Το Δύσκολο Φθινόπωρο

Μπορεί σε δημοσιονομικό επίπεδα τα πράγματα να έχουν αρχίσει να μπαίνουν σε κάποιο έλεγχο, αλλά στο επίπεδο της πραγματικής ιδιωτικής οικονομίας τα πράγματα είναι πιο δύσκολα από πότε.

Image: Illustrator Erkan Karagöz

Υπάρχει ένας οικογενειακός φίλος ο Γιώργος ας πούμε (το όνομα δεν είναι αληθινό) με τον οποίο γνωριζόμαστε τα τελευταία δέκα χρόνια. Ο Γιώργος είχε μια αξιοπρεπή δουλειά, που με αρκετό κυνήγι μέρα και νύχτα μπορούσε να του παρέχει, μια όχι πλούσια, αλλά αξιοπρεπή ζωή, που του επέτρεπε να συντηρεί με σχετική άνεση την οικογένειά του, να πηγαίνει κάθε τόσο τα ταξίδια του, τις διακοπές του κλπ. Πριν από δυο χρόνια ο Γιώργος έκανε δυο επενδύσεις. Αξιοποίησε ένα οικογενειακό οικόπεδο σε κάποια παραλιακή πόλη της Πελοποννήσου, χτίζοντας τέσσερις μεζονέτες και κρατώντας μία για την οικογένειά του, ελπίζοντας πως με τα έσοδα από τις πωλήσεις θα μπορούσε να κάνει μια άλλη μικρή επένδυση που σχεδίαζε. Από τις τρεις μεζονέτες πούλησε μόνο τη μία καθώς είχαμε μπει ήδη στην κρίση. Για να κάνει την επόμενη επένδυση που θα έδινε άλλη προοπτική στη δουλειά του δανείστηκε γύρω στο ένα εκατομμύριο για να πάρει τα μηχανήματα και να διαμορφώσει το χώρο που νοίκιαζε. Η δουλειά άρχισε να πηγαίνει καλά αποδεικνύοντας ότι η βασική του σκέψη για την επένδυση ήταν σωστή. Εν τω μεταξύ όμως είχαμε μπει για τα καλά στην κρίση. Αυτή τη στιγμή ο Γιώργος, αν και τα μηχανήματά του είναι σχεδόν συνεχώς απασχολημένα, αντιμετωπίζει ένα πολύ δύσκολο πρόβλημα. Έχει στα χέρια του περίπου ένα εκατομμύριο σε επιταγές της πελατείας του οι οποίες όμως είναι χωρίς αντίκρισμα. Οι πελάτες του δηλαδή δεν μπορούν να τον πληρώσουν. Κάθε τόσο σφραγίζει και κάποια επιταγή, αλλά αυτό δεν του λύνει κανένα πρόβλημα, καθώς η ρευστότητά του βρίσκεται σχεδόν στο μηδέν, Ο κίνδυνος που αντιμετωπίζει είναι να σφραγιστούν και δικές του επιταγές, καθώς οι πελάτες του δεν τον πληρώνουν.

Ένα άλλος φίλος έχει μια επιχείρηση υψηλής τεχνολογίας, με κύριο και μέχρι πριν λίγο μόνο πελάτη το κράτος. Τα καινούργια προγράμματα από το κράτος όμως έχουν σταματήσει εδώ και ένα ολόκληρο χρόνο, κάτι που έχει γίνει σε πάρα πολλούς τομείς. Για την ώρα μπορεί και επιζεί χάρη στη ρευστότητα που είχε αποταμιεύσει τα προηγούμενα χρόνια. Δεν ξέρει για πόσο θα αντέξει όμως αν δεν έρθουν καινούργιες παραγγελίες. Οπότε για την ώρα ζει με αυτή την αγωνία, καθώς τα διαθέσιμα σιγά σιγά λιγοστεύουν και συγχρόνως είναι υποχρεωμένος να συντηρεί τα περίπου 100 που έχει στο προσωπικό του και τα οποία εδώ και ένα χρόνο δεν έχουν αντικείμενο δουλειάς.

Δύο άλλοι φίλοι έχουν επίσης επιχείρηση υψηλής τεχνολογίας, που τα προηγούμενα χρόνια αναπτύχθηκε θεαματικά χάρη στα δικά τους κεφάλαια, με επέκταση τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Με την άφιξη της κρίσης, ένα μεγάλο μέρος της πελατείας δεν μπορεί να πληρώσει και οι επενδύσεις στο εξωτερικό έχουν μείνει μετέωρες καθώς δεν είχαν προλάβει να ολοκληρωθούν παρά τα κεφάλαια που είχαν ρίξει εκεί. Εκείνο που θα χρειάζονταν θα ήταν ένα κεφάλαιο κίνησης το οποίο όμως στάθηκε αδύνατον να δανειστούν από τις Τράπεζες , οι οποίες πια δανείζουν με το σταγονόμετρο. Η μόνη σωτηρία είναι να βρεθεί κάποιος επενδυτής πριν τα προβλήματα τους πνίξουν, κάτι που ήδη έχει αρχίσει να συμβαίνει. Μια μάχη με το χρόνο με αβέβαιο αποτέλεσμα. Ένας άλλος φίλος με λαμπρή καριέρα μέχρι πρότινος σε διαφημιστική εταιρεία, απολύθηκε και στη θέση του προσλήφθηκε ένας καινούργιος χαμηλόμισθος υπάλληλος. Τα παραδείγματα με νεώτερους ή μεγαλύτερους φίλους που έχασαν τη δουλειά τους το τελευταίο διάστημα και δεν μπορούν να βρουν άλλη είναι πάρα πολλά, καθώς εταιρείες κλείνουν ή συρρικνώνονται η μια μετά την άλλη.
Σε πάρα πολλές εταιρείες πια οι προτάσεις προς το προσωπικό για μείωση μισθών, έρχονται σε πολύ συχνά διαστήματα, καθώς οι περισσότεροι προσπαθούν να διασώσουν ότι μπορούν.

