Ερασιτεχνικός Κυνισμός

Όπως λένε «το μήλο κάτω από τη μηλιά θα πέσει». Και ο Γιώργος Παπανδρέου είναι ο καλύτερος για να το αποδείξει.

Πριν από καμιά εικοσιπενταριά χρόνια στην πρώτη περίοδο της διακυβέρνησης, του αρκετά ακόμη «φρέσκου» Πασόκ, ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε πει μια ακόμη από εκείνες τις γνωστές ρήσεις του, που θα έκαναν την κοινωνική τους διαδρομή, παράγοντας και αντίστοιχα αποτελέσματα. Η πολιτική καλώς ή κακώς αποτελεί το πρώτο κοινωνικό μέγεθος. Παραμένουν δηλαδή οι εκάστοτε εκπρόσωποι της Εξουσίας , κάποιου είδους «πατερούληδες», που ανάλογα με τις πράξεις και τις παραλείψεις τους δίνουν ένα δείγμα κοινωνικής συμπεριφοράς, που μοιραία διαχέεται σε όλο το κοινωνικό σώμα Το κοινωνικό σώμα θεωρεί υποχρέωσή του να βαδίσει σύμφωνα με το παράδειγμα της Εξουσίας, με τον ίδιο τρόπο που και τα παιδιά, μιμούνται τις πράξεις και το παράδειγμα των γονιών τους. Η πολιτική αποτελεί κι αυτή ένα καθρέφτισμα της κοινωνίας, οι κοινωνίες δηλαδή εκλέγουν τους πολιτικούς που τους αξίζουν, αλλά και στη συνέχεια οι πολιτικοί αποκτούν κι αυτοί το κοινωνικό σώμα που τους αξίζει. Η διαδικασία αυτή αποτελεί, ένα συνεχές πνγκ πονγκ ανάμεσα στη Εξουσία και στη Μάζα, που αλληλοεπηρεάζονται σε συνεχή βάση.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου λοιπόν είχε πει τότε πως «εμείς είμαστε ερασιτέχνες της πολιτικής». Κατά πάσα πιθανότητα ο Παπανδρέου το είπε αυτό με κάποια αφαιρετική και ποιητική διάσταση, θέλοντας να πει πως δεν ενδιαφέρεται για τα προνόμια της Εξουσίας, αλλά ασχολείται με την πολιτική τόσο ο ίδιος , όσο και το Πασόκ , από καθαρή ανιδιοτέλεια, όπως και οι ερασιτέχνες, που ασχολούνται με ότι ασχολούνται από καθαρή αγάπη, χωρίς να «πουλάνε» το όποιο προϊόν ή υπηρεσία παράγει η ερασιτεχνική ενασχόλησή τους. Στην πράξη η ρήση του Ανδρέα Παπανδρέου, αποδείχτηκε εν μέρει αληθής. Το Πασόκ , όπως και ο ίδιος αποδείχτηκε ένα καθαρά ερασιτεχνικό κόμμα, σε σχέση με την πολιτική και κοινωνική διοίκηση. Αποδείχτηκε όμως ένα πολύ επαγγελματικό κόμμα σε ότι αφορούσε στα κέρδη και τα προνόμια που μπορεί να αποκτήσει κανείς από την άσκηση της Εξουσίας.

Για να είμαστε ακριβείς το Πασόκ ήταν το πρώτο κόμμα που συνέβαλε όσο κανένα στην μετατροπή της άσκησης της πολιτικής εξουσίας, όχι απλώς από λειτούργημα σε επάγγελμα, αλλά σε υψηλών αποδόσεων επιχειρηματική δράση. Θα είναι πολύ δύσκολο να υπολογίσει κανείς το πόσο έχουν πλουτίσει συνολικά πολλά από τα στελέχη του Πασόκ, από την ενασχόλησή τους με τη άσκηση της εξουσίας. Το διατύπωσε άλλωστε αυτό αρκετά κομψά και η Βάσω Παπανδρέου σε κάποια προ λίγων ετών, δήλωσή της. Συγχρόνως το Πασόκ, επί Ανδρέα Παπανδρέου υιοθέτησε και μια μορφή ενός πολύ εντυπωσιακού κυνισμού, που για όσους βλέπουν λίγο πιο καθαρά έγινε το σήμα κατατεθέν. Αλλά αυτός ο κυνισμός δεν στρεφόταν μόνο κατά των πολιτικών του αντιπάλων, αλλά κυρίως και κατ’ εξοχήν προς τους ίδιους τους οπαδούς του Πασόκ. Αυτό άλλωστε φρόντισε να το ξεκαθαρίσει πολύ νωρίς ο Ανδρέας Παπανδρέου. Σε κάποια ερώτηση οπαδού του Πασόκ στη διάρκεια της πρώτης κυβερνητικής θητείας του , που είχε να κάνει με το γιατί το Πασόκ δεν αποχωρούσε από την ΕΟΚ και από το ΝΑΤΟ, που ήταν το βασικό πρτοεκλογικό του σύνθημα, μαζί με την «Αλλαγή» και το «εδώ και τώρα», ο Ανδρέας απάντησε με το ακόλουθο αφοπλιστικό: «Άλλο η Κυβέρνηση και άλλο το Κόμμα». Το οποίο σε απλούστατα ελληνικά σήμαινε ότι διατηρούσε το δικαίωμα άλλα να λέει και άλλα να κάνει, κατά βούληση.

