Πάλι χειρότερα;

Image: Αυθαίρετη δόμηση στο Διόνι μέσα σε προστατευόμενη περιοχή των υγροτόπων Μεσολογγίου -Αιτωλικού- εκβολών Αχελώου (φωτ. Νίκος Πέτρου)

Σε αυτό το τεύχος είχα σκοπό να ξεφύγω από τη γκρίνια.

Είχα όλη την καλή διάθεση να αγνοήσω το νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αττικής (το οποίο σχολιάζουν ο καθηγητής Η. Μπεριάτος και ο Γ. Πολίτης στις σελίδες 34 & 35), να παραβλέψω την αποδέσμευση 300 εκατομμυρίων ευρώ από κρατικούς πόρους για την ολοκλήρωση του εγκλήματος του Αχελώου και να γράψω για κάτι θετικό, κάτι ευχάριστο, καλοκαιρινό. Ίσως για το ελπιδοφόρο συνέδριο στην Αθήνα για την προστασία της βιοποικιλότητας (δείτε τα άρθρα του Επιτρόπου Σταύρου Δήμα και του Μ. Γκαίτλιχ στις σελίδες 5 & 37).

Ελάτε όμως που δεν με αφήνουν...

Στις 26 Μαΐου η Διυπουργική Επιτροπή, ανακοίνωσε τη συγχώνευση-κατάργηση 255 φορέων του Δημοσίου, «...για την εξοικονόμηση πόρων, αλλά και για την αποτελεσματικότερη και πιο ευέλικτη λειτουργία του κράτους».

Ο κατάλογος που συνοδεύει την ανακοίνωση είναι εξαιρετικά ενδιαφέρων γιατί δείχνει καθαρά την τεράστια εφευρετικότητα του Δημοσίου να δημιουργεί υπεράριθμους, αλληλεπικαλυπτόμενους φορείς (πόσοι πρόεδροι, πόσα ΔΣ!) και να τους συντηρεί ή καταργεί ανάλογα με το τι βολεύει.

Σε αυτόν τον κατάλογο, λοιπόν, μαζί με τους άχρηστους και ανενεργούς υπό κατάργηση φορείς, συμπεριλαμβάνονται και οι 27 Φορείς Διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών που μειώνονται σε 13, σε έναν δηλαδή ανά περιφέρεια. Μάλιστα, δεν καταργούνται οι ίδιοι οι φορείς (μήπως για να αποφευχθεί η γκρίνια από τα αρμόδια όργανα της ΕΕ;) αλλά τα διοικητικά τους συμβούλια, ενώ οι άλλες υπηρεσίες τους συγχωνεύονται.

Αυτή είναι η πλέον πρόσφατη μιας μακράς σειράς ενεργειών που δείχνουν τη διαχρονική έλλειψη ενδιαφέροντος και ουσιαστικής βούλησης (οι καχύποπτοι μπορεί να διαβλέψουν και πρόθεση) από πλευράς της Διοίκησης για τη δημιουργία και λειτουργία ενός συστήματος προστατευόμενων περιοχών. Ας δούμε πώς έχουν τα πράγματα.

Ο νόμος 1650/1986 ήδη προέβλεπε (άρθρο 21, παρ. 2 και 4) τη σύσταση «ειδικών υπηρεσιών», με έδρα κοντά στα προστατευόμενα μέρη για «την αποτελεσματικότερη προστασία και διατήρηση» αυτών. Κύριο αντικείμενό τους θα ήταν η ανά πενταετία κατάρτιση μελέτης της προστατευόμενης περιοχής, ώστε να αξιολογούνται τα εφαρμοσθέντα μέτρα προστασίας σε συνδυασμό με τις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Τι πιο λογικό;

Μεταγενέστερος νόμος (2052/1992 άρθρο 6, παρ.4) προέβλεπε την ανάθεση της κατάρτισης και εφαρμογής των ειδικών σχεδίων ανάπτυξης ή διαχείρισης των προστατευόμενων περιοχών σε φορείς του ευρύτερου δημόσιου τομέα ή νομικά προσώπου ιδιωτικού δικαίου, «που έχουν διακριθεί (!) για το έργο τους στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος και διαθέτουν την κατάλληλη επιστημονική και τεχνική υποδομή», με συμβάσεις και κριτήρια κατά περίπτωση, υπό εποπτεία και έλεγχο του ΥΠΕΧΩΔΕ.

Μια κάπως συγκροτημένη προσπάθεια για την δημιουργία και λειτουργία φορέων διαχείρισης ξεκίνησε μόνο μετά την ψήφιση του νόμου 2742/1999. Τότε επελέγη η μορφή του νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου, ώστε να υπάρχει μεγαλύτερη ευελιξία και ελευθερία κατά τη δράση τους και αποδέσμευση από το δημόσιο λογιστικό σύστημα και άλλες σχετικές πολύπλοκες και βραδυκίνητες διαδικασίες (!).

