Twilight Zone

Από τις αρχές Σεπτεμβρίου και μέχρι το τέλος Δεκεμβρίου, θα έχει αναδειχθεί το αληθινό βάθος της οικονομικής κρίσης στην πραγματική ελληνική οικονομία.

Image: Neo Rauch: Neue rollen, 2005

Το πλοίο που μας πήγαινε σε κάποιο νησί των Κυκλάδων εκείνη την Τετάρτη 12 Αυγούστου, ήταν γεμάτο μέχρι και την τελευταία θέση. Όσοι είχαν προσπαθήσει εκείνες τις τελευταίες πριν από τον 15αύγουστο μέρες, να βρουν κάποιο εισιτήριο δεν είχαν καμία τύχη. Όχι για τα’ αυτοκίνητα, αλλά ούτε και για μεμονωμένο επιβάτη. «Η κρίση, κρίση, αλλά και οι διακοπές , διακοπές» είπε μια κοπέλα από ένα διπλανό τραπέζι, στο κατάμεστο σαλόνι, της πρώτης θέσης του πλοίου. Η ίδια ακριβώς εικόνα, επαναλαμβανόταν και την ημέρα του γυρισμού, οκτώ μέρες αργότερα, στις 20 Αυγούστου. Ακόμη και ατομικά εισιτήρια δεν υπήρχαν και μέχρι το τέλος του μήνα. Η ίδια εικόνα υπήρχε πάνω κάτω και σε όλες τια μεγάλες αργίες, το Πάχα, του Αγίου Πνεύματος κ.λ.π. Η εικόνα μοιάζει κατ’ αρχάς με μαγική, αλλά προφανώς δεν είναι. Πως δηλαδή αφού η ελληνική οικονομία έχει από μήνες μπει για τα καλά, στην οικονομική κρίση, με στοιχεία ύφεσης , όπως δείχνουν και όλοι οι σχετικοί δείκτες, οι Έλληνες σε προσωπικό επίπεδο, καταφέρνουν αν όχι να περνάνε σχετικά καλά, τουλάχιστον να επιβιώνουν και σε μεγάλο μέρος να μπορούν να ανταπεξέλθουν στις οικονομικές απαιτήσεις, «ειδικών διαδρομών», όπως είναι οι διακοπές για παράδειγμα. Η απάντηση είναι απλή και έχει δυο σκέλη. Το πρώτο είναι αυτό που λέει, πως για την ώρα εκείνο που κρατάει την ελληνική οικονομία στα πόδια της, είναι η μεγάλη έκταση της παραοικονομίας. Και το δεύτερο είναι πως η ίδια κρίση που μπορεί να πλήττει πολλούς, επίσης για κάποιους άλλους, μάλλον λιγότερους δημιουργεί εξαιρετικές ευκαιρίες. Όλα αυτά όμως πιθανόν να μην είναι αρκετά για να προβλέψει κανείς το μέλλον και ιδίως το άμεσα προσεχές.

Όπως και κάθε άλλη οικονομία έτσι και η ελληνική, που δεν διακρίνεται για τον ορθολογισμό, ούτε της διάρθρωσης, αλλά ούτε και των αντανακλαστικών της στα διάφορα οικονομικά φαινόμενα, έχει τις δικές της, πολύ συγκεκριμένες ιδιομορφίες. Σε πρώτο επίπεδο για παράδειγμα, η παγκόσμια κρίση που ξεκίνησε από τα στεγαστικά δάνεια των Αμερικανών πολιτών και επεκτάθηκε στο τραπεζικό σύστημα, δεν έπληξε ιδιαίτερα την ελληνική οικονομία, μια και η ελληνική οικονομία, λόγω της σχετικής καθυστέρησής της-που αποδείχτηκε σωτήρια στην συγκεκριμένη περίπτωση- δεν είχε προλάβει μέσω των Τραπεζών της να επενδύσει στα θρυλικά πια τοξικά προϊόντα, που λίγο έλειψε να καταστρέψουν τις βάσεις του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος, που σώθηκε τουλάχιστον προσωρινά, από την κρατική υποστήριξη-παγκοσμίως- στο τραπεζικό σύστημα. Έτσι παγκόσμια η οικονομία δεν έφτασε σε εκείνο το στάδιο, όπου η μόνη λύση θα ήταν ένας παγκόσμιος πόλεμος, όπως έγινε με την κρίση του 1930, που δεν ξεπεράστηκε παρά μόνο με τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.

