Ελληνική Δημοσιογραφία;

Καθώς ο πολιτικός Τύπος εξακολουθεί να πλέει στα βαθιά νερά μιας κρίσης που δεν θα τελειώσει ποτέ, αξίζει τον κόπο να ρίξουμε μια ματιά στο θέμα από άλλη σκοπιά.

Εικονογράφηση: George Grosz: "Pillars of Society"

Από τότε που η Νέα Δημοκρατία, έχασε παταγωδώς της εκλογές για να μπει σε μια φάση εσωστρέφειας, ταυτόχρονα με το ξεκίνημα της διαδικασίας για την εκλογή του καινούργιου αρχηγού του κόμματος, που θα διαδεχθεί τον Κώστα Καραμανλή, ο Γιώργος Τράγκας, στο πρωινό του δίωρο 8-10, από τα μικρόφωνα του Real FM , του Νίκου Χατζηνικολάου, είχε αναδειχθεί στον φανατικότερο ίσως πολέμιο της υποψηφιότητας της Ντόρας Μπακογιάννη και πιθανόν εξ αντανακλάσεως σε φανατικό υποστηρικτή της υποψηφιότητας του Αντώνη Σαμαρά. Αν κανείς άκουγε σ’ αυτό το προεκλογικό διάστημα την εκπομπή του Τράγκα, θα έμενε με την εντύπωση πως αυτό που άκουγε δεν ήταν παρά μια τεράστια ραδιοφωνική ντουντούκα, υπέρ του ενός υποψηφίου και εις βάρος του άλλου. Η επιχειρηματολογία πίσω από αυτήν την προτίμηση και την μη προτίμηση, ήταν ανύπαρκτη. Παρ’ όλα αυτά ο Γιώργος Τράγκας δεν κάνει σχεδόν ποτέ τίποτα χωρίς σοβαρό λόγο. Σε μιαν άλλη περίοδο ο Γιώργος Τράγκας είχε και πάλι αναδειχθεί στον φανατικότερο πολέμιο ενός άλλου μέλους της οικογένειας της Ντόρας Μπακογιάννη, του πατέρα της δηλαδή, του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη που τότε ήταν αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας στο διάστημα της τριετίας που κυβέρνησε. Ο Τράγκας, από το μικρόφωνο του Σκάϊ, τότε, είχε συμβάλει τα μέγιστα στην φθορά της Κυβέρνησης Μητσοτάκη και στην μετέπειτα πτώση της. Ήταν επίσης η ίδια εποχή που το αφεντικό του Σκάϊ, ο Αριστείδης Αλαφούζος, αντιμετώπιζε και κάποια προβλήματα με τη δικαιοσύνη, σε σχέση με τα πετρέλαια και τα πλοία του και ταυτόχρονα είχε ενισχύσει και με κάποιο σημαντικό ποσό τη Νέα Δημοκρατία, μέσω του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Mύλος.

Στο βραδινό δελτίο του Άλτερ, στο δελτίο ειδήσεων των 8, ο Γιώργος Τράγκας έχει τη θέση του ειδικού αναλυτή-σχολιαστή, που κρίνει τα πολιτικά γεγονότα, από την φιλική προς τη Νέα Δημοκρατία μεριά. Απέναντί του βρίσκεται η Κάτια Μακρή, που σχολιάζει επίσης τα ίδια γεγονότα και ειδήσεις, από την μεριά του Πασόκ όμως. Πιθανόν να είναι μια από τις πιο φανατικές δημοσιογράφους –υποστηρικτές των θέσεων του Πασόκ. Το ίδιο κάνει και στην μεσημεριανή ραδιοφωνική εκπομπή της στον Real. Απέναντί της στο μικρόφωνο βρίσκεται η Μαριάννα Πυργιώτη, που όμως σχολιάζει τα ίδια γεγονότα, από την πλευρά του υποστηρικτή της Νέας Δημοκρατίας.

Ο πιο φανατικός ίσως υποστηρικτής των θέσεων του Πασόκ, είναι σίγουρα ο Νίκος Κακαουνάκης, που είτε από την εφημερίδα που εκδίδει, είτε από τα ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά μικρόφωνα εδώ και χρόνια, δεν παύει να υποστηρίζει τις θέσεις του Πασόκ. Σε παρόμοια πολιτικοδημοσιογραφική τροχιά, αλλά μάλλον όχι και τόσο ένθερμα, όπως ο Κακαουνάκης βρίσκεται ο Γιώργος Λιάγκας, από τα μικρόφωνα του Real κι αυτός. Και φυσικά δεν είναι οι μόνοι. Διάσπαρτοι στα ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά μικρόφωνα είναι οι δημοσιογράφοι που κρίνουν τα πολιτικά γεγονότα από την θέση του κόμματος που υποστηρίζουν. Θα έλεγε κανείς πως λειτουργούν ως άτυποι και αυτοσχέδιοι εκπρόσωποι Τύπου των κομμάτων που υποστηρίζουν, συμπληρώνοντας αυτό το περίεργο παζλ της κομματικά τοποθετημένης δημοσιογραφίας.