Αυτός όμως ο κυνισμός του Παπανδρέου δεν γεννήθηκε τυχαία. Γεννήθηκε εξ αιτίας της απουσίας οποιασδήποτε κριτικής σκέψης, από τη μεριά των ψηφοφόρων του. Ο κυνισμός όμως του Ανδρέα Παπανδρέου διαδόθηκε όπως ήταν φυσικό σε ολόκληρο το πολιτικό σύστημα και σταδιακά σε ολόκληρη την κοινωνία, σε σημείο που σήμερα να έχει γίνει ένα από τα κυρίαρχα στοιχεία του πολιτικού πολιτισμού μας, αλλά και του κοινωνικού πολιτισμού μας. Διαπέρασε κόμματα και πολιτικούς. Ο Σημίτης για παράδειγμα, λίγο μετά τη μεγάλη καταστροφή στο Χρηματιστήριο, που ήταν και βασικός λόγος της βύθισης της αληθινής οικονομίας στα σημερινά της χάλια, σχολίασε σχετικά με το επίσης αφοπλιστικό : «Ας πρόσεχαν». Ο Κώστας Καραμανλής ο σημερινός Πρωθυπουργός, που ανέβηκε στην εξουσία με σύνθημα της καταπολέμηση της διαφθοράς και τον πόλεμο που θα κήρυσσε ενάντια στους διαπλεκόμενους, όχι μόνο ξέχασε τα πάντα αρκούμενος στη δήλωσή του στου Μπαϊρακτάρη, με αποτέλεσμα οι γνωστοί διαπλεκόμενοι να παίρνουν επί Νέας Δημοκρατίας περισσότερες δουλειές ακόμη και απ’ όσες έπαιρναν επί Πασόκ, αλλά και με τις ακόμα επαναλαμβανόμενες δηλώσεις του περί «μηδενικής ανοχής» να έχει γίνει και ένα από τα συντομότερα ανέκδοτα της εποχής μας. Ο Αλαβάνος και ο Τσίπρας του Σύριζα, δεν δίστασαν να εκμεταλλευτούν στο έπακρο την μάλλον ανόητη νεανική αντίθεση στη ιδιωτικοποίηση της ανώτατης Παιδείας. Άλλο αν τελικά τους βγήκε μπούμερανγκ. Η Παπαρήγα εξακολουθεί ακόμη να θαυμάζει τον τρόπο που ο Στάλιν κυβερνούσε τη Ρωσία, ενώ ο Καρατζαφέρης δεν χάνει ευκαιρία για να δείξει ποιόν θαυμάζει.

Είναι προφανές λοιπόν πως στη τωρινή φάση που περνάει το πολιτικό σύστημα , ο σημερινός αρχηγός του Πασόκ, ο Γιώργος Παπανδρέου, έχει αποφασίσει να μεταφέρει τον πολιτικό κυνισμό σε καινούργια επίπεδα. Ανώτερα εννοείται. Άλλωστε κανείς δεν μπορεί να αμφιβάλει πια για το τι εννοεί όταν μιλάει για «πράσινη οικονομία». Αυτό άλλωστε αποδεικνύει και η γνωστή τοποθέτησή του σχετικά με την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας. Ότι σκοπεύει δηλαδή να μην ψηφίσει τον Παπούλια, ώστε να γίνουν εκλογές, να τις κερδίσει και να τον ψηφίσει στη συνέχεια. Μια άποψη που συνοδεύτηκε και με την δήλωση στελέχους του Πασόκ που το γενικό νόημά της ήταν ότι το εθνικό συμφέρον είναι σ’ αυτή την περίπτωση, ανώτερο και από το Σύνταγμα. Στην συγκεκριμένη περίπτωση το «εθνικό συμφέρον» ταυτίζεται με την άνοδο του Πασόκ στην εξουσία. Άρα το Πασόκ είναι σε γενικές γραμμές ανώτερο και από το Σύνταγμα.

