Στην Τελική Ευθεία

Αλέξανδρος Δράκος

Τα σημάδια των καιρών είναι πλέον ολοφάνερα. Ανεξάρτητα από την πορεία της οικονομικής κρίσης, τα χάρτινα Μέσα Ενημέρωσης, μπαίνουν στην τελευταία εικοσαετία της ύπαρξής τους.

Στην κεντρική σκάλα του κτιρίου των Νιου Γιόρκ Τάϊμς, μιας από τις πιο ιστορικές εφημερίδες στον κόσμο, ο φωτογράφος Νταίημον Γουίντερ, ήταν έτοιμος για να βγάλει ένα μικρό λόγο. Η ευκαιρία ήταν μια από τις πολλές παρόμοιες, που είχαν γευτεί οι συντάκτες και οι φωτογράφοι της πιο γνωστής ίσως εφημερίδας στον κόσμο, στη διάρκεια της υπεραιωνόβιας ιστορίας της. Μια ακόμη βράβευση με Πούλιτζερ.
Ο Γουίντερ συγκεκριμένα είχε βραβευτεί για την φωτογραφική κάλυψη της προεκλογικής εκστρατεία της Μπαράκ Ομπάμα, ενώ ήταν ένας από τους πέντε συνολικά εργαζόμενους συντάκτες και φωτογράφους της εφημερίδας, που φέτος κυριολεκτικά σάρωσαν τα βραβεία Πούλιτζερ. Ένα μεγάλο μέρος του προσωπικού ήταν μαζεμένο κάτω στη βάση της σκάλας, ενώ πολλοί ακόμη παρακολουθούσαν από το μπαλκόνι επάνω. Η ατμόσφαιρα ήταν σίγουρα εορταστική. Πέντε βραβεία Πούλιτζερ στη ίδια χρονιά δεν είναι και λίγο. Κι ωστόσο παρά τον εορταστικό της τόνο η ατμόσφαιρα είχε και κάτι καθόλου αισιόδοξο. Όλοι σ’ αυτήν την αίθουσα όπως και πολλοί άλλοι σ’ όλον τον κόσμο γνωρίζουν ότι σε μερικά χρόνια, που κανείς δεν μπορεί να υπολογίσει πόσα θα είναι, όλα αυτά θα ανήκουν στο παρελθόν. Όπως και όλες οι εφημερίδες σε όλον τον κόσμο έτσι και οι Τάϊμς της Νέας Υόρκης, ανήκει στα «είδη» προς εξαφάνιση. Και αυτό το γνώριζε καλύτερα απ’ όλους ο άνθρωπος που βρισκόταν στο γραφείο του, στον 16ο όροφο του καινούργιου κτιρίου των Τάϊμς, που δεσπόζει στο Κολόμπους Σιρκλ, στη νοτιοδυτική γωνιά του Σέντραλ Παρκ. Ο Άθουρ Οκς Σουλστμπέργκερ. Ο εκδότης των Τάϊμς της Νέας Υόρκης από το 1992, ο πέμπτος μιας σειρά εκδοτών της οικογένειας που δημιούργησε μια από τις πιο αξιόπιστες εφημερίδες σε όλον τον κόσμο. Ο πέμπτος και κατά πάσα πιθανότητα ο τελευταίος.

Όταν ο Άρθουρ Σουλτσμπέργερ αναλάμβανε τις τύχες της ιστορικής εφημερίδας το 1992, τίποτα δεν προμήνυε, ότι στη διάρκεια της δικής του θητείας, οι Τάϊμς θα έφταναν στο τώρα πια διαφαινόμενο αναπόφευκτο τέλος τους. Κανείς δεν μπορούσε να υποθέσει πως αυτό το καινούργιο «φρούτο» που μόλις είχε εμφανιστεί στον ορίζοντα, το Internet δηλαδή, μέσα σε λιγότερο από μια εικοσαετία θα είχε καθορίσει το μέλλον των χάρτινων μέσων ενημέρωσης, των εφημερίδων και των περιοδικών και σε λίγο και της τηλεόρασης, έτσι όπως την ξέρουμε σήμερα. Τώρα όμως όλοι γνωρίζουν. Και περισσότερο απ’ όλους οι περίπου 1300 συντάκτες, που διασκορπισμένοι σε όλο τον κόσμο, τροφοδοτούν καθημερινά με τις ανταποκρίσεις τους τις σελίδες των Τάϊμς και εν πολλοίς δίνουν ένα στίγμα για το που πάνε τα πράγματα παγκοσμίως. Το καινούργιο κτίριο των Τάϊμς που έκανε τα εγκαίνιά του, πριν λίγα μόνο χρόνια, σχεδιασμένο από τον διάσημο αρχιτέκτονα Ρέντζο Πιάνο, έχει ήδη πουληθεί για να αντιμετωπιστεί ένα μεγάλο μέρος από τα τεράστια ελλείμματα που δημιουργεί η εφημερίδα εδώ και μερικά χρόνια. Πριν από μερικούς μόνο μήνες ο Σουλτσμπέργκερ αναγκάστηκε να δανειστεί 250 εκατομμύρια δολάρια, από τον Μεξικανό μεγιστάνα των τηλεπικοινωνιών, τον Κάρλος Σλιμ Χελού, που κατέχει και το 7% των μετοχών των Τάϊμς. Στις αρχές της δεκαετίας που διανύουμε, το ποσοστό αυτό, αντιπροσώπευε μια μεγάλη περιουσία, καθώς η μετοχή των Τάϊμς, ξεπερνούσε τα 60 δολάρια. Τώρα που η αξία της μετοχής έχει πέσει κάτω από τα 4 δολάρια, το σαρκαστικό αστείο που κυκλοφορεί στους δημοσιογραφικούς κύκλους της Νέας Υόρκης, είναι πως η αξία των μετοχών σε χαρτί είναι μεγαλύτερη από τη όποια αξία μεταπώλησής τους. Και αυτό γιατί οι μετοχές δεν αντιπροσωπεύουν πια κάποιο μέρισμα από κάποια κέρδη, αλλά το ανάλογο μέρος του ελλείμματος των Τάϊμς, που καθημερινά αυξάνεται με ιλιγγιώδη ρυθμό. Είναι άλλωστε και η πρώτη φορά στα 158 χρόνια που λειτουργούν οι Τάϊμς, που δεν έδωσαν μέρισμα στους μετόχους τους, καθώς δεν υπήρχαν κέρδη. Όπως και πολλές άλλες μικρές και μεγάλες εφημερίδες στις ΗΠΑ που αντιμετωπίζουν καθοριστικά οικονομικά προβλήματα, έτσι και οι Τάϊμς κατάλαβαν πολύ καθυστερημένα τον κίνδυνο που αντιπροσώπευε το Internet. Και παρ’ όλο που οι Τάϊμς έχουν ήδη δημιουργήσει την δική τους ιστοσελίδα, τα έσοδα από το Internet δεν καλύπτουν παρά ένα ελάχιστο ποσοστό από τα χαμένα διαφημιστικά έσοδα, της έντυπης έκδοσης που μειώνονται καθημερινά.

