Do you want to live forever?

Ο θάνατος του Χρήστου Λαμπράκη κλείνει ένα μεγάλο κεφάλαιο και ανοίγει, ένα καινούργιο στο χώρο των Μέσων Ενημέρωσης, που κι αυτός δεν αισθάνεται πολύ καλά τελευταία.

Εικονογράφηση: Edouard Manet: "Le Bal Masqué à l'Opera"

Στο φύλλο της Τρίτης 22 Δεκεμβρίου το Βήμα, η πρωινή εφημερίδα του ΔΟΛ, είχε την είδηση του θανάτου του Χρήστου Λαμπράκη, στην πρώτη σελίδα φυσικά και ολοσέλιδη. Στην Καθημερινή της ίδια μέρας αντίθετα η είδηση πέρασε στα «ψιλά», στην στήλη στα αριστερά της πρώτης σελίδας και μάλλον όχι κατά λάθος κάτω από την είδηση του θανάτου του Γιάννη Μόραλη, που είχε επίσης πεθάνει την ίδια μέρα. Είναι κι αυτό ενδεικτικό του κλίματος «ο θάνατός σου , η ζωή μου» που χαρακτηρίζει των μέχρις εσχάτων ανταγωνισμό των Μέσων Ενημέρωσης, που αυτή τη φορά ίσχυε και στην κυριολεξία. Ο Χρήστος Λαμπράκης, είχε υπάρξει μια θρυλική μορφή στον κόσμο της ενημέρωσης, όπου για όλους τους νεόκοπους εκδότες των εφημερίδων κυρίως ίσχυε το «ρητό» πως ήθελαν να γίνου «Λαμπράκης στη θέση του Λαμπράκη». Κανείς ως τώρα δεν είχε πει, για παράδειγμα πως ήθελε να γίνει «Αλαφούζος, στη θέση του Αλαφούζου» ή «Μπόμπολας , στη θέση του Μπόμπολα». Για τους Έλληνες εκδότες το να γίνουν κάποτε «Λαμπράκης», αποτελούσε το πιο ισχυρό εκδοτικό όνειρο, το οποίον μάλλον έπαψε να ισχύει. Κανείς δεν θα θελε πια να γίνει «Λαμπράκης», αλλά δυστυχώς για μερικούς ο «δρόμος» του Λαμπράκη δεν θα αργήσει. Είναι η ηλικία βλέπετε. Ο Χρήστος Λαμπράκης μεγαλωμένος σαν ένας νεαρός αστός της αθηναϊκής κοινωνίας, βρέθηκε το 1957, ξαφνικά από το Λονδίνο στο τιμόνι της εκδοτικής επιχείρησης που είχε ιδρύσει ο πατέρας του από την δεκαετία του’20, σε ηλικία μόλις 22 ετών. Τα επόμενα χρόνια και ενώ η δύναμη του συγκροτήματος Τύπου που διηύθυνε μεγάλωνε διαρκώς, η πολιτική του δύναμη, είχε αρχίσει να αποκτά διαστάσεις μύθου. Από εκείνα τα χρόνια κυκλοφορούσε στη δημοσιογραφική πιάτσα και όχι μόνο, η άποψη πως «ο Λαμπράκης ανέβαζε και κατέβαζε κυβερνήσεις». Ο ίδιος ο Λαμπράκης με ιδιαίτερα προσωπικά γούστα, αλλά και με ανύπαρκτες δημόσιες εμφανίσεις, ίσως και εξ αιτίας κάποιας αγοραφοβίας, σε σημείο που ελάχιστοι γνώριζαν το παρουσιαστικό του, είχε δημιουργήσει, ίσως και άθελά του έναν μύθο γύρω από το όνομά του, που έκανε πολλούς να τον συγκρίνουν με το γνωστό Αμερικανό δισεκατομμυριούχο Χάουαρντ Χιουζ. Διάσημη ήταν επίσης και η περίφημη λιτότητα που χαρακτήριζε την προσωπική του ζωή με το γενικά ατημέλητο και εκτός κάθε μόδας ντύσιμό του, ενώ για χρόνια κυκλοφορούσε με έναν σκαραβαίο της Φολκσβάγκεν και χωρίς προσωπική φρουρά σε αντίθεση με πολλούς υπαλλήλους του, όπως ο Σταύρος Ψυχάρης για παράδειγμα που είναι ένας από τους καλύτερα φυλασσόμενους Έλληνες. Στα χρόνια της μεταπολίτευσης, η ισχύς του Συγκροτήματος συνέχισε να αυξάνεται καθώς σταδιακά άρχισε να επεκτείνεται όλο και περισσότερο και στον περιοδικό Τύπο, αλλά και σε άλλες δραστηριότητες, πολλές γνωστές, αλλά και πολλές που θα μείνουν ίσως για πάντα άγνωστες.