Αλλά η πραγματικότητα όμως είναι ευδιάκριτη στις βιτρίνες των καταστημάτων. Στη Σταδίου, κάποτε έναν από τους εμπορικότερος δρόμους ένα στα τέσσερα καταστήματα έχει ήδη κλείσει και το ίδιο συμβαίνει και σε πολλούς άλλους δρόμους της πρωτεύουσας. Οι χώροι με ξενοίκιαστα γραφεία επίσης πολλαπλασιάζονται καθημερινά. Στη Θεσσαλονίκη κάποιοι από τους παλιότερα πολύ εμπορικούς δρόμους, όπου παλιότερα για να νοικιάσεις ένα κατάστημα θα έπρεπε να δώσεις πρώτα και μια μικρή περιουσία σε αέρα, οι άδειες βιτρίνες, είναι πια συνηθισμένο γεγονός.

Αυτό το φθινόπωρο μοιάζει να είναι καθοριστικό. Πολλοί επιχειρηματίες κατάφεραν με πολλούς κόπους να μετακυλήσουν τις υποχρεώσεις τους, για το φθινόπωρο ελπίζοντας πως μέχρι τότε θα είχαν καταφέρει να αντιμετωπίσουν τα προβλήματά τους. Οι περισσότεροι δεν θα μπορέσουν όμως καθώς η έλλειψη ρευστότητας, .εχει περιορίσει σημαντικά την κατανάλωση. Είναι αδύνατον να προβλεφθεί πόσες μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις δεν θα καταφέρουν να ξεπεράσουν αυτό το φθινόπωρο και το χειμώνα, προσθέτοντας καινούργιες στρατιές ανέργων σ’ αυτούς που ήδη αγωνίζονται για να επιβιώσουν. Οι «μαυρισμένοι» στον Τειρεσία έχουν ήδη ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο, ενώ οι ακάλυπτες επιταγές ξεπέρασαν το 1 δις στο πρώτο επτάμηνο. Και αυτό το νούμερο είναι πλασματικό γιατί πια πολλοί είτε δεν δέχονται είτε δεν μπορούν να βγάλουν επιταγές. Αλλιώς θα ήταν πολύ περισσότερες.

Ένα μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα βρίσκεται όχι προ των πυλών, αλλά έχει εισβάλει στην ελληνική πραγματικότητα. Οι άνεργοι θα ξεπεράσουν το ένα εκατομμύριο δηλαδή το 20% του ενεργού πληθυσμού. Σε παλιότερες εποχές, όταν κάποιος είχε οικονομικά προβλήματα, αυτά με κάποιο τρόπο θα θεραπεύονταν για μεγάλα χρονικά διαστήματα είτε σε επίπεδο οικογένειας, είτε σε επίπεδο φιλίας. Στη σημερινή εποχή που το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού έχει προβλήματα, αυτή η δυνατότητα «σωτηρίας» από φίλους ή συγγενείς, έχει σε μεγάλο μέρος εκλείψει.

Το δημοσιονομικό πρόβλημα σταθερότητας που επεβλήθη από την τρόϊκα ήταν κάτι που έπρεπε να γίνει. Αν δεν είχε έρθει τι πρόγραμμα σωτηρίας της Ελλάδας από το ΔΝΤ και την Ευρωπαϊκή Ένωση η Ελλάδα θα είχε καταρρεύσει την Άνοιξη και τότε τα προβλήματα θα ήταν ακόμη πιο δύσκολα. Όμως αυτό δεν είναι αρκετό. Ϊσως και το αναπτυξιακό να βοηθήσει με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο. Υπάρχει όμως ένα επιτακτικό πρόβλημα που πρέπει να βρει τη λύση του. Αυτό το χειμώνα εκατοντάδες χιλιάδες συμπολίτες μας θα βρεθούν όχι μόνο κάτω από το όριο της φτώχειας, αλλά και κάτω από το όριο της επιβίωσης. Αν δεν θέλουμε να ζήσουμε σκηνές Κατοχής, όπου οι άνθρωποι πέθαιναν στο δρόμο από την πείνα κάτι πρέπει να γίνει. ‘Ηδη οι κλοπές και εγκληματικότητα αυξάνονται καθημερινά. Όταν όμως μεγάλα τμήματα του πληθυσμού δεν μπορούν καν να επιβιώσουν, τότε οι εξελίξεις μπορεί να είναι ανεξέλεγκτες.