Έχουμε τελικά πολιτική για το περιβάλλον;

Φωτογραφία: Νίκος Πέτρου. Η λιμνοθάλασσα Γιάλοβα στην Πύλο, δίπλα στο σημείο της προτεινόμενης επένδυσης. http://www.eepf.gr/fysi120editorial.html

Θέλω να σχολιάσω κάποια γεγονότα των μηνών που πέρασαν, γεγονότα που αφορούν την περιβαλλοντική πολιτική και έχουν σαν κοινό παρονομαστή την βαθύτερη αδιαφορία του κράτους, αλλά και των πολιτών, για το περιβάλλον.

Το πρώτο είναι η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας που -σύμφωνα με διαρροές στον τύπο- χαρακτήρισε αντισυνταγματικά τα σχέδια για τη δημιουργία Περιοχής Ολοκληρωμένης Τουριστικής Ανάπτυξης (ΠΟΤΑ) στο Ρωμανό Μεσσηνίας.

Η επένδυση εκεί (ύψους 325 εκατομμυρίων ευρώ) αφορά την κατασκευή ξενοδοχειακών μονάδων, γηπέδων γκολφ και παραθεριστικών κατοικιών για πώληση σε έκταση 3.500 στρεμμάτων σε τρεις ΠΟΤΑ, δίπλα σε αρχαιολογικούς χώρους, περιοχές Natura, τη λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας και παραλία που αποτελεί γνωστό και σημαντικό χώρο ωοτοκίας για τις θαλάσσιες χελώνες Caretta caretta.

Η απόφαση αυτή έρχεται να αμφισβητήσει και την ευρύτερη αναπτυξιακή πολιτική των ΠΟΤΑ, η οποία απειλεί να οδηγήσει στη μετατροπή πολλών ακτών και περιοχών φυσικού κάλλους της χώρας σε περιοχές εντατικής τουριστικής ανάπτυξης με γήπεδα γκολφ και τεράστιες τουριστικές μονάδες.

Τα σημαντικότερα σημεία του σκεπτικού της απόφασης του ΣτΕ είναι η έλλειψη συνολικού χωροταξικού προγραμματισμού και η αναμενόμενη υποβάθμιση των βιότοπων που περιλαμβάνονται στην περιοχή του δικτύου Natura 2000 της Πύλου.

Το βασικό πρόβλημα είναι η έλλειψη συνολικού χωροταξικού σχεδίου για τη χώρα. Το σχέδιο αυτό έχει συνταχθεί, τροποποιηθεί επανειλημμένα από διαδοχικές κυβερνήσεις, αλλά δεν έχει ακόμα εφαρμοστεί, προφανώς λόγω των σημαντικών περιορισμών που θα επιβάλλει*(βλέπε σημείωση στο τέλος). Αντίθετα, έχουν εγκριθεί τα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια, τα οποία είναι και σε γενικές γραμμές εφαρμόσιμα. Παρόλα αυτά, προωθούνται συστηματικά μεμονωμένες ρυθμίσεις ή ειδικά χωροταξικά σχέδια για τη ρύθμιση επιμέρους θεμάτων (όπως οι ΠΟΤΑ, και γενικότερα η τουριστική ανάπτυξη, και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας) τα οποία συνυπολογίζουν λίγο ή καθόλου τις περιβαλλοντικές παραμέτρους. Εκτός αυτού, οι ανεξέλεγκτες αυτές χωροθετήσεις δεν συνιστούν συνολικό, ορθολογικό σχεδιασμό και συνεπώς είναι αντίθετες με το άρθρο 24 του Συντάγματος.

Σε αυτό το ηθελημένα ομιχλώδες τοπίο, μικρά και μεγάλα έργα υποδομής αλλά και κολοσσιαίες επενδύσεις (όχι μόνο η συγκεκριμένη αλλά και εκείνη του Κάβο Σίδερο στην Κρήτη ή το ενεργειακό πάρκο της Σκύρου) ξεκινούν με αμφίβολους όρους για να καταλήξουν αιτίες και εστίες σκληρών αντιπαραθέσεων μεταξύ τοπικών κοινωνιών, περιβαλλοντικών οργανώσεων, επενδυτών και αρμοδίων φορέων.