Ο Χρήστος Λαμπράκης ήταν από τους βασικούς εμπνευστές της ιδέας που θα συνέδεε την σύγχρονη επιχειρηματικότητα με τη επιρροή των Μέσων Ενημέρωσης, που ισοδυναμούσε με μια μορφή άτυπης πολιτικής εξουσίας. Έτσι ήταν ένας από τους πέντε -έξη εκδότες –επιχειρηματίες, που μοίρασαν την Ελλάδα σε «φέουδα» επιχειρηματικής δραστηριότητας, ελέγχοντας έτσι και το πολιτικό παιχνίδι, αλλά και τη ροή του χρήματος που είχε αρχίσει να αυξάνεται εντυπωσιακά, με τα Πακέτα Στήριξης από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι όμως αμφίβολο αν αυτή η ισχύς του συγκροτήματος μεταφράστηκε σε προσωπική περιουσία του Λαμπράκη, ενώ είναι σίγουρο ότι πλούτισαν πάρα πολλοί από τους άμεσους συνεργάτες του ιδίως την εποχή της μεγάλης ανόδου του Χρηματιστηρίου. Είναι επίσης αδιευκρίνιστοι οι λόγοι που τον οδήγησαν στην παραχώρηση του 25% των μετοχών του ΔΟΛ στον Σταύρο Ψυχάρη, με αποτέλεσμα τα τελευταία χρόνια ο Ψυχάρης να ασκεί μεγαλύτερη πολιτική από τον Λαμπράκη, πράγμα που οδήγησε και σε πολλές άτυχες επιλογές, όπως η «προτροπή» στον Γιώργο Παπανδρέου να αποχωρήσει μετά την εκλογική ήττα του, που καθώς έγινε και με ιδιαίτερα άκομψο τρόπο, οδήγησε στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα.

Η δημιουργία του Μεγάρου Μουσικής ήταν ίσως από τις καλύτερες στιγμές του, με δεδομένη την αγάπη του για την κλασσική μουσική και για τις τέχνες γενικότερα. Η ενασχόλησή του με τις μουσικές εκδηλώσεις του Μεγάρου, από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, τον οδήγησε για πρώτη φορά σε δημόσιες εμφανίσεις και σε έντονη σχετική δραστηριότητα, που έκανε καλό και στον ίδιο, αλλά και στη γνωριμία του κοινού με μουσικές εκδηλώσεις σε ένα πολιτισμένο περιβάλλον. Και έτσι και ένα μεγάλο μέρος του κοινού γνώρισε το παρουσιαστικό του. Οι περιπέτειες της υγείας του, που άρχισαν από 2003 με μία κρίση που παρά λίγο να τον στείλει στο θάνατο, τον οδήγησαν στο να εκχωρήσει όλο και περισσότερες αρμοδιότητες στον Σταύρο Ψυχάρη, που από τότε ουσιαστικά οδηγεί εκδοτικά το Συγκρότημα, ενώ ο ίδιος ο Λαμπράκης ασχολιόταν όλο και περισσότερο με την λιγότερο αγχωτική λειτουργία του Μεγάρου Μουσικής. Τα τελευταία χρόνια ο Σταύρος Ψυχάρης είχε αποκτήσει με επιθυμία του Λαμπράκη το 25% των μετοχών του ΔΟΛ, ενώ σταδιακά έχει ανεβάσει τα ποσοστά του και ο εφοπλιστής Βίκτωρ Ρέστης.

