Κόμματα και Ιδεολογίες

Η εκλογή του Αντώνη Σαμαρά στην ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας κανονικά κάτι θα πρέπει να σηματοδοτεί. Αλλά τι ακριβώς; Ή έστω περίπου…

Εικονογράφηση: Jean-Auguste-Dominique Ingres (1780-1864) Le Martyre de saint Symphorien, 1834

«Νίκη Σαμαρά με δεξιά στροφή» έγραφαν τα Νέα το πρωί της Δευτέρας 30 Νοεμβρίου, μια μέρα μετά τον θρίαμβο του Αντώνη Σαμαρά, σ’ αυτήν την πρωτόγνωρη για τη Νέα Δημοκρατία διαδικασία. Της εκλογής δηλαδή του Προέδρου του κόμματος από τη βάση. Οι πολιτικοί αναλυτές και οι συντάκτες των εφημερίδων έμοιαζαν το ίδιο αιφνιδιασμένοι, με το ηλεκτρονικό σύστημα που είχε επιλεγεί για την ψηφοφορία , με αποτέλεσμα να καταρρεύσει. Τις προηγούμενες μέρες στα πάνελ των καναλιών, υποστηρικτές της Ντόρας και του Αντώνη, από το κομματικό περιβάλλον των δυο υποψηφίων προσπαθούσαν να καθορίσουν τις ιδεολογικές διαφορές μεταξύ των δυο αντιπάλων. Το βράδυ της Δευτέρας, όλες οι πολιτικές εκπομπές των καναλιών ήταν αφιερωμένες, σ’ αυτόν τον θρίαμβο του Αντώνη Σαμαρά, που μέχρι μερικούς μήνες πριν θα έμοιαζε αδιανόητος. Υποστηρικτές της μιας και της άλλης άποψης προσπαθούσαν να μας κάνουν να καταλάβουμε τις λεπτές διαφορές που χωρίζουν τον «Κοινωνικό φιλελευθερισμό», από τον «σκέτο φιλελευθερισμό» και κατά πόσο η έννοια του «μεσαίου χώρου» συμπίπτει με τις προδιαγραφές μιας σύγχρονης «κεντροδεξιάς με κοινωνικό πρόσωπο». Τελικά δεν νομίζω να λύθηκαν όλες οι απορίες, αλλά όταν με το καλό λυθούν θα πρέπει να δούμε, αν το πρόβλημα της μόλυνσης του Ασωπού για παράδειγμα, αντιμετωπίζεται καλύτερα με «κοινωνικό φιλελευθερισμό» ή με «μεσαίο χώρο». Ή αν τα δάνεια που θα πάρουμε στο μέλλον, όταν ξαναγίνει Κυβέρνηση η Νέα Δημοκρατία έχουν καλύτερο επιτόκιο αν είναι «κεντροδεξιά» ή αν είναι προτιμότερα τα «κεντροαριστερά» δάνεια που θα πάρει ο Παπανδρέου.

Καλό είναι να συζητάς για να συζητάς αν δεν έχεις τίποτα καλύτερο να κάνεις. Αλλά τα προβλήματα δυστυχώς για μας έχουν άλλη άποψη. Η αθρόα προσέλευση των ψηφοφόρων της Νέας Δημοκρατίας, στο μέλλον θα εκτιμηθεί ως το μαζικότερο πείραμα δημιουργικής ψυχοθεραπείας μέσω μιας ψηφοφορίας. Οι οπαδοί της Νέας Δημοκρατίας, προφανώς σε άσχημη ψυχολογική κατάσταση από το γεγονός που προκλήθηκε όταν οι ίδιοι δεν ψήφισαν το κόμμα τους, είχαν ανάγκη από κάποια νίκη, έστω και σε εσωκομματικό επίπεδο. Το γιατί επέλεξαν τον Σαμαρά αντί για την Μπακογιάννη και μάλιστα με τέτοιο ποσοστό, οφείλεται μάλλον στο ότι ο Αντώνης δείχνει πιο «φρέσκος», από την Ντόρα που καταφανώς μπαγιάτεψε, σ’ αυτά τα πεντέμισι χρόνια διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας. Παρ’ όλα αυτά και με τον περίεργο τρόπο που λειτουργούν τα πράγματα, η εκλογή του Σαμαρά δίνει νέα πνοή στη Νέα Δημοκρατία και κυρίως «ακυρώνει» και διαγράφει όλο το πρόσφατο και αποτυχημένο κυβερνητικό παρελθόν του κόμματος.