Όπως και ο Σουλτσμπέρκερ και οι επιτελείς των Τάϊμς της Νέας Υόρκης , έτσι και οι περισσότεροι εκδότες σε όλον τον κόσμο, αντιμετωπίζουν ένα κρίσιμο πρόβλημα. Δεν μπορούν να καταλάβουν την καινούργια πραγματικότητα, που έχει ανατείλει και κυρίως δεν μπορούν καταλάβουν τον τρόπο που λειτουργεί το Internet. Οι εφημερίδες ήταν πάντα ένα πολύ δυνατό πολιτικό κυρίως μέσο. Εδώ και πολλές δεκαετίες πολλοί έχουν συνηθίσει στην ιδέα πως ένας εκδότης μπορούσε να έχει τόση πολιτική δύναμη, ώστε να ανεβοκατεβάζει κυβερνήσεις. Οι εκδότες των κλασικών μέσων ενημέρωσης είναι συνηθισμένοι να διοικούν μεγάλους οργανισμούς με πολυάριθμο προσωπικό, ώστε να έχουν μια κάποια πληρότητα, στην ύλη που προσφέρουν στους αναγνώστες τους και η οποία πολλές φορές καθορίζει και τις πολιτικές εξελίξεις. Το Internet όμως δεν λειτουργεί έτσι. Ένας παραδοσιακός εκδότης για παράδειγμα δεν θα μπορέσει ίσως ποτέ να αντιληφθεί, το ότι ένας απλός blogger, που γράφει τα bogs του μόνος του στο σπίτι του, μπορεί να έχει μεγαλύτερη πέραση, μεγαλύτερη επισκεψιμότητα και μεγαλύτερη επιρροή, από ότι το ηλεκτρονικό portal, μιας καθαρόαιμης εφημερίδας. Είναι μια άλλη κατάσταση που δημιουργείται και που δεν έχει καμία σχέση με αυτά που γνωρίζαμε μέχρι τώρα. Στην Αμερική για παράδειγμα, πολλές εφημερίδες που δημιούργησαν και την ηλεκτρονική μορφή τους, συνηθισμένες στο έσοδο που είχαν από την πώληση της εφημερίδας τους, έβαλαν αντίτιμο και στην ηλεκτρονική τους πώληση. Έχασαν. Αφού τις ίδιες ειδήσεις τις βρίσκεις λίγο πάρα κάτω τζάμπα, γιατί να τις πληρώσεις. Το ίδιο λάθος για παράδειγμα, ετοιμάζεται να κάνει το Βήμα, που σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν κυκλοφορήσει, ετοιμάζει την ηλεκτρονική του έκδοση για τον Σεπτέμβριο, οπότε και πιθανόν να καταργήσει την έντυπη έκδοσή του, μια και με τα φύλλα που πουλάει πια, μάλλον μπελάς είναι, παρά ωφέλεια. Σύμφωνα με τις πληροφορίες πάντα οι αναγνώστες του Βήματος θα πρέπει να πληρώνουν 30 ευρώ μηνιαίως για να μπορούν να βλέπουν την ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας. Αναρωτιέμαι πόσοι θα το κάνουν αυτό, όταν η ηλεκτρονική έκδοση της Καθημερινής για παράδειγμα, είναι δωρεάν.

Αλλά όπως είπαμε και πάρα πάνω, οι παραδοσιακοί εκδότες, θα αργήσουν πολύ να καταλάβουν το πώς λειτουργεί ο κόσμος του Internet. Και πιθανόν τότε να είναι ήδη πολύ αργά. Ήδη είναι αργά δηλαδή…