Παρά το θρύλο που είχε δημιουργηθεί γύρω από τον ΔΟΛ, αντικειμενικά και δημοσιογραφικά το «προϊόν» που παρήγαγε ο ΔΟΛ δεν έλεγε και πολλά πράγματα. Ήταν εναρμονισμένο με αυτό το είδος της προπαγανδιστικής δημοσιογραφίας που είχε κυριαρχήσει για δεκαετίες στην Ελλάδα. To κυριακάτικο Bήμα εδώ και καμιά δεκαριά χρόνια, δημιούργησε ένα καινούργιο πρότυπο για τον Τύπο της Κυριακής. Τα περιοδικά του ΔΟΛ κι αυτά δεν δημιούργησαν κάτι αξιόλογο, εκτός από τον Ταχυδρόμο της δεκαετίας του ’80 που στην αρχή της δεκαετία εξέφρασε πειστικά την εποχή των νεοαστών του Πασόκ. Αρκεί να τονίσει κανείς πως το πιο πετυχημένο κυκλοφοριακά περιοδικό του ΔΟΛ ήταν το Cosmopolitan.Το κυριότερο δημοσιογραφικό επίτευγμα του ΔΟΛ, δεν ήταν εκδοτικό ή δημοσιογραφικό. Ήταν ότι κατάφερε να ελέγξει ένα άναρχο αριστερό ρεύμα που κυριάρχησε στην Ελλάδα και να το οδηγήσει συντεταγμένα στα όρια ενός «κεντροαριστερού» κόμματος που παλιά εκφραζόταν από την Ένωση Κέντρου και μετά, στην μεταπολίτευση από το Πασόκ. Γι αυτό και τον Λαμπράκη μπορεί να τον δει κανείς περισσότερο σαν πολιτική φιγούρα που άσκησε καταλυτική επιρροή στα πολιτικά δρώμενα μέσα από τις εκδόσεις του. Και σ’ αυτό το πολιτικό σκέλος της δράσης του θα έπρεπε κανείς να του αναγνωρίσει, το ότι οι πολιτικές εξελίξεις, μπήκαν σε μια ομαλή και πολιτισμένη φάση, αλλά και να του καταλογίσει ότι ήταν από τους βασικούς εμπνευστές, του όρου «Διαπλοκή», έστω κι αν ο ίδιος δεν είχε φανερές επιχειρηματικές δραστηριότητες. Σε γενικές γραμμές και για το σύνολο της δράσης του θα λέγαμε ότι ο Χρήστος Λαμπράκης υπήρξε “bon pour l’ Orient”.

Τα τελευταία χρόνια η πολιτική δύναμη του Συγκροτήματος έχει μειωθεί αισθητά. Η πτώση των κυκλοφοριών των ημερήσιων εφημερίδων-με 5.000 φύλλα το ημερήσιο Βήμα μπορεί να επηρεάσει μόνο τους δημοσιογράφους που το γράφουν- αλλά και εμφάνιση νέων εφημερίδων στον κυριακάτικο Τύπο που εκθρόνισαν το κυριακάτικο Βήμα από την πρώτη θέση, έχουν κάνει την πολιτική ισχύ των εφημερίδων ένα σχετικό μέγεθος. Ο Σταύρος Ψυχάρης που δυο ώρες μετά την κηδεία του ευεργέτη του έσπευσε να καπαρώσει τις θέσεις του Διοικητικού Συμβουλίου του ΔΟΛ, με μέλη της οικογένειάς του, με τον γνωστό άκομψο τρόπο που τον χαρακτηρίζει, δεν έχει σίγουρα ούτε τα φόντα ούτε την εκλεπτυσμένη πολιτική σκέψη του Λαμπράκη, αλλά ούτε και την αναγνώριση από το δημοσιογραφικό σινάφι. Το αν θα τα καταφέρει να κυβερνήσει αυτό τον «Τιτανικό» των Μέσων Ενημέρωσης με τα χρέη να τον πνίγουν υπό τη μορφή παγόβουνου, είναι κάτι που μόνο στο μέλλον θα φανεί. Η δική μας συμβουλή είναι να πουλήσει το ποσοστό του στον Ρέστη, όσο έχει ακόμη τον καιρό. Σε λίγο θα είναι αργά.

