Χωρίς Πυξίδα

Image: James Ensor "The Rower", 1883, oil on canvas, 79 x 99 cm, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerp

Αν υπήρχε μια λέξη για να χαρακτηρίζει συνολικά την πλήρη έλλειψη κοινωνικής αλληλεγγύης και τη πλήρη έλλειψη κοινωνικής ευθύνης, η καταγωγή της θα ήταν σίγουρα ελληνική.

Στις μεσημβρινές ειδήσεις της Πέμπτης 29 Ιανουαρίου δεν μπορούσα ακόμη να βγάλω συμπέρασμα, σε ποιους δρόμους ίσχυαν ακόμη οι αποκλεισμοί των δρόμων από τους αγρότες και σε ποιους τα μπλόκα είχαν αποσυρθεί. Εάν επρόκειτο να ταξιδέψω, είτε για δουλειές είτε για άλλη αιτία δεν θα ήξερα που θα μπορούσα και που δεν θα μπορούσα να πάω. Καθώς δεν είμαι ειδικός γύρω από τα αγροτικά θέματα είχα παρακολουθήσει το θέμα να εξελίσσεται στα δελτία ειδήσεων και όπως συμβαίνει συνήθως, όπου ο ένας μιλάει πάνω στον άλλο, δεν μπόρεσα να βγάλω κανένα συμπέρασμα. Σε κάποιες εφημερίδες όπου η δημοσιογραφία κινείται σε καλύτερα επίπεδα, το θέμα αναλυόταν πιο κατατοπιστικά, πράγμα που με βοήθησε να συμπεράνω ότι το «δραχμικό» πρόβλημα των αγροτών είναι μεν υπαρκτό, αλλά γι αυτήν την κατάσταση φταίνε περίπου όλες οι ως τώρα Κυβερνήσεις, αλλά και οι ίδιοι οι αγρότες που δεν φρόντισαν όλα αυτά τα χρόνια να αλλάξουν τον αγροτικό τους προσανατολισμό, να στραφούν δηλαδή σε άλλες καλλιέργειες, που θα είναι συμφέρουσες. Η συνήθης έλλειψη προγραμματισμού που είναι πια φανερή σχεδόν στα πάντα, μια και οι ευρωπαϊκές επιδοτήσεις κάλυπταν ως τώρα τις ζημιές, μια «εναλλακτική» που θα πάψε να ισχύει από το 2013. Μόνο που τώρα τα αποτελέσματα αυτής της νοοτροπίας, έχουν αρχίσει να έχουν βαριές οικονομικές επιπτώσεις σε κάθε τομέα. Στη διάρκεια των αγροτικών κινητοποιήσεων μια και τα μπλόκα ήταν περισσότερα από κάθε άλλη φορά, όλες οι άλλες οικονομικές δραστηριότητες που στηρίζονταν στις μετακινήσεις , υπέστησαν σοβαρές ζημιές. ΄Όπως ο χειμερινός τουρισμός, που ζήτημα είναι αν θα μπορέσει να ξαναβρεί το βήμα του. ΄Όπως οι μεταφορές και η διακίνηση των προϊόντων. Δεν ξέρω πως θα αισθανόντουσαν οι αγρότες αν άλλες επαγγελματικές τάξεις –και είναι πολλές- για να έχουν καλύτερα αποτελέσματα στις διεκδικήσεις τους, έκλειναν –αν μπορούσαν- τις κάνουλες του νερού, με το οποίο οι αγρότες ποτίζουν τα χωράφια τους. Στην νεανική εξέγερση του Δεκεμβρίου, άγνωστο για ποιο λόγο, οι εξεγερμένοι για να ξεσπάσουν την οργή τους, διέλυσαν πολλά καταστήματα του κέντρου της Αθήνας, δημιουργώντας μάλλον αξεπέραστα προβλήματα, στις περίπου 4.000 οικογένειες εργαζομένων σε αυτά τα καταστήματα, από τα οποία τα περισσότερα δεν θα μπορέσουν να ξεπεράσουν την κρίση. Στις σχεδόν καθημερινές πορείες στο κέντρο της Αθήνας, τον τελευταίο χρόνο κάθε ομάδα εργαζομένων που έχει πρόβλημα, έχει σαν αποτέλεσμα βαριά κυκλοφοριακά προβλήματα στο κέντρο της Αθήνας και βέβαια στην εμπορική κίνηση.