Όμως δεν είναι μόνο κάποιοι κατ’ ιδίαν δημοσιογράφοι, που είναι κομματικά τοποθετημένοι. Είναι και ολόκληρες εφημερίδες, όπου αυτή η τοποθέτηση αποτυπώνεται καθημερινά στην ύλη τους, αλλά και ολόκληρα εκδοτικά συγκροτήματα. Το συγκρότημα Λαμπράκη για παράδειγμα, είναι κομματικά τοποθετημένο παραδοσιακά στην αυτοεπιλεγόμενη «δημοκρατική παράταξη», που από την Μεταπολίτευση και μετά εκπροσωπείται από το Πασόκ. Το ίδιο ισχύει και για το συγκρότημα Μπόμπολα που ξεκίνησε τη σταδιοδρομία του με το Έθνος στο ξεκίνημα της δεκαετίας του ογδόντα και που σήμερα έχει επεκταθεί με την συμμετοχή του συγκροτήματος στο Πρώτο Θέμα του Θέμου Αναστασιάδη που δεν χάνει ευκαιρία για να τονίσει την φιλοπασοκική του πολιτική τοποθέτηση. Το Πασόκ επίσης υποστηρίζει και η Ελευθεροτυπία. Η Καθημερινή ανήκε πάντα στον κεντροδεξιό χώρο, δηλαδή στη Νέα Δημοκρατία, αν και τότε όπως και τώρα παραμένει μάλλον η πιο αντικειμενική εφημερίδα στις πολιτικές της τοποθετήσεις, εκτός κι αν θίγονται τα συμφέροντα της ιδιοκτησίας της, από την όποια Κυβέρνηση, οπότε η κατεύθυνση χάνει κάτι από την αντικειμενικότητά της. Ο Ελεύθερος Τύπος υποστήριζε τη Νέα Δημοκρατία, με παρένθεση το διάστημα που τις τύχες του διαχειρίστηκε η Γιάννα Αγγελοπούλου. Η εξασθενημένες Απογευματινή και Βραδυνή, είναι κι αυτές Νέα Δημοκρατία, ο Ριζοσπάστης ΚΚΕ και η Αυγή εκφράζει την ανανεωτική Αριστερά.

Ο όρος «τοποθετημένη δημοσιογραφία» αποτελεί σχήμα οξύμωρο. Αυτή η ιδιότητα δεν αναγνωρίζεται με αυτό το όνομα, αλλά με το χαρακτηρισμό «προπαγάνδα». Αυτό που κάνει δηλαδή ένα μεγάλο μέρος του δημοσιογραφικού κόσμου και το συντριπτικό ποσοστό του πολιτικού Τύπου, στην ουσία και στην πράξη δεν λέγεται «δημοσιογραφία», αλλά Προπαγάνδα. Σε επίπεδο κριτικής η Προπαγάνδα συνιστά μια άμεση αυτοακύρωση της δημοσιογραφικής και ενημερωτικής ιδιότητας. Ο δημοσιογράφος προσπαθεί να ενημερώσει το κοινό του. Ο προπαγανδιστής προσπαθεί να παρασύρει το κοινό του στις απόψεις που υποστηρίζει και γι αυτό διαστρέφει την πραγματικότητα ώστε να ταιριάζει με τους σκοπούς του. Κατά μίαν έννοια, που είναι και η επικρατέστερη, η προπαγάνδα αποτελεί το ακριβώς αντίθετο της δημοσιογραφίας, εφ’ όσον απώτερος σκοπός της είναι να «σκοτώσει» την αντικειμενική ενημέρωση. Οι λόγοι που η ελληνική «δημοσιογραφία» είναι σ’ αυτό το επίπεδο είναι ιστορικοί και σε μεγάλο μέρος ενισχύθηκαν και με τα δεδομένα του Εμφυλίου Πολέμου. Οφείλεται σε έλλειψη πραγματικού πολιτισμού, αλλά και με τη σειρά του επιτείνει την έλλειψη πραγματικού πολιτισμού. Με όρους γεωπολιτικής αποτελεί δείγμα τριτοκοσμικού πολιτισμού, κάτι που ταιριάζει και με την γενική κατάσταση των πραγμάτων στην Ελλάδα. Παρά τη γεωγραφική της θέση και την Ιστορία της η Ελλάδα είναι στην πραγματικότητα τριτοκοσμική χώρα και αυτό διακρίνεται σε κάθε επίπεδο της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ζωής της.
Και στην επίτευξη αυτού του τριτοκοσμικού στόχου συνέβαλε τα μέγιστα η τριτοκοσμική «δημοσιογραφία».