Σημαντική είναι και μια άλλη προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας, αυτή της νομαρχίας ανατολικής Αττικής, του δήμου Αυλώνα και των κοινοτήτων Αφιδνών, Μαλακάσας και Πολυδενδρίου, που ζητούν χαλάρωση των περιοριστικών διατάξεων του Προεδρικού Διατάγματος για την προστασία του δρυμού της Πάρνηθας. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ δεχόταν πιέσεις, από όλους σχεδόν τους δημάρχους της Πάρνηθας, για χαλάρωση των περιορισμών ήδη από την πρώτη παρουσίαση του σχεδίου του διατάγματος.

Η λιμνοθάλασσα Γιάλοβα στην Πύλο, δίπλα στο σημείο της προτεινόμενης επένδυσης. Φωτογραφία: Νίκος Πέτρου http://www.eepf.gr/fysi120editorial.html

Μετά τις δακρύβρεχτες ανακοινώσεις της τοπικής αυτοδιοίκησης για την καταστροφή και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος και τις κατηγορίες για έλλειψη προστασίας, οι ίδιοι άνθρωποι διεκδικούν τώρα το «αναφαίρετο» δικαίωμα τους στην ...οικοδόμηση και τη γεωργική χρήση περιοχών μέσα στα όρια του δρυμού, σε μικρή απόσταση από τα καμένα. Οποία υποκρισία!

Τα οικιστικά προβλήματα σε αυτούς τους δήμους είναι υπαρκτά και η πίεση μεγαλώνει. Για την αντιμετώπιση τους όμως θα έπρεπε να αναζητηθούν εναλλακτικές λύσεις, όπως ο αποχαρακτηρισμός και η παραχώρηση εκτάσεων για επέκταση των ρυμοτομικών σχεδίων σε θέσεις εκτός του δρυμού, και όχι ο περιορισμός ή η αναίρεση του καθεστώτος προστασίας.

Η απαίτηση επίσης των 95 πολιτών που συμμετέχουν στις προσφυγές για αξιοποίηση της περιουσίας τους όπως θέλουν ή για διατήρηση του δικαιώματος ανέγερσης κατοικίας είναι θεμιτή και κατανοητή, εδώ όμως πρόκειται σαφώς για την απώλεια λίγων προς όφελος των πολλών. Και για αυτές τις περιπτώσεις μπορούν να βρεθούν εναλλακτικές λύσεις με τη δίκαιη, και το τονίζω, δίκαιη, αποζημίωση των θιγομένων καθώς και αντικατάσταση των οικόπεδων ή της γεωργικής τους γης με αντίστοιχα σε θέσεις εκτός δρυμού.
Η προσφυγές θα συζητηθούν συνολικά στις 5 Νοεμβρίου 2008 και οι αποφάσεις αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι επίσης και η παραπομπή της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (ακόμα μια φορά) για την απουσία ουσιαστικών μέτρων για τη διαχείριση των περίπου 330.000 τόνων επικίνδυνων αποβλήτων που παράγονται ετησίως στη χώρα.

Κατηγορούμαστε ότι παραβιάζουμε την ευρωπαϊκή νομοθεσία (τις οδηγίες 2006/12 για τα απόβλητα, 91/689 για τα επικίνδυνα απόβλητα και 99/31 περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων) καθώς δεν έχουν οριστεί θέσεις για ασφαλή διάθεση επικινδύνων αποβλήτων, αλλά και για δημιουργία ολοκληρωμένων εγκαταστάσεων διαχείρισης ανά περιφέρεια, ενώ δεν έχουμε συμπεριλάβει στα επικίνδυνα απόβλητα τα ζωικά και ορισμένες άλλες κατηγορίες. Επίσης, για τον ανεπαρκή τρόπο αντιμετώπισης των 600.000 τόνων επικίνδυνων αποβλήτων που θάβονται «προσωρινά»... επί δεκαετίες στις βιομηχανικές περιοχές.

Στο μεγαλύτερο ποσοστό τους τα επικίνδυνα απόβλητα που παράγονται στην Ελλάδα είναι έλαια και υγρά καύσιμα, παράγωγα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα, μπαταρίες, συσσωρευτές και χημικά, ενώ ένα αρκετά είναι και τα νοσοκομειακά απόβλητα. Περίπου η μισή ποσότητα της χώρας παράγεται στο νομό Αττικής.

