Hoping for reflection

Σπύρος Δημητρίου

Εικονογράφηση: The Metamorphosis of Narcissus (1937), ελαιογραφία σε καμβά του Salvador Dali

Το πάντα και το ποτέ αναφέρονται στο χρόνο, αναφέρονται στη διάρκεια, αλλά αντίθετα το ένα από το άλλο. Το περίεργο είναι ότι συγκλίνουν στο όσο, από αντίστροφα διαφορετική αφετηρία. Εξαρτάται που είναι το είδωλο και ποιος ο καθρέφτης. Μήπως ο καθρέφτης είναι νερό και το είδωλο Νάρκισσος;

Έχω μία περίεργη εμμονή με τη θάλασσα. Ενώ δεν είμαι ο τύπος που ξημεροβραδιάζεται στις παραλίες μου αρέσει να είμαι δίπλα της, χειμώνα, καλοκαίρι, κυρίως στα δύσκολα, χωρίς όμως πάλι να με συγκινεί το να ζω μόνιμα κοντά της. Ήταν και είναι για μένα το μπλε ησυχαστήριο. Αυτό το καλοκαίρι, που τα περισσότερα πράγματα στη ζωή μου έχουν αναθεωρηθεί ή βρίσκονται σε διαδικασία αναθεώρησης, πιο πολύ από ότι τα δύο τελευταία χρόνια έχω ανάγκη αυτό το μπλε ησυχαστήριο. Και επειδή εφέτος δεν είμαι και σίγουρος αν έχω κέφι για διακοπές, προσπαθώ με μικρές αποδράσεις να ξεγελάσω την ανάγκη μου για οπτικά απέραντο γαλάζιο.

Τούτες οι γραμμές λοιπόν, παρά το ότι γυρίζουν καιρό στο μυαλό μου, γράφτηκαν σε μία ακτή της Ανατολικής Αττικής στη ρετιρέ βεράντα ενός ξενοδοχείου, εκεί που το γαλάζιο του Ευβοϊκού απλώθηκε μπροστά μου, με ένα εντελώς αυθάδη για το οπτικό μου πεδίο τρόπο, με την έννοια ότι χρειάζομαι να περιστρέψω το κεφάλι μου τρεις ή τέσσερις φορές για να μπορέσω να δω όλο το μήκος του ορίζοντα.

Του ορίζοντα που οριοθετεί το ποτέ και το πάντα μέσα μου. Το πρώτο που μου έρχεται στο μυαλό είναι ο στίχος του ποιητή μα αντεστραμμένος: «Πάντα στον νου σου να χεις την Ιθάκη... τέτοια στον δρόμο σου ποτέ σου δεν θα βρεις».
Σαν μια τέτοια Ιθάκη να έψαχνε και ο Νάρκισσος. Μόνο που την έψαχνε λάθος. Την έψαχνε με βάση τον αυτοθαυμασμό του. Τον αυτοθαυμασμό που νομίζουμε ότι κρατάει για πάντα. Και που κάποια στιγμή όταν ο Νάρκισσος δεν έβλεπε καλά τη μορφή του στα θολωμένα νερά, έσκυψε να τη δει καλύτερα. Και έπεσε στο νερό και πνίγηκε. Η νύμφη Ηχώ, που τον είχε ερωτευθεί, θρήνησε πολύ το θάνατό του, τόσο που ο Δίας συγκινήθηκε και... μεταμόρφωσε τον Νάρκισσο σε πανέμορφο λευκό λουλούδι της Άνοιξης, ενώ εκείνη σε αέρινη Φωνή της Μοίρας... που ταξιδεύει για πάντα, νικώντας το ποτέ... Μα το όνειρο είχε ήδη χαθεί και μαζί του το σχέδιο.

Το περισπούδαστο σχέδιο δε βγήκε. Αναρωτήθηκα δεκάδες φορές γιατί. Δείχνει ακόμη να μην περπατάει με τίποτα. Λες και ήταν προκαθορισμένο. Και μήπως ήταν τελικά; Μοιάζουν οι στιγμές ευτυχίας ότι θα διαρκέσουν παντοτινά! Μα πόσο λάθος κάνουμε, γιατί την ώρα του πάντα, παρεμβαίνει το ποτέ, έτσι πεισματικά, για να καταλάβουμε ότι το πάντα διαρκεί όσο! Πάντα λοιπόν η Μοίρα ή ποτέ;

Αποφάσισα λοιπόν ότι τίποτα στη ζωή μου δε θα είναι πια τετραγωνισμένο. Μα και όχι εντελώς στρογγυλεμένο, αλλά σίγουρα με καμπύλες. Πάνω στις καμπύλες κυλά το χέρι, αγγίζει, αισθάνεται. Κυλά ο τροχός και μαζί του κυλά ο κύκλος της ζωής, ο κύκλος του νόστου, ο κύκλος της αγάπης. Πουθενά αιχμηρές γωνίες που δημιουργούνται από τις απολυτότητες του τύπου ποτέ και πάντα. Ποιον ωφέλησε και πόσο η τετραγωνισμένη λογική που κυριαρχούσε δίπλα μου, που παρήγαγε τετραγωνικές κουβέντες, μα τόσο «γωνιακές» και τόσο προβλεπόμενα ξύλινες;

