Η Προσαρμογή

Άλλος με περισσότερο και άλλος με λιγότερο οδυνηρό τρόπο, οι κάτοικοι της Ελλάδας αρχίζουν να προσαρμόζουν την καθημερινότητά τους, στην καινούργια οικονομική πραγματικότητα.

Εικονογράφηση: Detail of Vojo Stanic "Jugo" 1976

Τα τελευταία δέκα χρόνια κάθε φορά που έπρεπε να κατέβω από το Μαρούσι, που είναι το γραφείο μου, στην Αθήνα για κάποια δουλειά, ο χρόνος που θα έπρεπε να ξοδέψω για αυτή τη διαδρομή τελούσε πάντα κάτω από κάποιο καθεστώς απροσδιοριστίας. Με λίγα λόγια δεν ήξερα πόσην ώρα πριν θα έπρεπε να ξεκινήσω, ώστε να καταφέρω να είμαι συνεπής στο ραντεβού μου. Καθώς κάθε χρόνο η κίνηση προς το κέντρο της Αθήνας, γινόταν όλο και χειρότερη, στο τέλος είχα καταλήξει να ξεκινάω από το Μαρούσι τουλάχιστον μια ώρα πριν από το ραντεβού μου στην Αθήνα. Και πάλι κάποιες φορές έτυχε να φτάσω και με μισή ώρα καθυστέρηση.

Εδώ και περίπου ένα μήνα, όποτε έχει τύχει να κατέβω προς το κέντρο, έφτασα χωρίς σε κανένα σημείο να συναντήσω το γνωστό κυκλοφοριακό «έμφραγμα», που συναντούσα παλιότερα σε διάφορα σημεία αυτής της διαδρομής. Θα μπορούσε να πρόκειται και για σύμπτωση, αλλά έχω μείνει με την εντύπωση, πως όλοι μας έχουμε αρχίσει να χρησιμοποιούμε το αυτοκίνητό μας με κάποια φειδώ. Και δεν είναι περίεργο. Τους τελευταίους μήνες το γέμισμα του ρεζερβουάρ στοιχίζει σχεδόν τα διπλά απ’ ότι στοίχιζε πριν ένα χρόνο. Οπότε κατά πάσα πιθανότητα, πολλοί έχουν πια σταματήσει τις περιττές διαδρομές. Στην τελευταία έξοδο του Αγίου Πνεύματος, σύμφωνα με τα στοιχεία της τροχαίας, εγκατέλειψαν την Αθήνα ούτε λίγο ούτε πολύ 134.000 αυτοκίνητα λιγότερα από πέρσι. Το ζωνάρι έχει αρχίσει να σφίγγει και αυτό θα γίνει περισσότερο αισθητό όσο περνάει ο καιρός. Για την ώρα κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά πως θα εξελιχθεί η κίνηση στα νησιά σ’ αυτό το τόσο κρίσιμο καλοκαίρι.

Το τελευταίο καιρό μιλώντας με πολλούς φίλους επιχειρηματίες, δεν συνάντησα ούτε έναν που να μην μου πει πόσο δύσκολη είναι η φετινή χρονιά. Οι περισσότεροι μέχρι πέρσι διηύθυναν εύρωστες γενικά, μικρότερες ή μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Φέτος τα πράγματα έχουν γίνει δύσκολα. Για πάρα πολλούς ενώ θεωρητικά οι δουλειές πηγαίνουν δεδομένων των συνθηκών σχετικά καλά, τα προβλήματα μεγαλώνουν μέρα με την ημέρα. Σχεδόν όλοι, αντιμετωπίζουν προβλήματα στο να εισπράξουν αυτά που τους χρωστάνε. Ούτε ένας από όσους δεν υπήρξε που να μην έχει κάποιες επιταγές πελατών του που αναγκάστηκε να τις σφραγίσει, μια και δεν μπορούσε να εισπράξει τα χρεωστούμενα. Για κάποιους, καθώς οι σφραγισμένες επιταγές έχουν πολλαπλασιαστεί, το πρόβλημα έχει μεταφερθεί στις δικές τους επιχειρήσεις. Όταν δεν μπορείς να εισπράξεις αυτά που σου χρωστάνε, έρχεται κάποια στιγμή, που κι εσύ δεν μπορείς να πληρώσεις αυτά που χρωστάς. Δυο επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας, η μία που έκανε δουλειές με το ελληνικό Δημόσιο και μια άλλη που έκανε δουλειές στο εξωτερικό, αντιμετωπίζουν προβλήματα που έχουν γίνει οριακά. Καθώς τα αποθεματικά τους έχουν στερέψει και καθώς δεν μπορούν πια ούτε να δανειστούν κεφάλαιο κίνησης από τις Τράπεζες-που πια δανείζουν με μεγάλη φειδώ- ούτε και να βάλουν σε κάποιο τραπεζικό «πλαφόν», επιταγές των πελατών τους για να αποκτήσουν ρευστότητα, έχουν φτάσει σε σημείο να μην γνωρίζουν τι θα ξημερώσει αύριο.

