Πότε θα σκάσει η φούσκα των ΜΜΕ στην Ελλάδα;

Παρά το ότι τα Μήντια παγκοσμίως βαδίζουν προς ένα προκαθορισμένο τέλος, στην Ελλάδα οι περισσότεροι ασχολούνται με ένα παρόν που σύντομα θα είναι παρελθόν.

Image: Max Beckmann Memento mori ("remember death")

Στα γραφεία της Ουάσινγκτον Ποστ, εδώ και περισσότερο από ένα χρόνο, το κλίμα δεν είναι αυτό που ήταν κάποτε. Η Ουάσινγκτον Ποστ δεν είχε ποτέ καταφέρει να φτάσει το μέγεθος και το εύρος που είχαν οι Νιου Γιορκ Τάιμς, που κατά μίαν έννοια θεωρούνται η «μεγαλύτερη» εφημερίδα του κόσμου, πράγμα που δεν έχει να κάνει, ούτε με τις κυκλόφορίες , ούτε με τα έσοδα, αλλά με την φήμη που έχει δικαίως καταφέρει να αποκτήσει, ότι κατά κάποιο τρόπο, αποτελεί την «βίβλο» της παγκόσμιας δημοσιογραφίας. Η Ποστ δεν είχε φτάσει ποτέ σ’ αυτό το μέγεθος, αλλά από την εποχή που ο Καρλ Μπερνστάιν και ο Μπομπ Γούνγουορντ, αποκάλυψαν την υπόθεση του Γουώτεργκαίητ, η Ποστ έχει τη δική της πολύ ιδιαίτερη αίγλη. Ήτνα η εποχή της Κάθριν Γκράχαμ και του Μπεν Μπράντλυ, όπου η Ποστ είχε μεταβληθεί σ’ ένα «Κάμελοτ» της δημοσιογραφίας, μ’ ένα κλίμα που συνδύαζε την ελευθερία των συντακτών με την καλή δημοσιογραφική δουλειά που θα μείνει σαν μια από τις καλύτερες εποχές στην ιστορία της δημοσιογραφίας. Η εποχή όμως αυτή έχει περάσει σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις ανεπιστρεπτί. Όπως και σχεδόν όλες οι επιχειρήσεις κλασικών Μέσων Ενημέρωσης στην Αμερική, η Ποστ δεν αντιμετωπίζει κι αυτή απλώς σοβαρά οικονομικά προβλήματα, αλλά προβλήματα επιβίωσης. Την περασμένη βδομάδα οι Τάιμς της Νέας Υόρκης, ανακοίνωσαν την απόφασή τους να απολύσουν 100 εργαζόμενους της επιχείρησης στην προσπάθεια, να περισώσουν ότι μπορούν. Στην Ποστ δεν υπάρχει πια η Κάθριν Γκράχαμ και η διεύθυνσή της επιχείρησης έχει περάσει στην εγγονή της την Κάθριν Γέιμαουθ. Εκείνο που χαρακτηρίζει το κλίμα στην Ποστ αυτήν την εποχή, είναι το ότι έχουν την διάθεση να κάνουν ότι μπορούν ώστε να επιβιώσει η ιστορική εφημερίδα, αλλά γνωρίζουν πως στο βάθος του χρόνου, το παιχνίδι είναι χαμένο. Οι διαφημίσεις μειώνονται σε ρυθμό που δεν αφήνει αμφιβολίες και οι αναγνώστες στρέφονται πλέον μαζικά στο ίντερνετ, που ήδη αποτελεί το μέσο της εποχής που ήδη έχει αρχίσει. Είναι πια μια βεβαιωμένη πραγματικότητα το ότι σε δέκα με είκοσι χρόνια δεν θα υπάρχουν πια χάρτινα έντυπα.