Ο θάνατος του Χρήστου Λαμπράκη βρίσκει τον ΔΟΛ, αλλά και τα υπόλοιπα Μέσα Ενημέρωσης σε κρίσιμη φάση, από την οποία δεν θα υπάρξει επιστροφή παρά μόνο για κάποιους και αυτό περιστασιακά. Τα τωρινά Μέσα Ενημέρωσης δεν θα μπορέσουν να επιζήσουν με την τωρινή μορφή τους. Το εκδοτικό- επιχειρηματικό κύκλωμα που δημιουργήθηκε εν πολλοίς χάρη στο Χρήστο Λαμπράκη βρίσκεται κι αυτό σε μεταβατική φάση. Από τους πέντε εκδότες που απετέλεσαν τον πυρήνα που δημιούργησε το Mega, το επιλεγόμενο και κανάλι των εκδοτών, ο Κίτσος Τεγόπουλος και ο Χρήστος Λαμπράκης δεν υπάρχουν πια, ενώ και οι τρεις απομένουν είναι πια μεγάλης ηλικίας και οι επιχειρήσεις τους ή βρίσκονται ή θα μπουν σύντομα σε φάση διαδοχής. Απ’ ότι φαίνεται στο προσεχές μέλλον ένα μεγάλο μέρος της εκδοτικής δραστηριότητας θα περάσει στα χέρια των δυο ανερχόμενων επιχειρηματιών που αυξάνουν τη συμμετοχή τους στο χώρο, δηλαδή στον Βίκτωρα Ρέστη και στον Λαυρέντη Λαυρεντιάδη που η οικονομική τους επιφάνεια θα τους επιτρέψει να αντέξουν για μεγάλο διάστημα τις ζημιές που θα δημιουργούν τα Μέσα που διαθέτουν ή θα διαθέτουν. Καθώς από τη μια μεριά τα Μέσα χάνουν έδαφος από το Ιντερνετ που διεισδύει παντού, αλλά ακόμη δεν φέρνει τα λεφτά που χρειάζονται για να αντέξει μια επιχείρηση με απαιτήσεις κανείς δεν ξέρει πως θα κινηθούν τα πράγματα μέχρι το τέλος της δεκαετίας, οπότε και πιθανόν τα διαδικτυακά Μέσα θα είναι βιώσιμα.

Ας ρίξουμε όμως και μια ματιά στα οικονομικά του σήμερα. Το εννιάμηνο του 2009 υπήρξε το χειρότερο στην πρόσφατη ιστορία των Μέσων που έχουν αναγκαστεί να περικόψουν τα έξοδά τους, αλλά όχι ακόμη σε βαθμό που να αντισταθμίζει την πρωτοφανή μείωση των εσόδων τους. Ο ΔΟΛ που είναι και επίκαιρος έκανε στο εννιάμηνο ζημιές 13.189.641 ευρώ δημιουργώντας και ένα καινούργιο αρνητικό ρεκόρ, ενώ οι υποχρεώσεις του Ομίλου σε δάνεια και άλλες υποχρεώσεις έχουν φτάσει τα 293.908.885 ευρώ και άρα ο Βίκτωρ Ρέστης γίνεται όσο πάει και πιο καλοδεχούμενος. Ο Πήγασος του Γιώργου Μπόμπολα που έχει αγοράσει και το Θέμα του Θέμου Αναστασιάδη έχει ζημιές 9.692.032 ευρώ ενώ οι υποχρεώσεις του Ομίλου έχουν ανέβει στα 336.408.355 ευρώ. Οι Εκδόσεις Λυμπέρη έκαναν ζημιές 1.445.170 ευρώ ενώ οι υποχρεώσεις του Ομίλου έχουν ανέβει στα 78.775.573 ευρώ. Η Ιμακο του Πέτρου Κωστόπουλο που αποχωρεί και από το Χρηματιστήριο κατάφερε να κάνει κέρδη ύψους 56.010 ευρώ, αλλά οι υποχρεώσεις του Ομίλου έχουν φτάσει τα 71.968.859 ευρώ. Οι Αττικές Εκδόσεις είχαν ζημιές 153.888 ευρώ ενώ οι υποχρεώσεις του Ομίλου έχουν φτάσει τα 49.574.640 ευρώ.