Αν και η νομοθεσία επιβάλλει τη μεταφορά τους στο εξωτερικό, όπου υπάρχουν ειδικές μονάδες επεξεργασίας, μόλις το 2% «φεύγει». Καθώς λείπουν ή δεν λειτουργούν οι μηχανισμοί ελέγχου των ρυπαντών, εκείνοι επιλέγουν τις φθηνότερες και γρηγορότερες λύσεις, δηλαδή τις χωματερές, τους ΧΥΤΑ, τους υπονόμους, συχνά και τα ποτάμια, όπως στην περίπτωση του Ασωπού.

Αν η απόφαση είναι καταδικαστική, τότε η Επιτροπή θα ζητήσει από την Ελλάδα να συμμορφωθεί μέσα σ' εύλογο χρονικό διάστημα, ενώ αν αυτό δεν συμβεί, τότε θα ξεκινήσει δεύτερη παραπομπή, η οποία θα καταλήξει στην επιβολή δυσθεώρητων προστίμων.

Τέλος, αξιοσημείωτη είναι η «κόντρα» μεταξύ του Επιτρόπου Περιβάλλοντος κου Σταύρου Δήμα και του υπουργού ΠΕΧΩΔΕ που ξέσπασε μετά την ενημέρωση της Βουλής και συνέντευξη του πρώτου στην εφημερίδα «Καθημερινή». Ο Επίτροπος τονίζει ότι η χώρα εκτίθεται διεθνώς, εξακολουθώντας να είναι η μόνη που δεν έχει συγκροτήσει αξιόπιστο μηχανισμό εφαρμογής των αποφάσεων του Κυότο και για αυτό έχει κληθεί σε απολογία από την Επιτροπή Συμμόρφωσης των Ηνωμένων Εθνών για το Κυότο.

Ο κος Δήμας κατηγόρησε ακόμα το ΥΠΕΧΩΔΕ για ολιγωρία σε αρκετά θέματα που συνδέονται με την προστασία του περιβάλλοντος και την εφαρμογή σχετικών ευρωπαϊκών οδηγιών, όπως το θέμα του Ασωπού και η δημιουργία αστικών χώρων πρασίνου (σε Γουδί και Ελαιώνα). Η αντίδραση του υπουργού ήταν ιδιαίτερα οξεία, πυροδοτώντας ανταλλαγή δηλώσεων, ενώ δεν ήταν λίγοι οι βουλευτές που υπερασπίστηκαν τον Επίτροπο. Για περισσότερες λεπτομέρειες διαβάστε το σχετικό άρθρο του Μ. Γκαίτλιχ στη σελίδα 33.

----
* Ενώ το περιοδικό βρισκόταν στη διαδικασία της σελιδοποίησης ο υπουργός ΠΕΧΩΔΕ παρουσίασε σχέδιο Γενικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού, εγκεκριμένο από την Κυβερνητική Επιτροπή. Στο σχέδιο αυτό αντιτάχθηκαν αμέσως σύσσωμες οι περιβαλλοντικές οργανώσεις αλλά και άλλοι αρμόδιοι φορείς, καθώς οι διατάξεις του εξαντλούνται κυρίως σε κατασκευαστικές προτάσεις με γνώμονα την οικιστική και όχι τη βιώσιμη ανάπτυξη, υποβαθμίζοντας σαφώς την προστασία του περιβάλλοντος και ανοίγοντας «παράθυρα» για μελλοντικές ρυθμίσεις, νομιμοποιήσεις, και άλλα τοιαύτα, με πολύ μικρά περιθώρια ελέγχου. Περισσότερα στο επόμενο τεύχος.

Το άρθρο "Έχουμε τελικά πολιτική για το περιβάλλον;" και η φωτογραφία του Νίκου Πέτρου είναι αναδημοσίευση από το περιοδικό «Η φύση» τεύχος 120 - http://www.eepf.gr/fysi120editorial.html

Έχουμε τελικά πολιτική για το περιβάλλον; by Nikos Petrou is licensed under a Creative Commons Attribution-Non-Commercial-No Derivative Works 3.0 Greece License.
Based on a work at www.eepf.gr.
Permissions beyond the scope of this license may be available at http://www.klik.gr/magazine/15/%CE%AD%CF%87%CE%BF%CF%85%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%B2%CE%AC%CE%BB%CE%BB%CE%BF%CE%BD.