Το Τέλος του Δρόμου

Τα 65 μεταπολεμικά χρόνια και τα μοιραία λάθη που οδήγησαν της Ελλάδα στη σημερινή ηθική, πολιτική και οικονομική καταστροφή.

Εικονογράφηση: Vincent Van Gogh: "The Round of the Prisoners, (1890)"

Εδώ και έξη μήνες από την ημέρα που το Πασόκ κέρδισε τις εκλογές του Οκτώβρη, η ειδησεογραφία έχει γίνει μονοθεματική. Η οικονομική κρίση και όλα αυτά που την συνοδεύουν. Και έτσι ακόμη και οι πιο άσχετη και αδιάφοροι από εμάς έμαθαν κάποιες πολύ βασικές έννοιες, που μέχρι τότε σε μεγάλο ποσοστό τις αγνοούσαμε. Το Δημοσιονομικό Έλλειμμα και το Δημόσιο Χρέος, τα ομόλογα του Δημοσίου και τα spreads με τα οποία δανείζεται η χώρα μας, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και πολλά άλλα , με τα οποία καλό θα ήταν να ήμασταν εξοικειωμένοι εδώ και μερικές δεκαετίες. Στην ουσία είναι τα βασικά στοιχεία που θα έπρεπε να έχουμε υπ’ όψη μας για να κάνουμε τις πολιτικές επιλογές μας. Γιατί όπως μάθαμε ,δυστυχώς πολύ αργά, είναι τα στοιχεία που καθορίζουν τη ζωή μας. Παρακολουθώ πολλές φορές με έκπληξη τη σχετική θεματολογία που έχει αναπτυχθεί για το κατά πόσο, ο Παπανδρέου και το Πασόκ, γνώριζαν ποια ήταν η κατάσταση ακριβώς πριν αναλάβουν τη διακυβέρνηση. Είναι σαν να λες ότι ο καπετάνιος του Τιτανικού κατάλαβε πως είχε πρόβλημα, όταν το πλοίο του βρισκόταν ήδη το μισό κάτω από το νερό. Ή ότι ο κυβερνήτης κάποιου αεροσκάφους κατάλαβε ότι έχει πρόβλημα όταν το αεροπλάνο του τυλιγμένο στις φλόγες και με τις μηχανές να μην λειτουργούν, πέφτει κάθετα προς το έδαφος. Και όμως αυτό αποτελεί ένα μέρος των πολιτικών διαξιφισμών της εποχής. Στην Ελλάδα και ανάλογα με τα οικονομικά μεγέθη της, ο συναγερμός θα έπρεπε να είχε σημάνει, όχι όταν το Χρέος πλησίασε (και τώρα πια ξεπέρασε) τα 300 δις ευρώ. Για τα μεγέθη της Ελλάδας ο συναγερμός θα έπρεπε να είχε σημάνει από τη στιγμή που το Χρέος θα πλησίαζε τα πενήντα δις. Είναι δυνατόν με έναν τόσο εκτός πραγματικότητας πολιτικό διάλογο και με τα Μέσα Ενημέρωσης στο σύνολό τους, να θεωρούν τα ένθεν και ένθεν επιχειρήματα ως βάσιμα, είναι δυνατόν όταν αυτοί που είναι υποχρεωμένοι να μας ενημερώνουν, δηλαδή πολιτικοί και Μέσα, είναι τόσο εκτός πραγματικότητας, να έχει η χώρα μας καλύτερη μοίρα; Όχι ! Αυτή είναι η μονολεκτική απάντηση η οποία επαληθεύει για άλλη μια φορά το ρητό πως «οι βλάκες είναι αήττητοι».

Πως όμως έφτασε η Ελλάδα σ’ αυτό το σημείο παρακμής η οποία εμφανίζεται ως ηθική, πολιτική και οικονομική παρακμή. Στην πραγματικότητα η παρακμή δεν έχει σαν κύριο σημείο κανένα από τα τρία αυτά μεγέθη, δηλαδή, την ηθική, την πολιτική και την οικονομία. Η παρακμή της Ελλάδας είναι κυρίως Διανοητική.

Ας δούμε όμως πως ξεκίνησαν όλα και πως φτάσαμε εδώ.