Η ελληνική κοινωνία έχει με ρυθμό συνεχώς αυξανόμενο, αναπτύξει μια καταστροφική για το κοινωνικό σύνολο νοοτροπία. Κάθε κοινωνική ομάδα που διεκδικεί κάτι, ή ο καθ’ ένας που διεκδικεί οτιδήποτε το κάνει αδιαφορώντας για τις όποιες συνέπειες, μπορεί η ικανοποίηση των δικών του συμφερόντων να έχει στους υπόλοιπους. Θα είναι δύσκολο να βρούμε στον πολιτισμένο κόσμο, οποιοδήποτε άλλο κοινωνικό σύνολο, με τέτοια έλλειψη κατανόησης για τους κανόνες που θα έπρεπε να διέπουν την κοινή ζωή. Σε κάθε «χρήση» του Πανεπιστημιακού ασύλου για παράδειγμα, οι όποιοι παρεπιδημούν εκεί πέρα και για τους οποιουσδήποτε λόγους, συνήθως δεν θα παραλείψουν και να καταστρέψουν και ένα μεγάλο μέρος του διδακτικού υλικού. Οι αγρότες στις διεκδικήσεις τους δεν νοιάζονται για το αν στη διάρκεια των κινητοποιήσεών τους, καταστρέφουν τους ξενοδόχους, τους μεταφορείς, τους εισαγωγείς, τους εξαγωγείς και την εμπορική κίνηση γενικότερα. Τα παραδείγματα είναι και άπειρα, αλλά και σχεδόν καθημερινά. Οι λόγοι είναι επίσης κάμποσοι, αλλά ο χώρος δεν είναι αρκετός για μια τέτοια κοινωνιολογική ανάλυση. Σε γενικές γραμμές όμως και σε σχέση με τα τελευταία χρόνια-γιατί μέχρι και πριν είκοσι χρόνια η κοινωνική συνοχή, αλλά και ο δείκτης κοινωνικής ευθύνης ήταν σε αρκετά καλύτερη κατάσταση- οι λόγοι της αυξανόμενης ασυδοσίας των όποιων κοινωνικών ομάδων, είναι βασικά το παράδειγμα που δίνει η πολιτική και οικονομική εξουσία. Εδώ και είκοσι χρόνια η άρχουσα τάξη στην Ελλάδα, έχει σε γενικές γραμμές ξεπατώσει το σύμπαν, αδιαφορώντας για το κοινωνικό σύνολο. Και καθώς μάλιστα αισθάνεται ένοχη για τη συμπεριφορά της, είναι μάλλον αδύνατον να ζητήσει σεβασμό κάποιας στοιχειώδους ευθύνης από όσους διεκδικούν. Σε παλιότερες εποχές, όσο ακόμη υπήρχαν οικονομικά περιθώρια, οι επιβαρύνσεις από την αντικοινωνική δράση των όποιων διεκδικούσαν οτιδήποτε, σε κάποιο μέτρο μπορούσε να απορροφηθεί, μια και υπήρχαν αυτά τα περιθώρια. Τώρα που τα περιθώρια έχουν στενέψει, αν δεν έχουν εξαφανιστεί εντελώς, κάθε τέτοια οικονομική επιβάρυνση του συνόλου, δεν προκαλεί κάποια αφηρημένα προβλήματα, αλλά δημιουργεί απ’ ευθείας ανέργους. Το κόστος της εξέγερσης του Δεκεμβρίου δεν θα μετρηθεί αφηρημένα, θα μετρηθεί με ανέργους. Το κόστος της αγροτικής κινητοποίησης, θα είναι στο αμέσως προσεχές διάστημα κάποιοι καινούργιοι άνεργοι. Οι καινούργιοι άνεργοι θα δημιουργήσουν καινούργια προβλήματα και στους εξεγερμένους και στους αγρότες και ούτω καθ’ εξής. Σε περιόδους σοβαρών κρίσεων, όπως και η σημερινή, ένα μέγεθος που κάπως μπορεί να «θεραπεύσει», κάποιες από τις «βλάβες» που έχουν συσσωρευθεί και θα συνεχίσουν να συσσωρεύονται, είναι η κοινωνική αλληλεγγύη. Η εύρεση της κοινωνικής αλληλεγγύης στην Ελλάδα, μοιάζει με το να ψάχνεις να βρες ψύλλους στ’ άχυρα. Αυτή τη στιγμή αυτό που εξελίσσεται στην Ελλάδα, είναι μια αναπαράσταση του «συνδρόμου του Τιτανικού», όπου όλοι έτρεχαν να μπουν στις βάρκες της σωτηρίας αδιαφορώντας για τους υπόλοιπους, εκτός από κάποιους Εγγλέζους τζέντλεμεν και τον Λεονάρντο ντι Κάπριο. Ως γνωστόν στο ναυάγιο του Τιτανικού, που οφείλεται στο ότι ο καπετάνιος-δηλαδή η άρχουσα τάξη- δεν είχε αντιληφθεί πως δεν μπορείς να πηγαίνεις με φουλ τις μηχανές
σε μια περιοχή γεμάτη παγόβουνα- δηλαδή κάθε μεγέθους οικονομικά προβλήματα- από τους 2.200 επιβαίνοντες σώθηκαν τελικά μόνο οι 700. Απ ότι δείχνουν τα πράγματα κάπως έτσι πρέπει να είναι και ο απολογισμός της κρίσης στην Ελλάδα, όταν θα έρθει ο λογαριασμός. Το οποίο σημαίνει ότι η κρίση στην Ελλάδα θα είναι και βαριά και δομική και θα περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να ξεπεράσουμε τις επιπτώσεις της. ΄Άλλες κοινωνίες με μεγαλύτερη κοινωνική αλληλεγγύη και μεγαλύτερη ευθύνη και θα πληρώσουν μικρότερο τίμημα και θα ξεχάσουν πιο εύκολα τις συνέπειες της κρίσης. Για την Ελλάδα , κατά πάσα πιθανότητα θα ισχύσει το γνωμικό «όλα εδώ πληρώνονται». Τίποτα σ’ αυτή τη ζωή δεν είναι χωρίς κόστος.

Η μόνη διαφορά είναι πως αυτή τη φορά το κόστος θα είναι συνολικό. Θα το πληρώσουν και οι έχοντες και οι μη έχοντες. Στις δημοκρατίες μπορεί να μην υπάρχουν αδιέξοδα, στη ζωή όμως υπάρχουν. Συμπερασματικά «ήταν στραβό το κλήμα, το’ φαγε κι ο γάϊδαρος».