Το παρελθόν το θυμάσαι πάντα. Το μέλλον δεν το ξέρεις ποτέ. Ή μήπως το μέλλον ήταν πάντα εκεί σαν ένα παιχνίδι της Μοίρας; Τον τελευταίο καιρό, οι νυχτερινές κουβέντες μαζί της βγάζουν αλήθειες. Δίνουν αφορμές και τροφή για σκέψη. Μου είπε ένα βράδυ: «Καμία νοσταλγία δε σε πάει πίσω, αν δεν είσαι από τότε εκεί με όλα σου τα κομμάτια. Στη μέση του ουρανού δύο μάτια να διαβάζουν τόσες σκέψεις κομμάτια! Και τη θάλασσα απέναντί μου! Τόσο ίδια με την εντός μου, την άλλη, που με την ίδια αρμύρα μυραίνει η Μοίρα για τα ταξίδια της ψυχής. Από τα βαθιά κάθε μέρας, κάθε νύχτας, κάθε ήχου, εκείνη η θάλασσα με τη μέσα μου ίδια πάντα θα φτιάχνει μέσα στη νύχτα ταξίδια».
Και εγώ τι να πω; Απλά τώρα που άρχισε να ψιλοχαράζει, μαζεύω το μπλε της τρεμάμενης θάλασσας, το μπλε της λάμψης του ουρανού, το μπλε της βαθιάς ματιάς σου, ένα μάτσο χάντρες να γίνουν όλα αυτά για τα άλλα τα μάτια τα κακά, που τόσο φοβάσαι και τόσο φοβάμαι!

Νιώθω καταμεσής της θάλασσας...
Το μπλε του θόλου και το μπλε του πελάγους να συναγωνίζονται, ποιο πρώτο θα αρπάξει το μπλε από τα μάτια, για να το φυλάξει και να το κάνει δικό του, να δείχνεται με αυτό στον κόσμο, για να λάμπει όσο εκείνα, στο παιχνίδισμα και στον ιριδισμό του ήλιου που ανατέλλει!

Και η Μοίρα ξαναείπε: «Πόσο μου αρέσει όταν τα μπλε σου βγαίνουν περίπατο! Πόσο;» Και εγώ αντιστάθηκα για να μη θυμηθώ τον Νάρκισσο, εκείνον τον παλιό, στον μύθο: Τα δικά μου μπλε θέλουν και την ανάλογη μπλε παρέα για να βγουν περίπατο! Τα δικά μου μπλε θέλουν και την ανάλογη μπλε ατμόσφαιρα για να βγουν περίπατο. Τα δικά μου μπλε θέλουν και την ανάλογη μπλε διάθεση για να βγουν περίπατο. Τα δικά μου μπλε θέλουν και την ανάλογη μπλε σιωπή για να βγουν περίπατο. Τα δικά μου μπλε θέλουν και την ανάλογη μπλε φωνή για να βγουν περίπατο. Τα δικά μου μπλε θέλουν και το ανάλογο μπλε μαγικό ραβδάκι για να βγουν περίπατο! Τα δικά μου μπλε θέλουν και το ανάλογο μπλε απέναντι για να βγουν περίπατο! Περίπατο σε αυτό το δικό σου απέναντι μπλε!

Μα εκείνη επέμενε: «Πως μπορεί κανείς να οριοθετήσει το χρόνο; Να τον φυλακίσει; Να τον παγώσει; Σαν σκηνή από ταινία πως; Να παγώνουν όλα εκεί που μαθαίνεις και χάνεις τις λέξεις, εκεί που γίνεσαι απλά ένα σώμα με χίλιες ορέξεις, εκεί που έχεις δυο χέρια που τρέμουν από αγωνία, εκεί που για να φτάσεις από τη μία γωνιά στην άλλη τα πόδια σου δε σε σηκώνουν και όμως, μαγικά πως, σε φτάνουν, εκεί που δεν είσαι παιδί μα κάποιος σε κάνει, εκεί που κάποιος έχει βαλθεί να σε τρελάνει! Εκεί που λυπάσαι που δεν έγινες εσύ μια θάλασσα για τον άλλον! Να σε κοιτάζει νοσταλγικά, με μαλλιά βρεγμένα! Εκεί που λυπάσαι που δεν είσαι βράχος για να ξαποστάσει κάποιος πάνω σου, εκεί που λυπάσαι που δεν είσαι βότσαλο για να σε μαζέψει με τρυφερότητα και να σε φυλάξει για χρόνια πολλά, ίσως και για πάντα, στην πιο αγαπημένη του κρυψώνα!»

