Η Εικασία του Μπαχ

Η ζωή μας κάνει κύκλους.

Όταν βγήκαμε από το καφέ πρέπει να ήταν γύρω στις 11. Ούτε νωρίς ούτε αργά. Μόλις βγήκαμε την είδα να πηγαίνει προς τα δεξιά. «Φεύγεις;» της είπα «ούτε «γειά» δεν λες». Γέλασε. «Απ’ εκεί δεν είναι το αυτοκίνητο;» με ρώτησε. «Απ’ εκεί δεν είναι έτσι κι αλλιώς. «Από ‘κει» μπορεί νάναι, αλλά όχι «απ’ εκεί». Η απόστροφος παίρνει το έψιλον από το «εκεί» και όχι το όμικρον από το «από». Όχι «απ’ εδώ» και «απ’ εκεί». Σήκωσε τα μάτια της. «Καλά αλλά το αυτοκίνητο είναι απ’ εδώ». ‘Όχι «απ’ εδώ». Από ‘δω». Για μια στιγμή κοντοστάθηκα. Δεν θυμόμουν καθόλου που είχα παρκάρει το αυτοκίνητο. Νόμιζα πως το είχα παρκάρει προς τη μεριά της Λεωφόρου, αλλά πάλι δεν ήμουν σίγουρος. Το μυαλό μου είχε κάνει ένα κενό. Την ώρα που παρκάραμε συζητούσαμε κάτι, όχι τίποτα σπουδαίο. Το μυαλό μου είχε «γράψει» τη συζήτηση, αλλά δεν είχε γράψει την εικόνα του παρκαρίσματος. Καμιά φορά το παθαίνουμε, είτε όταν συζητάμε, είτε όταν σκεφτόμαστε κάτι έντονα. Κάποια φορά ήμουν στη Μύκονο και είχα ξεκινήσει από τον Καλαφάτη και στη διάρκεια της διαδρομής κάτι με απασχόλησε τόσο έντονα, πήρα και από κεκτημένη ταχύτητα τη στροφή προς το σπίτι μου ενώ κανονικά έπρεπε να πάω προς τη χώρα και ξαφνικά βρέθηκα κοντά στο αεροδρόμιο, χωρίς να θυμάμαι πως είχα φτάσει, ούτε και γιατί βρισκόμουν εκεί. Ήταν σκέψεις με εικόνες και πρόσωπα αυτές που έκανα που είχαν «σκεπάσει» τελείως τις εικόνες που έβλεπα καθώς οδηγούσα μηχανικά. Συμβαίνει καμιά φορά. Έτσι κι εκείνο το βράδυ. Δεν θυμόμουν καθόλου που ήταν το αυτοκίνητο. Έτσι την είχα πάθει μια φορά και στο Mall. Δεν θυμόμουν καθόλου ούτε σε ποιο πάτωμα, ούτε σε ποια θέση είχα παρκάρει. Μου πήρε πάνω από μισή ώρα για να βρω το αυτοκίνητο. «Είμαι σίγουρη πως είναι απ’ εκεί» έκανε. «Λες νάχει δίκιο και νάναι απ’ εκεί» σκέφτηκα. «Καλά πάμε «απ’ εκεί» της είπα. Για λίγο περπατούσε με ύφος σίγουρου θριάμβου, όσο όμως προχωρούσε προς το τέλος του δρόμου και το αυτοκίνητο δεν φαινόταν, η σιγουριά άρχισε να χάνεται. Ξαφνικά το μυαλό μου θυμήθηκε τη σκηνή μετά το παρκάρισμα. Τώρα ήμουν σίγουρος πως ήταν από την άλλη μεριά. Κάναμε λίγη βόλτα πάρα πάνω αλλά τελικά το βρήκαμε. Ήταν εκεί που θυμόμουν τελικά.