Κατά τα’ άλλα όπως πιθανώς θα έχετε αντιληφθεί, η εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία εξυπηρετεί μόνο στην κατά διαστήματα εκτόνωση της λαϊκής δυσαρέσκειας σε σχέση με το κόμμα που κυβερνά. Αν ανατρέξετε λιγάκι στις εκλογές που έχουν προηγηθεί, η εκλογική επιλογή αποτελεί συνήθως εκδήλωση δυσαρέσκειας, παρά προτίμησης, με εξαίρεση τις δυο πρώτες νίκες του Πασόκ, που πολλοί επέλεξαν το Πασόκ νομίζοντας πως πρόκειται για κάτι διαφορετικό. Κατά τα’ άλλα η άνοδος ενός κόμματος στην εξουσία σχετίζεται μόνο με τα συγκεκριμένα συμφέροντα του συγκεκριμένου κόμματος και κυρίως των Υπουργών, αλλά και άλλων στελεχών.
Και έχει να κάνει επίσης και με τα συμφέροντα κάποιων άλλων χιλιάδων ανθρώπων που σχετίζονται με τους ανθρώπους του συγκεκριμένου κόμματος. Για τους υπόλοιπους η εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία δεν έχει κανένα απολύτως πρακτικό ή άλλο αποτέλεσμα, πέρα από τις φαντασιώσεις του καθ’ ενός.

Η τοποθέτηση του Γιώργου Παπανδρέου σε σχέση με την πρόκληση εκλογών σχολιάστηκε και πολιτικά και θεσμικά, με πιο εντυπωσιακή την τοποθέτηση του συνταγματολόγου Δημήτρη Τσάτσου, στη γνωστή συνέντευξή του στην Καθημερινή και κατά πιθανότητα θα αποτελέσει και ένα βασικό πολιτικό όπλο στην πολιτική φαρέτρα του Κώστα Καραμανλή. Και έτσι κατά κάποιο τρόπο ο Γιώργος Παπανδρέου ανταποδίδει τη χάρη στον άνθρωπο που τον ανέδειξε και πιθανότατα θα τον κάνει και Πρωθυπουργό. Στον Κώστα Καραμανλή.

Όταν όμως μιλάς για τον Γιώργο Παπανδρέου, σε θέση αρχηγού κόμματος και πιθανού μελλοντικού Πρωθυπουργού, τα πάντα είναι ρευστά. Ως κανονικός άνθρωπος ο Παπανδρέου και σε σχέσεις μόνο σχετικής εξουσίας, όπως είναι η θέση του Υπουργού για παράδειγμα, παρέμενε ένας κανονικός και μάλλον συμπαθητικός άνθρωπος. Ως αρχηγός κόμματος και ως υποψήφιος Πρωθυπουργός ο Παπανδρέου, αυτό που κυρίως μου θυμίζει, είναι ο Ραν Ταν Πλαν ή έστω τον Ροζ Πάνθηρα. Μπορεί και να τον αδικώ, αλλά υποπτεύομαι, ότι αν και όταν με το καλό γίνει κι αυτός Πρωθυπουργός θα είναι πιο διασκεδαστικός και από τον Καραμανλή. Σε επίπεδο στρατηγικής τώρα, πέρα από το μάθημα κυνικότητας που εκπέμπει προς την κοινωνία, η «προεδρική» τοποθέτηση του Παπανδρέου πάσχει από κάθε άποψη. Κυρίως όταν έχεις στο μυαλό σου κάτι τέτοιο, δεν ξεδιπλώνεις το σχέδιό σου με κάθε λεπτομέρεια και τόσους μήνες πριν τεθεί το θέμα. Είναι αν ένας στρατηγός να αποκαλύπτει στον εχθρό τα σχέδιά του για τη μάχη, πριν από τη μάχη. Είναι φυσικό ο «εχθρός» να κοιτάξει να επωφεληθεί. Ακόμη και ο Καραμανλής που σε επίπεδο πολιτικής αντίδρασης, ιδίως από τότε που αποχώρησε ο Ρουσόπουλος, κινείται με αντανακλαστικά πιο καθυστερημένα κι αυτά της χελώνας, έσπευσε να αρπάξει την ευκαιρία. Και να την αξιοποιήσει ανάλογα. Το πιθανότερο λοιπόν από δω και πέρα είναι ο Καραμανλής να αξιοποιήσει την αφελή γκάφα του αντιπάλου του. Και αν μπορώ να σταθμίσω σωστά τα μεγέθη, η εκτίμησή μου είναι πως δεν θα προτείνει καν τον Παπούλια, για Πρόεδρο. Θα προτείνει κάποιον που η υποψηφιότητά του από μόνη της θα προκαλέσει πολλαπλά προβλήματα στο Πασόκ. Κάποιον που έχει και ανοικτούς λογαριασμούς με τον Παπανδρέου και που ψάχνει την ευκαιρία για να τους κλείσει. Ο Καραμανλής με άλλα λόγια και κατά πάσα πιθανότητα θα προτείνει για Πρόεδρο τον Κώστα Σημίτη. Όπως είναι άλλωστε και η σχετική «οδηγία» της κυρίας Μέρκελ.