαθητές του έγινε Τύρανος της Σικελίας, απογοητευμένος είχε καταλήξει στο συμπέρασμα, πως η θεωρία του αναγόταν στην σφαίρα της Ουτοπίας. Και μάλλον είχε δίκιο.Ο άνθρωπος δεν θα γίνει ποτέ ηθικό ον. Οι κοινωνίες θα περνάνε απ όλες τις φάσεις με περισσότερη και με λιγότερη ηθική. Ο άνθρωπος γίνεται ηθικότερος μόο μετά από μεγάλες καταστροφές και μόνο για κάποιο διάστημα, όπως έγινε με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο για παράδειγμα. Έτσι και υτή η κρίση για να φέρει καλύτερα αποτελέσματα, πρέπει πρώτα να περάσει από το πετσί μας. Για την ώρα και σε πρακτικό επίπεδο θα δούμε να ξεπροβάλει σταδιακά μια Κάπως Σοσιαλιστική Αμερική. Και σαν θέαμα και μόνο θα έχει το ενδιαφέρον του. Τη συνέχεια θα τη ζήσουμε όλοι μαζί. Είναι κι αυτό ένα από τα καλά της Παγκοσμιοποίησης.