Παρά, όμως, την αρχική αισιοδοξία με την ίδρυση του ΦΔ Ζακύνθου το 1999 και αμέσως μετά του ΦΔ Σχινιά το 2000, η εξέλιξη ήταν τελείως διαφορετική, καθώς οι ανειλημμένες υποχρεώσεις του ΥΠΕΧΩΔΕ προς τους ΦΔ (θεσμικές και οικονομικές) παρέμεναν ανεκπλήρωτες.

Το σημαντικότερο πρόβλημα είναι η εξ αρχής έλλειψη ικανοποιητικής αλλά προπάντων σταθερής χρηματοδότησης. Οι Φορείς εντάχθηκαν στο ΕΠΠΕΡ (Γ΄ΚΠΣ), τα σχετικά όμως κονδύλια άργησαν πολύ να διατεθούν με αποτέλεσμα αρκετοί να μείνουν επί μακρόν ανενεργοί (κάποιοι για χρόνια) και να καθυστερήσει σημαντικά ο εξοπλισμός και η στελέχωσή τους, άρα και οι απαραίτητες δράσεις στις περιοχές (καταγραφή, φύλαξη, υλοποίηση προγραμμάτων κ.λπ). Η ανάγκη εξεύρεσης πόρων έχει αναγκάσει αρκετούς ΦΔ να ασχολούνται κυρίως με τη διεξαγωγή διαγωνισμών και αναζήτηση προγραμμάτων αντί για την προστασία και ανάδειξη των περιοχών. Ο πρώτος κύκλος χρηματοδότησης των ΦΔ λήγει στο τέλος του 2009. Αυτό βέβαια σημαίνει και επαναδιαπραγμάτευση όλων των συμβάσεων των εργαζομένων (ευκαιρία για καιροσκοπικές προσλήψεις;) και σίγουρα μεγάλη αναστάτωση στη λειτουργία τους. Πρόσφατα το ΥΠΕΧΩΔΕ ανακοίνωσε την εξασφάλιση πόρων (225 εκατομμύρια) από το ΕΣΠΑ (σημειώστε το αυτό) που θα κάλυπταν τις ανάγκες των φορέων τουλάχιστον μέχρι και το τέλος του 2013.

Άλλη τροχοπέδη είναι η έλλειψη πραγματικών αρμοδιοτήτων και «υποστήριξης» από το αρμόδιο υπουργείο απέναντι στις παραπληροφορημένες τοπικές κοινωνίες και στα κάθε είδους μικρά και μεγάλα συμφέροντα. Για την αντιμετώπιση κάθε παράνομης ή μη συμβατής πράξης οι φορείς πρέπει να απευθύνονται σε άλλες υπηρεσίες (δασαρχεία, αστυνομία, υπηρεσίες Περιφερειών ή Τοπικής Αυτοδιοίκησης). Οι περιπτώσεις παράνομων δραστηριοτήτων που «καλά κρατούν», παρά κάθε προσπάθεια, είναι αναρίθμητες, σε όλες σχεδόν τις προστατευόμενες περιοχές. Ενδεικτικά δείτε τα άρθρα του Κ. Χατζημπίρου στα τεύχη 122 και 123 για το τι συνέβη με τον ΦΔ του Σχινιά.

Τέλος, η επιταγή του νόμου (2742/1999, άρθ. 15 παρ. 4) για την τοποθέτηση προέδρων στα διοικητικά συμβούλια με βάση τις «επιστημονικές γνώσεις και εμπειρία σε θέματα προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος» γρήγορα αγνοήθηκε και οι διορισμοί προέδρων γίνονται –ευτυχώς όχι πάντα– με τα γνωστά, κομματικού τύπου, κριτήρια.

Και τώρα έρχεται η Διυπουργική Επιτροπή Οικονομικής Πολιτικής να καταργήσει τους μισούς ΦΔ για να εξοικονομήσει πόρους και να απλοποιήσει τη λειτουργία του Δημοσίου (!).

Όταν οι τηλεοπτικές διαφημίσεις του ΥΠΕΧΩΔΕ μιλούσαν για προστασία βιοποικιλότητας και οικοσυστημάτων και νέες προστατευόμενες περιοχές.

Όταν το ΥΠΕΧΩΔΕ δηλώνει ότι έχει εξασφαλίσει τη συνέχιση της χρηματοδότησής των ΦΔ μέσα από το Eπιχειρησιακό Πρόγραμμα «Περιβάλλον και Aειφόρος Aνάπτυξη». Το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων της δράσης B2 (περίπου 105 εκατομμύρια ευρώ) αφορά την ενίσχυση των 27 υφιστάμενων φορέων, αλλά και τη δημιουργία 3 νέων (Kαστοριά, Λήμνος και Kάτω Όλυμπος).