Η ιδιαίτερη και επικίνδυνη ελληνική ιδιομορφία, στην οικονομική διάρθρωσή της, έχει να κάνει ότι ουσιαστικά το οικονομικό σύστημα σε επίπεδο μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων κινείται με τη βάση των μεταχρονολογημένων επιταγών, που οι ειδικοί υπολογίζουν ότι το εύρος της φτάνει τα 100 δις ευρώ. Το πρόβλημα με τις ακάλυπτες και σφραγισμένες επιταγές, άρχισε ουσιαστικά να γιγαντώνεται, στον απόηχο της κρίσης του Χρηματιστηρίου, το έτος 2000 και από τότε ουσιαστικά κάθε χρόνο γίνεται πιο βαθύ, μια και οι ακάλυπτες επιταγές λειτουργούν σαν ιός. Κάθε ακάλυπτη επιταγή δεν δημιουργεί μόνο έναν οικονομικό «θάνατο» γι αυτόν που δεν μπορεί να την πληρώσει, αλλά μεταβιβάζει και το πρόβλημα αυτούσιο σε αυτόν που δεν μπορεί να την εισπράξει κι έτσι η οικονομική αυτή «ίωση», μολύνει όλο και περισσότερες οικονομικές μονάδες. Μέχρι τώρα το ρεκόρ των σφραγισμένων επιταγών το είχε το 2005 με περίπου 1,5 δις ευρώ σε ακάλυπτες επιταγές και σε παρόμοια ποσά έχουν κινηθεί και οι επόμενες χρονιές. Παρ’ όλο που αυτή η κατάσταση έχει δημιουργήσει σχετικές συνθήκες, αν όχι ασφυξίας, τουλάχιστον μεγάλης δυσκολίας στην αγορά, όπως φαίνεται σε αυτά τα ποσά έστω και με δυσκολία το οικονομικό σύστημα κατά κάποιο τρόπο, μπορούσε να απορροφήσει τους κραδασμούς. Η φετινή χρονιά όμως είναι διαφορετική. Στο επτάμηνο το Ιανουαρίου- Ιουλίου 2009, οι ακάλυπτες επιταγές είχαν ήδη δημιουργήσει καινούργιο ρεκόρ με το ιλιγγιώδες 1,7 δις ευρώ, μέσα σε εφτά μόνο μήνες, ενώ όπως όλα δείχνουν μέχρι το τέλος της χρονιάς θα έχουν φτάσει τα 3 δις ευρώ και αυτή είναι η αισιόδοξη πρόβλεψη. Είναι μάλλον αδύνατον η ελληνική αγορά να καταφέρει να ξεπεράσει αυτό το γιγαντιαίο καταστροφικό οικονομικό κύμα, που σε προηγούμενο μας άρθρο για το ίδιο θέμα το είχαμε χαρακτηρίσει «τσουνάμι». Καθώς μάλιστα και τα καλοκαιρινά έσοδα από τον τουρισμό ήταν μειωμένα κατά 20% σε σχέση με πέρσι και σε αντίστοιχα χαμηλές πτήσεις κινείται και η βιομηχανική παραγωγή και η οικοδομική δραστηριότητα, δεν θέλει και πολλή σκέψη για να συμπεράνουμε, ότι ο Γενάρης του 2010 θα βρει ένα μεγάλο μέρος της αγοράς σε συνθήκες οικονομικής καταστροφής. Γιατί κανείς δεν μπορεί να υπολογίσει τις δευτερογενείς και τριτογενείς επιπτώσεις αυτής της επικείμενης καταστροφής. Τα προβλήματα δηλαδή που θα δημιουργηθούν στις οικονομικές μονάδες που δεν θα μπορούν να εισπράξουν τις ακάλυπτες απαιτήσεις τους.

Το πιο ενδιαφέρον ίσως αυτής της υπόθεσης, είναι το ότι κανείς δεν ασχολείται με το θέμα, παρ’ όλο που η επερχόμενη καταστροφή είναι βέβαια. Οπότε αυτό που θα συμβεί μπορούμε να πούμε, ότι είναι αυτό που συμβαίνει με όλα στην Ελλάδα. Θα το φάμε κι αυτό στο κεφάλι με τον ίδιο τρόπο που τρώμε στο κεφάλι, τις πυρκαγιές και τις πλημμύρες και ότι άλλο ήθελε προκύψει, με την ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα συνηθίσουμε.