Μα ότι και να μου πει, το ποτέ είναι πάντα εκεί. Και το πάντα δεν υπάρχει ποτέ. Σε μία αιώνια πάλη στιγμών που διαδέχονται η μία την άλλη. Σαν μία σκάλα που πάντα ανεβαίνεις και ποτέ δεν τελειώνει. Παρά το γεγονός ότι έχω πια αποφασίσει να μην πιστεύω στο ποτέ και στο πάντα, με τρομάζει, με τρομάζει πολύ η γοητεία που μου ασκούν αυτές οι δύο λέξεις.

Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι πάντα ελπίζουμε, πάντα ονειρευόμαστε, πάντα προσδοκούμε να έρθει το πάντα, που κάποια στιγμή, όσο και αν αργήσει σταματά. Μα το ποτέ και το πάντα είναι δίπλα, όπως λέει και το τραγούδι: «απ' το πάντα ως το ποτέ, απ' το όχι ως το ναι, η απόσταση μικρή, όσο μια αναπνοή».

Το ποτέ είναι εκείνο που καταστρέφει το πάντα. Με το πάντα και το ποτέ να αλληλοχτυπιούνται έσπασε ο καθρέφτης του αντικατοπτρισμού. Βούλιαξε το είδωλο στα νερά. Άδειασε το ποτάμι του Νάρκισσου και δε μπορεί πια να δει το είδωλο με τον επιθυμητό τρόπο. Υπάρχουν φορές μάλιστα που δε θέλει να το δει καθόλου.
Μα το ποτέ και το πάντα είναι μεγάλες λέξεις. Μεγάλες σε διάρκεια. Παλεύουν για το ποια θα κυριεύσει τη ζωή μου χρόνια τώρα. Και η μάχη αυτή συνεχίζεται.

Γιατί όταν μιλάμε για το ποτέ και το πάντα μιλάμε για αυτό το λίγο ακόμα. Αυτό το λίγο παρακάτω. Μέχρι να έρθει και να μπει στη μέση το ποτέ (ή ίσως και το ποτέ πια) και να τα διαλύσει όλα. Όλοι έχουμε ανάγκη να ζούμε την ψευδαίσθηση της διάρκειας κάθε ευτυχισμένης στιγμής ή περιόδου. Θυμάμαι την πρώτη φορά που είπα για πάντα και μου φαίνεται τουλάχιστον γελοίο. Πέρασα ξώφαλτσα και από αυτό μου το πάντα, τον τελευταίο καιρό. Μα και πάλι (ίσως και ευτυχώς) το ποτέ έβαλε το χεράκι του. Και πόσο ειρωνικό μπορεί να μοιάζει ένα πάντα, που με την παρέμβαση ενός μικρού ποτέ, γίνεται το απόλυτο τίποτα.

Μοιραίο είναι λοιπόν το πάντα να έχει συγκεκριμένη διάρκεια, αντίστροφη από εκείνη του ποτέ. Και αν η διάρκεια δεν είναι από πάντα προκαθορισμένη, τότε τι είναι;

Τελικά, ο καθένας από εμάς δίνει συγκεκριμένη χρονική διάρκεια στο ποτέ του και στο πάντα του, με το πάντα του συναισθήματος να είναι μονίμως διαφορετικό από το καταναγκαστικό πάντα της συγκυρίας. Ο χρόνος άλλωστε είναι σχετικό μέγεθος, άρα το για πάντα του καθενός από εμάς διαρκεί μέχρι το επόμενο. Ποιο επόμενο όμως; Το επόμενο πάντα με τη δική του προκαθορισμένη διάρκεια. Εάν ένα άλλο πάντα δεν έρθει, εάν ένα ποτέ δεν μπει στη μέση, τότε και ίσως μόνο τότε, υπάρχει πιθανότητα να διαρκεί για πάντα.

Και ξαναείπε εκείνη: «Αποφάσισα να πείσω τον εαυτό μου πως το χρόνο πρέπει να τον δω σα φίλο μου... να πορεύομαι μαζί του άγνωστο προς τα πού, αλλά το πως, να το γνωρίζω και να το οριοθετώ!»

Και εγώ απαντώ: Μακριά από εκείνους τους σπασμένους καθρέφτες, από εκείνα τα τρεμάμενα νερά και από εκείνα τα βουρκωμένα ποτάμια που αλλοιώνουν το πραγματικό είδωλο του Νάρκισσου. Τώρα ξέρω! Πάντα, παρόλη την ελπίδα για τον τέλειο αντικατοπτρισμό, τέλειο είδωλό μου δε θα υπάρξει ποτέ. Πάντα θα υπάρχει στον καθρέφτη, ή στο τρεμάμενο μπλε κάτι που θα το αλλοιώνει και που ποτέ δεν θα το βλέπω. Μα δε με νοιάζει Μοίρα, γιατί ποτέ δε θα μάθω τα πάντα μου. Μήπως εσύ τα ξέρεις;

Stare into pools of blue
Hoping for reflection
Named as such - curse's clutch
Thirsty for affection