Ποιος Κυβερνά αυτόν τον Κόσμο;

Μετά από τις συνεχείς οικονομικές κρίσεις των τελευταίων ετών, το ερώτημα που τίθεται δεν έχει εύκολη απάντηση.

Πηγή Εικόνας: Consider El Greco

Πριν από λίγες μέρες έτυχε να δω κάποιο βράδυ στην τηλεόραση μια ταινία της δεκαετίας του εβδομήντα, το Network, το Δίκτυο, δηλαδή, με τον Πήτερ Φιντς, τη Φαίη Ντάναγουαίη ακόμη στα νιάτα της, τον Γουίλια Χόλντεν και άλλους. Είχα δει αυτή την ταινία στα νιάτα μου και θυμάμαι καλά την εντύπωση που είχε κάνει εκείνη την εποχή και βάση της οποίας είχε θεωρηθεί «προφητική». Ο τίτλος της, που αν παιζόταν τώρα θα έλεγε κανείς ότι δικαίως ότι αναφέρεται στο Ίντερνετ, δεν αναφερόταν στο Διαδίκτυο μια και ακόμη δεν είχε εφευρεθεί. Αναφερόταν στην τηλεόραση, που εκείνο τον καιρό η παρεμβολή της στα κοινά και στον τρόπο που «δημιουργούσε» μια πραγματικότητα, ανεξάρτητα από την αληθινή πραγματικότητα, είχε αρχίσει να προβληματίζει πολλούς. Στη διάρκεια της ταινίας ο Πήτερ Φιντς που υποδύεται τον παρουσιαστή ειδήσεων σε κάποιο μεγάλο δίκτυο, κάποια στιγμή όπως φαίνεται ξεπερνάει τα όριά του και αρχίζει να εξεγείρεται κατά του συστήματος στη διάρκεια του δελτίου του. Και ενώ οι υπεύθυνοι του καναλιού είναι έτοιμοι να διακόψουν αυτήν την αντισυμβατική εκπομπή, βλέποντας την απήχηση που έχει στο κοινό, την διατηρούν και γίνεται μια μεγάλη επιτυχία. Μότο της εκπομπής γίνεται μια φράση του εκφωνητή “I’m mad as Hell, and I can’t take it anymore”. Στην δική μας την καθομιλουμένη δηλαδή «Τα έχω πάρει στο κρανίο και δεν αντέχω άλλο»- κάτι που βέβαια θα μπορούσε να γίνει και σήμερα σύνθημα στη χώρα μας με όλα αυτά που συμβαίνουν εξ αιτίας της κρίσης. Σε κάποια στιγμή της ταινίας ο ιδιοκτήτης του καναλιού ακούει τον Πήτερ Φιντς να του εξομολογείται ότι έχει φτάσει πια στα όριά του γιατί δεν αναγνωρίζει πια την πατρίδα του, ούτε και τον κόσμο έτσι όπως είχε γίνει τότε- φαντάσου τι θα έλεγε τώρα. Ο ιδιοκτήτης λοιπόν του καναλιού, που είναι πιο «σοφός» από τον ίδιο του αναλύει την πραγματικότητα, λέγοντάς του ότι δεν υπάρχει Αμερική, δεν υπάρχουν κράτη δεν υπάρχουν έθνη, υπάρχουν μόνο οι μεγάλες παγκόσμιες εταιρείες που διοικούν τον κόσμο. Και αυτός ο πεντάλεπτος μονόλογος του ιδιοκτήτη του καναλιού ήταν και η ουσία της ταινίας μια και ανέλυε με μεγάλη οξυδέρκεια την πραγματικότητα εκείνης της εποχής.

Λίγο αργότερα εκείνο το βράδυ, σκεφτόμουν εκείνη την ταινία και το πόσο «μπροστά» ήταν για την εποχή της. Ήταν πράγματι η εποχή που οι μεγάλες εταιρείες διοικούσαν τον κόσμο, αλλά πολύ λίγοι το είχαν καταλάβει ακόμη. Και μετά σκέφτηκα την δική μας εποχή και αναρωτήθηκα, αν τότε ήταν οι μεγάλες εταιρείες, σήμερα ποιος κυβερνά τον κόσμο μας;