Αμέσως μετά το τέλος του δεύτερου Παγκόσμιου Πόλεμου, η Ελλάδα ήταν με μια χώρα ρημαγμένη από τον πόλεμο, αλλά ακόμη σχετικά άθικτη, αν λάβουμε υπ όψη μας σε ποια κατάσταση βρισκόταν τότε το Λονδίνο μετά τους επανειλημμένους χιτλερικούς βομβαρδισμούς, ή ακόμη χειρότερα το Βερολίνο, που ήταν κυριολεκτικά ισοπεδωμένο. Η Ελλάδα δεν ήταν βομβαρδισμένη. Είχε υποστεί απώλειες, όπως και όλες οι χώρες που έλαβαν μέρος στον πόλεμο, είχε το ηθικό ανάστημα που της έδινε το ότι είχε πολεμήσει ηρωϊκά και επιπλέον βρισκόταν με τη μεριά των νικητών. Και πέρα από αυτά είχε τα υπέροχα τοπία της, τα εκθαμβωτικά μνημεία της, αλλά και έναν δομημένο πολιτισμό, με όμορφες πόλεις, που έδιναν με σαφήνεια την ευγενή καταγωγή τους. Είχε δηλαδή όλα τα εφόδια για να μπει στον καινούργιο κόσμο με αξιώσεις…

Και μετά ήρθε η καταστροφή. Το γιατί η ελληνική αριστερά μπήκε στον Εμφύλιο Πόλεμο, θα μείνει για πάντα μια αναπάντητη απορία. Οι όροι της εξήγησης τέτοιων μεγάλων γεγονότων είναι συνήθως πολιτικοί, ή έστω κοινωνικοί ή τέλος οικονομικοί. Με κανέναν από αυτούς τους όρους η συμμετοχή της ελληνικής Αριστεράς στον Εμφύλιο, δεν δίνει μια επαρκή εξήγηση. Πώς να δικαιολογήσεις μια παράταξη που μπαίνει σ’ ένα δραματικό εμφύλιο με τραγικές απώλειες και από τις δυο μεριές, όταν γνωρίζεις , όταν είναι απολύτως σαφές, ότι ακόμη και αν το κέρδιζες στο τέλος θα αναγκαζόσουν να τον χάσεις, μια και θα σε πουλούσε και το ίδιο το στρατόπεδο της επιλογής σου. Η Συμφωνία της Γιάλτας είχε ήδη χωρίσει τον κόσμο. Όποιο κι αν ήταν, ο αποτέλεσμα στα πεδία των μαχών, η Ελλάδα ήταν αποφασισμένο να ανήκει στην Δύση. Η ίδια η Σοβιετική Ένωση δεν θα αποδεχόταν ποτέ την Ελλάδα στο στρατόπεδό της, μια και ο κόσμος είχε ήδη χωριστεί σε σφαίρες επιρροής, ανάμεσα στην Αμερική και τη Σοβιετική Ένωση. Οι όποιο πόλεμοι θα διεξάγονταν πια εκτός Ευρώπης. Η συμμετοχή της ελληνικής Αριστεράς στον Εμφύλιο δυστυχώς μπορεί να εξηγηθεί μόνο με όρους διανοητικής ανεπάρκειας μιας ανεπάρκειας που την χαρακτηρίζει μέχρι και τις μέρες μας. Με το Εμφύλιο Πόλεμο η Ελλάδα δεν έχασε μόνο πέντε πολύ ζωτικά χρόνια για την μελλοντική εξέλιξή της, απέκτησε και τα χαρακτηριστικά που ακολουθούν για χρόνια τις χώρες που έχουν εμπλακεί σε εμφύλιο. Αναπτύσσουν συμπεριφορές σχιζοφρενείς. Η ελληνική σχιζοφρένεια που προκάλεσε ο Εμφύλιος δυστυχώς χαρακτήρισε όλη την κοινωνική και πολιτιστική εξέλιξή της. Ο σχιζοφρενής είναι ένας άνθρωπος που δεν μπορεί να αξιολογήσει τα στοιχεία της πραγματικότητας, με τον ίδιο τρόπο που και ένας διανοητικά ανεπαρκής δεν μπορεί να κατανοήσει τα στοιχεία της πραγματικότητας.

Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα της Ελλάδας, είχε να κάνει με την καταστροφή του πολιτισμού της. Λίγο πριν αρχίσει ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος η Αθήνα είχε ένα πληθυσμό περίπου πεντακοσίων χιλιάδων κατοίκων και τα όριά της έφταναν μέχρι το Παγκράτι, με΄χρι τα Πατήσια και μέχρι τους Αμπελόκηπους. Στο πολύ καλό πολιτιστικό δεδομένο π[ου είχε δημιουργηθεί είχαν συμβάλει με πολύ δημιουργικό τρόπο και τα κύματα προσφύγων που είχαν έρθει από την Μικρά Ασία, το 1922. Η ελληνική επαρχία ,οι πόλεις και τα χωρία της υπέφεραν μεν από φτώχεια, αλλά δεν υπέφεραν από πολιτισμό. Τα κύματα των εσωτερικών προσφύγων είχαν αρχίσει να συρρέουν στην Αθήνα, από τα χρόνια του Εμφύλιου, αναζητώντας στην Πρωτεύουσα τη ασφάλεια. Μετά το τέλος του Εμφύλιου το ρεύμα της αστικοποίησης έλαβε διαστάσεις χείμαρρου. Ο πολιτισμός της Αθήνας και το άλλων μεγάλων πόλεων της επαρχίας, δεν μπόρεσε να αφομοιώσει τους τεράστιους πληθυσμούς που συνέρρευσαν στα αστικά κέντρα και κυρίως στην Αθήνα. Μέσα σε λίγες μόνο δεκαετίες ο πληθυσμός της Αθήνας είχε δεκαπλασιαστεί. Δυστυχώς η μίξη δύο πολύ καλών πολιτιστικών στοιχείων, αυτού των αστικών κέντρων και αυτού της επαρχίας, τελικά δεν ήταν μόνο ατυχής, αλλά δημιούργησε και ένα πολιτιστικό έκτρωμα. Αυτό που χαρακτηρίζει σήμερα την Ελλάδα, σε επίπεδο οικιστικό και πολεοδομικό, τα δύο απαραίτητα στοιχεία που δημιουργούν το φυτώριο για να αναπτυχθεί κάποιος πολιτισμός. Τα κτίρια και η πολεοδομία είναι αυτά που φτιάχνουν τους πολιτισμούς. Η Ελλάδα απέκτησε μια κτιριακή που ταιριάζει περισσότερο στην Μέση Ανατολή ή σε χώρες του Τρίτου Κόσμου. Στην ουσία έστω κι αν δεν μας αρέσει η Ελλάδα έχει από χρόνια μετατραπεί σε Τριτοκοσμική χώρα, αναπτύσσοντας και όλα τα συμφυή χαρακτηριστικά. Διαφθορά απ’ άκρου σε άκρο και αδυναμία χρήσης της κοινής λογικής. Γιατί ο πολιτισμός δεν στηρίζεται παρά μόνο πάνω στην Κοινή Λογική. Αυτή την Κοινή Λογική η Ελλάδα σήμερα δεν την διαθέτει και αυτό είναι εμφανές σε κάθε δραστηριότητα. Από τον τρόπο που οι μάζες αντιμετωπίζουν ντο ποδόσφαιρο φερ’ ειπείν, μέχρι και τον τρόπο που ουσιαστικά θέτουν σταδιακά στο περιθώριο τους περισσότερο άξιους για να ανεβάσουν στην επιφάνεια, αυτούς που κυρίως έχουν περισσευούμενο θράσος, ή έστω κάτι που να γυαλίζει. Το χαρακτηριστικό είναι η απέχθεια στην Κοινή Λογική και σε όσους την εκφράζουν. Σε μια ταινία του ο Γούντυ Άλλεν έλεγε ότι ο πολιτισμός μιας κοινωνίας, φαίνεται από τις διασημότητές της. Τον τελευταίο καιρό ένα από τα πιο διάσημα πρόσωπα στην Ελλάδα είναι η Τζούλια Αλεξανδράτου και αυτό λέει πολλά για το πολιτιστικό επίπεδο αυτής της χώρας. Η απέχθεια προς την Κοινή Λογική είναι ένα άλλο χαρακτηριστικό της διανοητικής ανεπάρκειας.