Στην Ελλάδα όπως συμβαίνει και με πολλά άλλα πράγματα, ζούμε σε μια άλλη ιδιαίτερη πραγματικότητα, που αντιλαμβάνεται τις εξελίξεις με τον δικό της τρόπο. Αυτό που με δυο λόγια θα λέγαμε «εκτός πραγματικότητας». Αυτό έχει και τη χάρη του, αλλά όταν συγκρούεται με τα οικονομικά μεγέθη, τότε ξαφνικά βρισκόμαστε αντιμέτωποι με καταστάσεις εκτός ελέγχου. Όπως συμβαίνει για παράδειγμα με τα δημόσια οικονομικά. Έτσι ενώ σε όλο τον κόσμο τα Μέσα Ενημέρωσης συρρικνώνονται, στην Ελλάδα αντιθέτως πολλαπλασιάζονται. Στον ειδικό χώρο των κυριακάτικων εφημερίδων, μέσα στο Νοέμβριο θα κυκλοφορούν τρεις ακόμη εφημερίδες. Έτσι μέσα σ’ αυτήν την αγορά που ήδη πάσχει από συμφόρηση θα κυλοφορούν το Veto του Τριανταφυλλόπουλου και του Λάλα, ο Ελεύθερος Τύπος κάτω από την καινούργια του ιδιοκτησία και διεύθυνση και το περιοδικό Κεφάλαιο που μετατρέπεται σε εβδομαδιαίο έντυπο. Ο χώρος αυτός αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση στον πολιτικό Τύπο και μέχρι πριν μερικά χρόνια, ήταν ο οικονομικός αιμοδότης των ημερησίων εκδόσεων που από καιρό δεν βγάζουν τα λεφτά τους. Εδώ και κάποιο καιρό όμως ούτε και οι εβδομαδιαίες εκδόσεις βγάζουν τα λεφτά τους, καθώς έχουν απορροφηθεί σ’ έναν εξοντωτικό πόλεμο για την επικράτηση. Την Κυριακή 18 Οκτωβρίου η εφημερίδα Real News του Νίκου Χατζηνικολάου έκανε ένα γιγαντιαίο κυκλοφοριακό άλμα κατά 200% περίπου και πηγαίνοντας από τις 77.000 στις 200.000 φύλλα, ανέβηκε για πρώτη φορά στην κορυφή της κυκλοφορίας των κυριακάτικων εφημερίδων. Αυτό και μόνο το γεγονός είναι αρκετό για να καταλάβει κανείς τα προβλήματα του πολιτικού Τύπου και των εκδοτικών επιχειρήσεων γενικότερα. Η εφημερίδα του Χατζηνικολάου είναι μεν μια συμπαθητική προσπάθεια, αλλά ακόμη ούτε εκδοτικά, ούτε δημοσιογραφικά, έχει βρει κάποιο ρυθμό. Είναι αυτό που λέμε «θέλει ακόμη δουλειά». Από την άλλη μεριά ο Χατζηνικολάου, που όταν ξεκινούσε την εφημερίδα διατυμπάνιζε πως η εφημερίδα του δεν πρόκειται να κάνει προσφορές, έχει αποδειχτεί το καλύτερο ταλέντο στο να βρίσκει «σέξυ» προσφορές, που κάθε τόσο οδηγούν την εφημερίδα του σε εντυπωσιακά κυκλοφοριακά άλματα. Τις Κυριακές βέβαια που οι προσφορές δεν είναι αρκετά εντυπωσιακές η κυκλοφορία κάνει τα αντίστοιχα άλματα προς τα κάτω. Την συγκεκριμένη Κυριακή η προσφορά ήταν το cd , με τα καινούργια ακυκλοφόρητα τραγούδια του Γιάννη Πάριου και όπως ήταν φυσικό η εφημερίδα ξεπούλησε, δημιουργώντας έτσι κι ένα καινούργιο δεδομένο, που θα δημιουργήσει μια καινούργια μόδα στις κυριακάτικες προσφορές. Το τι αξία έχουν αυτά τα κυκλοφοριακά άλματα, είναι δύσκολο να το υπολογίσει κανείς. Φυσικά ούτε ο Χατζηνικολάου, ούτε οι υπόλοιποι εκδότες, απορροφημένοι όπως είναι από τον μεταξύ τους αδυσώπητο ανταγωνισμό, μπορούν να αντιληφθούν, ότι η δεδομένη πρακτική είναι μια από τις αιτίες, εδώ και χρόνια έχει ουσιαστικά σκοτώσει το εκδοτικό προϊόν, τη δημοσιογραφική ύλη δηλαδή της εφημερίδας ή του περιοδικού. Αυτά όμως είναι πολύ αργά πια για ν’ αλλάξουν και ο πόλεμος θα συνεχιστεί μέχρι το αναπόφευκτο τέλος. Μια από τις άλλες αιτίες της βαθμιαίας απαξίωσης των εφημερίδων, είναι οι «βαθύτερες» αιτίες που καθοδηγούν την ύλη τους. Την επόμενη Κυριακή για παράδειγμα το Θέμα οτυ Μπόμπολα θορυβημένο από την επιτυχία του Χατζηνικολάου, είχε ένα επικριτικό άρθρο για τον Σπύρο Παπαδόπουλο, που το Σάββατο πριν κυκλοφορήσει η εφημερίδα με τον Πάριο, φιλοξένησε στην εκπομπή του τον Πάριο, κάνοντας έτσι μια κραυγαλέα αβάντα στον Χατζηνικολάου. Επίσης στο ίδιο φύλλο του το Θέμα, είχε ένα μάλλον χλευαστικό άρθρο για την Υπουργό περιβάλλοντος Τίνα Μπιρμπίλη, που ανέστειλε προς το παρόν τις επεκτάσεις της Αττικής οδού, πράγμα που θίγει τα εργολαβικά συμφέροντα του Μπόμπολα, που είναι και ο εκδότης του Θέματος. Με κάτι τέτοια, που συχνά γεμίζουν την ύλη των εφημερίδων δεν είναι να απορεί κανείς, πως το κοινό θεωρεί τους δημοσιογράφους τον πιο αναξιόπιστο επαγγελματικό κλάδο, μετά τους πολιτικούς που προηγούνται.

Η αυξημένη κινητικότητα στον εκδοτικό χώρο, θα μπορούσε να παραλληλιστεί με κάποιους που θα προσπαθούσαν να επιβιβαστούν στον Τιτανικό, την ώρα που το πλοίο είχε αρχίσει να βουλιάζει. Για τη δική μας άποψη έτσι όπως προδιαγράφεται το μέλλον, με τη συνεχή διείσδυση του Ίντερνετ σε ευρείες μάζες του κοινού, αλλά και την προϊούσα απαξίωση του Τύπου για διάφορούς λόγους, το μέλλον των σημερινών επιχειρήσεων Μήντια, έχει ήδη κριθεί. Θα είναι ένας αργός και βασανιστικός θάνατος που θα παρακολουθήσουμε τα επόμενα είκοσι χρόνια. Ο τελευταίος να κλείσει την πόρτα.