Κατά τ’ άλλα όλες αυτές οι συζητήσεις είναι καλές για να γίνονται εκπομπές στην τηλεόραση χωρίς κανένα περιεχόμενο και-κυρίως- χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Και επίσης για να γράφονται άρθρα στις εφημερίδες. Πρακτικά δεν έχουν κανένα αντίκρισμα. Οι θεωρητές ιδεολογικές διαφορές στο εσωτερικό των κομμάτων, αλλά και ανάμεσα στα δυο μεγάλα κόμματα εξουσίας, το Πασόκ και τη Νέα Δημοκρατία , κινούνται σε κάποιο φαντασιακό επίπεδο και σε κάποιο χώρο εκτός πραγματικότητας. Αν δεν ξέραμε ποιος κυβερνάει τα τελευταία 25 χρόνια, δύσκολα θα μπορούσαμε να μαντέψουμε ποιο από τα δυο κόμματα βρισκόταν στο τιμόνι της εξουσίας, μια και η πρακτική τους κινείται σε παράλληλες τροχιές.

Η τελευταία σημαντική πολιτική απόφαση, που έπαιξε πραγματικά ουσιαστικό ρόλο, ήταν η απόφαση του Κωνσταντίνου Καραμανλή για την ένταξη της Ελλάδας στην τότε ΕΟΚ και σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Από αυτό το σημείο και πέρα τα δυο κόμματα εξουσίας μετατράπηκαν σε ενώσεις προσώπων κάτω από κάποια ιδεολογική ταμπέλα που ίσως κάποτε την πίστευαν, αλλά ποτέ δεν μετουσιώθηκαν σε πράξη. Όπως είπε κάποτε κι Ανδρέας, όταν σε κάποιο χρόνο μετά την εκλογική νίκη του Πασόκ κάποιος ψηφοφόρος του τον ρώτησε γιατί δεν έβγαλε την Ελλάδα από την ΕΟΚ και το ΝΑΤΟ, όπως ήταν τα βασικά προεκλογικά του συνθήματα που τον έφεραν τότε στην εξουσία: «άλλο το κόμμα κι άλλο η Κυβέρνηση». Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής που όπως πάντα έλεγε λίγα και καλά είχε πολύ σωστά ορίσει την πολιτική ως την «τέχνη του εφικτού». Εν ολίγοις το τι λέμε δεν έχει μεγάλη σχέση με το τι κάνουμε.

Τα κόμματα στην Ελλάδα έχουν μετατραπεί σε διαχειριστές της εξουσίας μεν, προς ίδιον όφελος δε. Η ιδεολογία των κομματικών σχηματισμών που καταλαμβάνουν την εξουσία, κινείται σε μερικούς πολύ σαφείς άξονες. Ο βασικότερος από αυτούς είναι η εξαγορά μελλοντικών ψηφοφόρων μέσω της πρόσληψης στο Δημόσιο, πράγμα που φυσικά γίνεται με τα λεφτά των ιθαγενών. Μια άλλη βασική ιδεολογία είναι η αποφυγή του πολιτικού κόστους, πάση θυσία. Οι οικονομικές επιλογές εξαντλούνται στην ανεύρεση δανείων που αισίως στα χρόνια της Μεταπολίτευσης έχουν ανεβάσει το Δημόσιο χρέος στα 300 δις. Φυσικά πάλι με χρέωση των ιθαγενών. Μια άλλη βασική ιδεολογική κατεύθυνση είναι η αποφυγή κυρώσεων για τα σκάνδαλα της μιας και της άλλης μεριάς. Αυτή είναι διακομματική ιδεολογία.

Όσο για τα κόμματα μη εξουσίας, τα πράγματα κινούνται σε αδρές γραμμές για να μην κουραζόμαστε. Στον Συνασπισμό της Ριζοσπαστικής Ανικανότητας το ιδεολογικό ρεύμα που επικρατεί είναι «η Τέχνη για την Τέχνη». Ριζοσπαζόμαστε αναμεταξύ μας. Στο ΚΚΕ τα πράγματα είναι ακόμη πιο απλά όπου επικρατεί η ιδεολογία «ο χορός του Ζαλόγκου». Πέστε μέσα κι άμα βγείτε ποτέ να μας γράψετε.

Με αυτά και μ’ αυτά όμως τα πράγματα έχουν φτάσει στο απροχώρητο, οπότε όλοι είναι υποχρεωμένοι να ασπαστούν την σαφή ιδεολογία του Ζαν Κλωντ Τρισέ που εν ολίγοις λέει πως “the party is over”.

Αυτό που θα έπρεπε να κάνουν τα σημερινά κόμματα θα ήταν να προσφέρουν πρακτικές λύσεις για τα μεγάλα πρακτικά προβλήματα και όταν έρχονται στην εξουσία να εφαρμόζουν αυτά που υπόσχονται. Όσο εξακολουθούν να καταναλώνουν τη σκέψη τους σε ανύπαρκτα ιδεολογήματα τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει. Το μόνο ενθαρρυντικό είναι πως οι ιθαγενείς κουράζονται πια γρηγορότερα απ’ ότι στο παρελθόν. Και αυτή είναι μια ουσιαστική επίγνωση. Μόνο που πληρώθηκε πολύ ακριβά.