Όταν υλοποιείται από το YΠEXΩΔE έργο με προϋπολογισμό ύψους 1 εκατομμυρίου ευρώ με σκοπό την οργάνωση των 27 ΦΔ σε θέματα όπως η φύλαξη, η ευαισθητοποίηση και η διαμόρφωση ενός συστήματος παρακολούθησης. Η μελέτη «Οργάνωση Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών και Σχεδιασμός της πρώτης φάσης λειτουργίας τους» ανατέθηκε σε κοινοπραξία 4 μελετητικών γραφείων και, μόλις στις 18 Μαΐου, οργανώθηκε συνάντηση διαβούλευσης πάνω στο πρώτο σχέδιο των μελετητών, που φυσικά δεν προβλέπει τις νέες εξελίξεις.

Όταν, με τη δημοσίευση του Π.Δ. για το Eθνικό Πάρκο Tζουμέρκων-Περιστερίου-Xαράδρας Aράχθου, δημιουργήθηκε ένας νέος Φορέας μόλις τον Φεβρουάριο, ενώ συζητείτο το συγκεκριμένο μέτρο περικοπής του αριθμού των ΦΔ!

Όταν το ΥΠΕΧΩΔΕ ζητά, από τις αρχές Φεβρουαρίου, από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις να ορίσουν τους νέους εκπροσώπους τους μια και αυτή την εποχή λήγει η θητεία των διοικητικών συμβουλίων των ΦΔ.

Μα κανείς δεν συμβουλεύεται το ΥΠΕΧΩΔΕ; Αυτή είναι η διυπουργική συνεργασία; Και με το κόστος της άχρηστης μελέτης για την οργάνωση των ΦΔ τι θα γίνει; Έτσι γίνεται περικοπή εξόδων;

Κάποιες ασήμαντες λεπτομέρειες, όπως το τι θα γίνει με την περιφέρεια Β. Αιγαίου όπου δεν υπάρχει ΦΔ (θα ιδρυθεί άραγε αυτός της Λήμνου;), τι θα γίνει με τους φορείς που ανήκουν σε 2 περιφέρειες (Όλυμπος, Βίκος-Αώος, Αμβρακικός), τι θα γίνει με το προσωπικό και την έδρα των φορέων, θα ξεκαθαριστούν μέσα στο καλοκαίρι (!) καθώς οι συγχωνεύσεις πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί εντός τετραμήνου, σύμφωνα με την εξαγγελία. Φυσικά χωρίς διαβούλευση, χωρίς συζήτηση με τις ΜΚΟ, χωρίς μελέτη, έτσι, στο πόδι. Και κάτι που θα μπορούσε να έχει και θετικά σημεία (όπως η συγχώνευση διοικητικών υπηρεσιών) θα εξελιχθεί καταστροφικά για την προστασία της φύσης.

Στις περιφέρειες όπου συγχωνεύονται 4 φορείς που καλύπτουν τεράστιες εκτάσεις με ετερόκλητα οικοσυστήματα και διαφορετικές ανάγκες προστασίας, όπως η Ανατολική Μακεδονία-Θράκη (Δάσος Δαδιάς, Δέλτα Έβρου, Δέλτα Νέστου και Λίμνες Βιστωνίδα-Ισμαρίδα, Οροσειρά Ροδόπης), η Κεντρική Μακεδονία (Λίμνη Κερκίνη, Λίμνες Κορώνεια και Βόλβη, Δέλτα Αξιού-Λουδία-Αλιάκμονα, Εθνικός Δρυμός Ολύμπου) και η Ήπειρος (Εθνικοί Δρυμοί Βίκου-Αώου και Πίνδου, λίμνη Παμβώτιδα, Στενά Καλαμά και Εκβολές Αχέροντα, Υγρότοποι Αμβρακικού), ο Θεός να βάλει το χέρι του!

Τα καλύτερα σας τα κράτησα για το τέλος. Ο Πρωθυπουργός στην ομιλία του για το περιβάλλον από την Ψυττάλεια, στις 5 Ιουνίου (!), αναφέρθηκε και στη «θεσμοθέτηση 18 νέων προστατευόμενων περιοχών».

Όσο για την εξοικονόμηση πόρων, οι ΦΔ χρηματοδοτήθηκαν, και θα χρηματοδοτούνται, αποκλειστικά από Κοινοτικούς πόρους (ΕΠΠΕΡ, ΕΣΠΑ) και τα μέλη των διοικητικών τους συμβουλίων είναι άμισθα!

Βγάλτε ότι συμπεράσματα θέλετε. Εγώ έχω βγάλει τα δικά μου!

Kείμενο και φωτογραφίες του Νίκου Πέτρου. Άρθρο δημοσιευμένο στο περιοδικό "Περιοδικό "η φύση" τεύχος 125, Απρίλιος-Ιούνιος 2009 και η φωτογραφία στο "Περιοδικό "η φύση" τεύχος 121, Απρίλιος-Ιούνιος 2008.

Πάλι χειρότερα; by Nikos Petrou is licensed under a Creative Commons Attribution-Non-Commercial-No Derivative Works 3.0 Greece License.
Based on a work at www.eepf.gr.
Permissions beyond the scope of this license may be available at http://www.eepf.gr/fysi125editorial.html.