Σε χώρες με ολοκληρωτικό σύστημα και παλιότερα και τώρα η δημοσιογραφία εξαντλείται στην προπαγάνδα, υπέρ του συστήματος που κυβερνά. Στις δυτικού τύπου δημοκρατίες, ο Τύπος αποτελεί το άτυπο «σχολείο» του πολίτη μετά το σχολείο. Η λειτουργικότητα του Τύπου επικεντρώνεται στην ενημέρωση του πολίτη για τις πολιτικές αποφάσεις και τις προοπτικές, τις δυνατότητες,, τα προβλήματα γύρω από τα θέματα που απασχολούν την κοινή μας ζωή, έτσι ώστε οι πολίτες να μπορούν να σχηματίσουν μια σωστή γνώμη εμπλουτισμένη με πληροφορίες που τους δίνει η δημοσιογραφική έρευνα. Έτσι οι κοινωνίες μπορούν να πορεύονται, σωστά ή λάθος, αλλά τουλάχιστον με γνώση για τα δεδομένα και τις συνέπειες των αποφάσεών τους.

Με λίγα λόγια η Δημοσιογραφία, ο Τύπος στο σύνολό του, είναι στην ουσία ο «διαιτητής», ανάμεσα στην Διοίκηση και την Κοινωνία. Σ’ ένα ποδοσφαιρικό ματς, πάρα πολλά στηρίζονται στις σωστές αποφάσεις των διαιτητών και πολλές φορές οι λάθος αποφάσεις, αλλοιώνουν ουσιαστικά τα αποτελέσματα των αγώνων, κάτι που συμβαίνει πολύ συχνά και μάλλον κατά σύστημα στα ελληνικά γήπεδα. Αν ο διαιτητής είναι «στημένος» ή απλώς προκατειλημμένος, οι πιθανότητες να κερδίσει ο καλύτερος είναι ελάχιστες. Φυσικά ο «στημένος» διαιτητής, δεν κάνει ότι κάνει για την «ψυχή της μάνας Του», όπως λέει και το διαφημιστικό, αλλά για οικονομικούς λόγους. Κοινώς τα «παίρνει».

Στην Ελλάδα η πολιτική και κοινωνική διαμάχη, εξελίσσεται, όχι με έναν, αλλά με πολλούς «στημένους» διαιτητές. Και θα χρειαστεί πολύς καιρός για να αλλάξει αυτό. Οι κακές συνήθειες δεν κόβονται εύκολα. Σε παλιότερες δεκαετίες αυτή η τοποθετημένη κομματική δημοσιογραφία και εκδοτική δραστηριότητα, εθεωρείτο σαν κάτι περίπου αυτονόητο. Οι αναγνώστες αγόραζαν μόνο τα έντυπα της κομματικής τους τοποθέτησης και θα ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς οποιοδήποτε άρθρο που να παρεκκλίνει από την κομματική ορθοδοξία. Ήταν ένας κοινωνικός «θεσμός» δικαιολογημένος ιστορικά, αλλά και μια πρακτική που στο τέλος κατέληξε να έχει ανυπολόγιστο κοινωνικό κόστος. Στις μέρες μας αυτό το κοινωνικό κόστος έχει μεταφραστεί σε κατ’ ευθείαν οικονομικό κόστος και σε γενικές γραμμές έχει οδηγήσει την ελληνική κοινωνία όχι μόνο στα πρόθυρα της οικονομικής χρεοκοπίας, αλλά μιας «χρεοκοπίας» σε κάθε επίπεδο. Χρεοκοπία οικονομική, θεσμική, πολιτιστική και κοινωνική. Στη διάρκεια της τρέχουσας δεκαετίας, που κατά κάποιο τρόπο υπήρξε και μια δεκαετία «αποκάλυψης» για την καθόλου ελκυστική πραγματικότητα πίσω από τους μύθους παλιότερων εποχών, η κοινωνία κατέταξε την ελληνική δημοσιογραφία της προπαγάνδας, σαν έναν από τους βασικούς υπεύθυνους για τα προβλήματά της και γι αυτό το δημοσιογραφικό επάγγελμα, σύμφωνα με όλες τις σχετικές δημοσκοπήσεις θεωρείται, σαν το πιο αναξιόπιστο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας μετά την πολιτική που κατέχει τα πρωτεία, ως ο βασικός υπεύθυνος της συνολικής χρεοκοπίας. Στο τέλος της επόμενης δεκαετίας το δημοσιογραφικό επάγγελμα θα πάψει να υφίσταται με τον τρόπο που το έχουμε γνωρίσει και στο τέλος της μεθεπόμενης θα πάψει να υφίσταται συνολικά. Κάποιου άλλου είδους δημοσιογραφία θα ξεπροβάλει μέσα από τον ηλεκτρονικό Τύπο. Το τι ποιότητας θα είναι θα το δείξει η πραγματικότητα. Το κοινό είναι εκείνο που καλείται να διαλέξει τις είδους δημοσιογραφία προτιμά για το μέλλον του.