Το μυαλό μας έχει τις ιδιότητές του. Και κρίνει ότι συμβαίνει ανάλογα με τις δικές του «παραμέτρους». Το ίδιο γεγονός, παρ’ όλο που δυο άνθρωποι το βιώνουν ταυτόχρονα, εν τούτοις αποτελεί ένα τελείως διαφορετικό γεγονός για τον καθ’ ένα μια και ο καθ’ ένας το «καταχωρεί» στο συνειδητό του σύμφωνα με τα δικά του βιώματα και το δικό του «σύστημα αξιολόγησης». Έτσι πολύ συχνά κάποιο γεγονός, κάποια συμπεριφορά, κάτι που βιώνουμε τέλος πάντων, μπορεί για μας να αποτελεί για παράδειγμα, μια ασήμαντη λεπτομέρεια, ενώ σε κάποιον άλλον που το βιώσαμε μαζί και ταυτόχρονα, να αποτελεί μια πολύ σπουδαία υπόθεση. Ζευγάρια μπορεί να χωρίσουν, φίλοι να τσακωθούν, αδέλφια να πάρουν διαφορετικούς δρόμους, γονείς να μην μιλιούνται για τα παιδιά τους, εξ αιτίας της διαφοράς «σημαντικότητας», που αποδίδουμε σε σχετικά γεγονότα. Καμιά φορά αυτές οι διαφορές «σημαντικότητας» μπορούν να ξεπεραστούν με μια μικρή συζήτηση, άλλες φορές όμως αυτές οι «σημαντικότηες», είναι τόσο σημαντικές, που μετατρέπονται σε αξεπέραστες διαφορές, έστω και αν πρόκειται για «αντικειμενικά» ασήμαντα θέματα. Η ουσία είναι πως δεν υπάρχει «αντικειμενικότητα». Το «αντικειμενικό» είναι μια σχετική έννοια που στην ουσία δεν υπάρχει. Ο καθ΄ ένας βλέπει τα πράγματα από τη σκοπιά του και αυτό θα έπρεπε να είναι το σημείο της «έρευνας». Το ποια είναι η «σκοπιά» του καθ’ ενός δηλαδή. Αν σε τσιμπήσει ένα κουνούπι μπορεί να προκληθεί κάποιος ερεθισμός, αν κάποιος τσιμπήσει την φιλενάδα του μπορεί και να προκύψει μια όμορφη βραδιά. Αν σε τσιμπήσει ένα φίδι όμως μπορεί και να πεθάνεις.

Αργότερα το ίδιο βράδυ προφανώς της δημιουργήθηκε κάποια απορία, που μου την εξέθεσε. «Αν ήσουν παράθυρο, θα ήσουν ανοιχτό ή κλειστό;» με ρώτησε. Είχα σκεφτεί τον εαυτό μου χελώνα, είχα σκεφτεί τον εαυτό μου πιγκουΐνο, είχα σκεφτεί το εαυτό μου ως καλικάντζαρο, αλλά ποτέ δεν με είχα σκεφτεί ως παράθυρο. Ωστόσο η απάντηση μου ήρθε αυθόρμητα και άμεσα. «Ξεχαρβαλωμένο» της είπα. «Κοίτα κάτι απορίες που έχουν οι γυναίκες» σκέφτηκα.

Μια από τις επόμενες μέρες η μεγάλη μου κόρη, η Αφροδίτη, είχε απορίες σχετικά με το IQ της. «Μπαμπά, πόσο IQ έχω;» με ρώτησε. «Δεν ξέρω, αλλά θα το μάθουμε» της είπα. Την άλλη μέρα, που βρέθηκα σε κάποιο βιβλιοπωλείο, βρήκα και ένα μικρό ερωτηματολόγιο σχετικό με το IQ, για παιδιά γύρω στα δέκα τους χρόνια. Το επόμενο Σαββατοκύριακο που βρεθήκαμε σε μικρές καλοκαιρινές διακοπές, η Αφροδίτη όποτε τέλειωνε τα παιχνίδια με τις φίλες της, έπιανε το βιβλιαράκι με το IQ. Οι μετρήσεις του IQ βγαίνουν από τις απαντήσεις σε σχετικές ερωτήσεις. Βρήκα τις ασκήσεις πολύ ενδιαφέρουσες. Είναι από εκείνες που αναγκάζουν το μυαλό να κινητοποιηθεί. Από κάποια άποψη το μυαλό μοιάζει με ένα ιδιότυπο μυ. Αν δεν τον εξασκείς, ατροφεί. Το βιβλιαράκι που έδωσα στην Αφροδίτη είχε ασκήσεις κυμαινόμενης δυσκολίας. Αλλά όπως και στα περισσότερα πράγματα της ζωής οι ασκήσεις που μετρράνε το IQ λύνονται αν καταφέρεις να βρεις το κλειδί τους. Μια από αυτές ήταν ας πούμε η πάρα κάτω:

Ποιος από τους αριθμούς δεν ανήκει στα παρακάτω σειρά;
2-3-6-7-8-14-15-30

Εν πάση περιπτώσει καθώς η Αφροδίτη έλυνε τις ασκήσεις της, εγώ διάβαζα ένα βιβλίο του Απόστολου Δοξιάδη, που πιθανόν να το ξέρετε, με τίτλο «Ο θείος Πέτρος και η Εικασία του Γκόλντμπαχ». Δεν είμαι μαθηματικός οπότε δεν γνωρίζω να πράγματι υφίσταται η άλυτη Εικασία του Γκόλνμπαχ , αλλά μια και το βιβλίο περιστρέφεται γύρω από τα μαθηματικά με ενδιέφερε ιδιαίτερα. Νεώτερος δεν είχα ποτέ ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα μαθηματικά. Με ενδιέφεραν άλλου τύπου θεωρητικές υποθέσεις, που είχαν περισσότερο να κάνουν με θέματα της ψυχολογίας ή και της φιλοσοφίας. Μεγαλώνοντας όμως και ιδίως τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον μου για τα μαθηματικά έχει αυξηθεί, αλλά βέβαια από κάποια απόσταση. Για να ασχοληθείς σοβαρά με τα μαθηματικά πρέπει να ξεκινήσεις πολύ νέος και πρέπει επί πλέον να έχεις κλίση και ταλέντο. Μια και η ζωή μου τώρα έχει αρκετά χρόνια πίσω της έχω δει ότι τα περισσότερα απ’ όσα βλέπουμε γύρω μας ή μάλλον όλα, διέπονται από κάποιου είδους μαθηματικούς κανόνες. Από μία άποψη δηλαδή ότι κι αν βλέπουμε στο σύμπαν θα μπορούσε να παρασταθεί με μια μαθηματική εξίσωση. Αυτή η διαπίστωση πιθανόν να μην είναι και τόσο πρωτότυπη.

Εκείνο που βλέπω όμως τώρα κοιτάζοντας τις δικές μου εμπειρίες, αλλά και τι εμπειρίες ανθρώπων που γνωρίζω, είναι πως ακόμη και η οργάνωση της προσωπικής μας ζωής, των σχέσεών μας και όλο το μιρκοσύμπαν που κάθε φορά στήνουμε γύρω μας, μοιάζει να ακολουθεί κι αυτό κάποιο μαθηματικό πρότυπο. Είναι σαν η ζωή μας να κάνει φούγκες, σαν την μουσική του Μπαχ, όπου το κάθε μοτίβο του η κάθε ακολουθία από νότες που συνέθετε, αποτελούσε και μια μαθηματική ακολουθία που συνέχεια απλώς εμπλουτιζόταν με καινούργια στοιχεία. Με τον ίδιο τρόπο που ο Μπαχ έστηνε τις φούγκες του με τον ίδιο τρόπο και εμείς φτιάχνουμε επαναλαμβανόμενα μοτίβα στη ζωή μας. Τα πρόσωπα του κάθε κύκλου μας, της κάθε φούγκας μας, αλλάζουν ίσως κάθε φορά, αλλά ο «συμβολισμός» τους για την ψυχολογία μας παραμένει ο ίδιος. Το σύμβολο του πατέρα ας πούμε μεταφέρεται στον σύζυγο, ή της μητέρας στη σύζυγο. Ο φίλος μπορεί να γίνεται φίλη, ή την δυναμική κάποιου συγγενικού προσώπου να την καταλαμβάνει κάποιος φίλος ή κάποιο άλλο πρόσωπο, αλλά το μοτίβο της «φούγκας» παραμένει το ίδιο. Το θέμα είναι αν η «φούγκα» είναι γραμμένη σε ματζόρε ή σε μινόρε.

Η Αφροδίτη έλυσε σχεδόν όλες τις ασκήσεις στο βιβλιαράκι και φυσικά ήταν πολύ χαρούμενη. Της είπα πως κι εγώ ήμουν πολύ χαρούμενος που τα κατάφερε, αλλά την συμβούλεψα πρώτον να μην το παίρνει επάνω της όταν καταφέρνει κάτι και δεύτερον ότι μπορεί το IQ να είναι ένα πολύ χρήσιμο εφόδιο για τη ζωή, εν τούτοις δεν αρκεί κι αυτό, όπως ούτε και τίποτα άλλο. Μόνο η Τύχη καθορίζει τη ζωή μας και η Τύχη μας είναι μια σύνθεση την οποία έχει γράψει άλλος συνθέτης κι εμείς απλώς την ερμηνεύουμε.

Όταν γυρίσαμε από τις μίνι διακοπές το MTV έπαιζε για τρεις συνεχείς μέρες τα τραγούδια του Μάικλ Τζάσκον που είχε φύγει ξαφνικά. Η Αφροδίτη έμεινε πολύ εντυπωσιασμένη από την χορευτική επιδεξιότητα του Τζάκσον και ειδικά από Moon walking και μου ζήτησε να της μάθω πως γίνεται όπερ και εγένετο και έτσι σε λίγο θα είμαστε έτοιμοι οικογενειακώς να αρχίσουμε μια χορευτική καριέρα, τώρα που ο βασικός ανταγωνιστής μας δεν υπάρχει πια.

Ίσως δεν υπάρχει τίποτα πιο χαρακτηριστικό για να περιγράψει τη ζωή του Μαικλ Τζάκσον από το Moon walking. Ενώ μοιάζει να πηγαίνει προς τα εμπρός στην πραγματικότητα πήγαινε προς τα πίσω. Έτσι είναι στην πραγματικότητα και η ζωή μας με τις φούγκες της. Ποτέ δεν ξέρουμε αν πηγαίνει απ’ εδώ ή απ’ εκεί.