Πριν από μερικές μέρες βρέθηκα σε μια παρέα με ζευγάρια φίλων, που μια από τις αγαπημένες τους διασκεδάσεις είναι να βγαίνουν έξω για φαγητό, στα γνωστά εστιατόρια της μόδας. Μέχρι πέρσι συνήθιζαν να βγαίνουν για φαγητό τουλάχιστον δυο βράδια τη βδομάδα και καμιά φορά τρία. Καμιά φορά θα τύχαινε σε κάποια από αυτά τα εστιατόρια να πληρώσουν μέχρι και 80 ευρώ το άτομο, χωρίς κάτι να δικαιολογεί αυτές τις τιμές. Τα εστιατόρια της μόδας στην Αθήνα είναι γεγονός πως εδώ και μερικά χρόνια είχαν ξεφύγει τελείως στις τιμές τους. Ογδόντα ευρώ το άτομο είναι πάρα πολλά λεφτά. Σ’ ένα ταξίδι στη Βαρκελώνη τον περασμένο μήνα, πήγα σε κάποια εστιατόρια της μόδας εκεί και αυτό μου κόστισε γύρω στα 20-25 ευρώ το άτομο. Για αυτές τις παρέες των φίλων, οι δύο και οι τρεις έξοδοι τη βδομάδα αποτελούν πια παρελθόν, παρ’ όλο που το πορτοφόλι τους θα το άντεχε. Και κανείς δεν έχει πια τη διάθεση να πληρώσει 80 ευρώ το άτομο, για μια βραδινή έξοδο. Ο ένας από τους φίλους είχε και μια πολύ σωστή ιδέα. Τον τελευταίο καιρό, εκτός κι αν δεν γίνεται διαφορετικά ψωνίζει μόνο ελληνικά προϊόντα και αυτό κάνω και εγώ από ενστικτώδη αντίδραση στην κρίση, γιατί ξέρω ότι και αυτός είναι ένας από τους τρόπους για να βγούμε από την κρίση. Φτάνει να μην αισθάνεσαι ότι σου πιάνουν ότι δεν θέλεις να σου πιάνουν.

Οι παρενέργειες της κρίσης είναι εμφανείς στην καθημερινότητά μας και αυτό θα ενταθεί ακόμη πάρα πάνω τους προσεχείς μήνες. Αυτό όμως από την άλλη μεριά έχει αρχίσει να έχει και κάποια «αντισταθμιστικά» οφέλη. Για δυο φίλους που μένουν σε νοικιασμένα σπίτια, η ανανέωση του συμβολαίου δεν συμπεριελάμβανε καμία αύξηση και αυτό χωρίς καν να το ζητήσουν. Κάποιοι άλλοι φίλοι που νοικιάζουν τα γραφεία που στεγάζουν τις επιχειρήσεις τους, ζήτησαν και πέτυχαν μειώσεις των ενοικίων που πλήρωναν σε ποσοστό ανάμεσα στο 20-30%. Οι ιδιοκτήτες γραφειακών και άλλων χώρων έχουν αρχίσει να αντιλαμβάνονται, ότι αν κάποιο ακίνητο τους μείνει ανοίκιαστο αυτή την εποχή, κανείς δεν ξέρει πότε θα ξανανοικιαστεί.

Από την άλλη μεριά σε πάρα πολλές επιχειρήσεις, οι μειώσεις μισθών αποτελούν ένα από τα στάνταρ της εποχής. Που πια γίνονται αποδεκτές. Αυτό κατά βάση δεν είναι καλό βέβαια, αλλά και οι ίδιοι οι εργαζόμενοι γνωρίζουν πια, πως η επιβίωση της όποιας επιχείρησης δουλεύουν, είναι αυτή που θα εξασφαλίζει και την δική τους οικονομική επιβίωση. Στη Ρόδο όταν έφτασαν τα κρουαζιερόπλοια πριν από λίγες μέρες, ήταν οι ίδιοι οι κάτοικοι που βγήκαν να τους προϋπαντήσουν, γιατί ξέρουν ότι από τους επιβάτες που θα κατέβουν στο νησί θα εξασφαλίσουν τα δικά τους εισοδήματα. Και είναι η καλύτερη απάντηση στους εγκληματίες του ΠΑΜΕ, που είτε με αυτό το όνομα είτε με ότι χρησιμοποιούσαν στο παρελθόν, έχουν σπρώξει άπειρους εργαζόμενους στην ανεργία, για να απολαύσουν την παρανοϊκή ηδονή της μικροεξουσίας τους.

Είναι δύσκολα τα χρόνια που περνάμε και τα χρόνια που θα έρθουν. Είναι όμως και η μόνη ευκαιρία να φτιάξουμε μια αληθινή κοινωνία με αλληλεγγύη και λογική. Γιατί αυτό που μας έχει λείψει όλα αυτά τα χρόνια και αυτό που μας οδήγησε μέχρις εδώ, δεν ήταν παρά η έλλειψη της κοινής λογικής.

Όπως και οι τοξικομανείς έτσι και οι άρρωστες κοινωνίες δεν θεραπεύονται παρά μόνο όταν το αποφασίσουν μόνες τους.