Τα αποτελέσματα σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι πάντα καταστροφικά. Αυτό βιώνουμε σήμερα το τέλος αυτής της πορείας. Οι λαοί μαθαίνουν από τα λάθη τους και αυτό θα συμβεί και στην περίπτωσή μας. Το τίμημα όμως θα είναι πολύ ακριβό. Όσο ακριβώς μας αξίζει. Όποιος δεν έχει μυαλό έχει πόδια…

Πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε κάνει μια διαπίστωση: «Η Ελλάδα» είχε πει «είναι ένα απέραντο φρενοκομείο». Ούτε πριν, ούτε μετά από έχει υπάρξει κάποια άλλη διάγνωση που να είναι τόσο ακριβής. Φυσικά ο ίδιος ο ψυχοπαθής ποτέ δεν καταλαβαίνει ότι είναι ψυχοπαθής. Η Ελλάδα έχει μπει στη σφαίρα του παραλόγου, εδώ και πολλά χρόνια. Επειδή όλα αυτά που ζούμε συμβαίνουν γύρω μας και είναι καθημερινά φαινόμενα, όχι μόνο τα έχουμε συνηθίσει, αλλά τα θεωρούμαι και λογικά. Ας πάρουμε κάποια μικρά παραδείγματα. Εδώ και χρόνια λοιπόν γίνεται μια δημόσια συζήτηση με πολλές αντιπαραθέσεις, γνώμες , τηλεοπτικές συζητήσεις και άρθρα στον Τύπο για το αν θα πρέπει να καταργηθεί το άσυλο στα Πανεπιστήμια. Το παράλογο είναι πως το άσυλο στα Πανεπιστήμια δεν υπάρχει και είναι ζήτημα αν υπήρξε, για κάποιες χρονιές, ίσως στην αρχή της Μεταπολίτευσης. Από ένα σημείο και πέρα, όποιος θέλει, κάποια μικρή ή μεγαλύτερη ομάδα, αναρχικώς αντιεξουσιαστών, εμπόρων ναρκωτικών και όποιος άλλος προκύψει,-αρκεί να μην είναι αστυνομικός- καταλαμβάνει όποιο Πανεπιστήμιο θέλει και πριν φύγει το κάνει το κάνει και καλοκαιρινό. Πάρτε ένα άλλο παράδειγμα. Στο ποδόσφαιρο φερ’ ειπείν. Οι οπαδοί πηγαίνουν στο γήπεδο, ζητωκραυγάζουν και παθιάζονται με τις ομάδες τους, ενώ εδώ και χρόνια όλοι γνωρίζουν ότι τα πρωταθλήματα στην Ελλάδα τα παίρνει , όποιος μπορεί να ελέγξει καλύτερα τη διαιτησία.

Τίποτα όμως δεν συγκρίνεται με το παράλογο αυτών των ημερών. Ο Παπανδρέου έχει οργώσει τη μισή υφήλιο, προσπαθώντας να βρει μια λύση, οι εφημερίδες γράφουν καθημερινά και τα κανάλια αφιερώνουν ώρες ολόκληρες στις συζητήσεις, αν τα spread που θα δανειστεί η Ελλάδα θα είναι μια μονάδα πάνω ή μια μονάδα κάτω, λες και αυτό είναι το θέμα. Σε μερικούς μήνες θα χρειαστεί να ξαναδανειστεί και πάλι και μετά από μερικούς μήνες πάλι. Στο τέλος της χρονιάς το Δημόσιο Χρέος δεν θα είναι πια 300 δις, αλλά θα έχει πάει κάπου ανάμεσα στα 320-340 και στο τέλος του 211 θα έχει ξεπεράσει τα 350-360 με τις καλύτερες προϋποθέσεις. Είναι σαν ο καπετάνιος του Τιτανικού να έλεγε «ευτυχώς εδώ που βυθιζόμαστε, ο βυθός απέχει μόνο 4.000 μέτρα».

Αυτή τη στιγμή η Ελλάδα μέσα στον απόλυτο παραλογισμό που ζει, θυμίζει εκείνον που είχε πηδήξει από κάποιον ουρανοξύστη και καθώς έπεφτε , ενώ περνούσε τους ορόφους έναν-έναν έλεγε "so far, so good".