Τα τελευταία δυο χρόνια, από τότε που άρχισε η κρίση στην Αμερική, με τις επισφάλειες των στεγαστικών δανείων και όσα ακολούθησαν ήταν τα πιο αποκαλυπτικά χρόνια για τον σημερινό κόσμο. Και ήταν η πρώτη φορά που αντιληφθήκαμε, ότι τα αλόγιστα δάνεια που δίνονταν σε όποιον τα ζητούσε θα μπορούσαν να οδηγήσουν ολόκληρο τον κόσμο σε κρίση. Μετά ήρθε η πτώση της Lehman Brothers, το επενδυτικό σκάνδαλο του Μέηντοφ, μια απάτη που έφτανε σε ύψος 51 δις δολαρίων και το πράγμα έμπλεξε ακόμη περισσότερο. Μετά ακολούθησε το Ισλανδικό δράμα με τις Τράπεζες που είχαν επενδύσει λάθος, με αποτέλεσμα να ρίξουν την χώρα έξω. Και μετά ήρθε η σειρά μας. Οι αλόγιστες δημοσιονομικές σπατάλες τριάντα χρόνων είχαν φέρει την Ελλάδα στο χείλος της χρεοκοπίας. Και προφανώς αυτό γινόταν όχι μόνο εν γνώσει όσων κυβερνούσαν, αλλά και εν γνώσει όσων μας δάνειζαν. Στη συνέχεια μάθαμε και πολλά που δεν ξέραμε κάποιους όρους που ήταν μόνο για τους ειδι8κούς, όπως τα Spreads και τα CDS, το επιτόκιο δηλαδή που δανειζόμαστε και τα ασφάλιστρα για τους κινδύνους αυτού του δανεισμού και μάθαμε και για τις «αγορές». Έγινε επίσης κατανοητό και κάτι άλλο, πως μια χώρα όπως η Ελλάδα που η συμβολή της στην ευρωπαϊκή οικονομία δεν ξεπερνάει το 2%, θα μπορούσε να ρίξει ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση έξω, αν ξαφνικά πτωχεύαμε, οπότε οι Τράπεζες που είχαν αγοράσει τα ομόλογά μας θα μπορούσαν να πέσουν επίσης έξω δημιουργώντας ένα καταστροφικό ντόμινο στις ευρωπαϊκές Τράπεζες, που κανείς δεν θα ήξερε που θα σταματούσε. Και προκειμένου να γίνει αυτό κρίθηκε προτιμότερο να μάθουμε για το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και τον ευρωπαϊκό μηχανισμό στήριξης και την Τρόικα. Και μετά ήρθε η σειρά της Ιρλανδίας, πιθανόν να ακολουθήσει και η Πορτογαλία και ποιος ξέρει τι έπεται.

Ποιος λοιπόν κυβερνά σήμερα αυτόν τον Κόσμο; Το ερώτημα δεν είναι εύκολο να απαντηθεί. Στη δεκαετία του εβδομήντα που γυρίστηκε το «Δίκτυο» και σε όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η απάντηση στο ερώτημα ήταν πιο εύκολη και ήταν αυτή που αναφέραμε πάρα πάνω. Στον Δυτικό κόσμο τότε ήταν κυρίαρχες οι μεγάλες εταιρείες και αυτές έκαναν παιχνίδι. Στον Ανατολικό ήτα το κράτος.

Τα πράγματα άλλαξαν ριζικά όταν έπεσε το Σοβιετικό μπλοκ και ο κόσμος μπήκε με εντατικούς ρυθμούς σ’ αυτό που ονομάζουμε Παγκοσμιοποίηση. Άλλαξε όμως και από δυο άλλους παράγοντες. Ο ένας είναι το ότι αφέθηκε ελεύθερο το παιχνίδι των λεγόμενων «παραγώγων» και ότι οι Τράπεζες από αμιγώς τραπεζικές εργασίες διεύρυναν το ορίζοντα των ενδιαφερόντων τους. Και ο άλλος είναι το ότι η Κίνα έστω και υπό κομουνιστικό καθεστώς, έγινε ένας από τους μεγαλύτερους παίκτες του καπιταλιστικού συστήματος. Ποια είναι λοιπόν η αλήθεια για το σήμερα;. Η πρώτη διαπίστωση είναι ότι οι μεγάλες εταιρείες αν και σημαντικοί παράγοντες της παγκόσμιας οικονομίας δεν είναι εκείνες που ρυθμίζουν το παγκόσμιο παιχνίδι. Έχουν τον ρόλο τους, αλλά δεν είναι αυτός που ήταν πριν τριάντα χρόνια. Η δεύτερη διαπίστωση είναι πως η ίδια η Κίνα είναι ένας μεγάλος παράγοντας σ’ αυτό το παιχνίδι, όχι μόνο γιατί η άνοδός της άλλαξε τις παγκόσμιες ισορροπίες, αλλά και γιατί κρατούν στα χέρια τους ένα μεγάλο αποθεματικό σε δολάρια. Οι ΗΠΑ έχουν κι αυτές έναν εξέχοντα ρόλο, αλλά ακόμη έχουν να ξεπεράσουν πολλά προβλήματα. Η Ευρώπη είναι αυτή τη στιγμή ο πιο ασθενής κρίκος της παγκόσμιας πυραμίδας, ενώ η Ρωσία ανεβαίνει δυναμικά.

Αλλά ούτε και αυτές οι αναφορές σε κάποιους επιμέρους παράγοντες όπως η πάρα πάνω δίνει απάντηση στο ερώτημά μας. Υπάρχει μια απάντηση που είναι πάνω και πέρα από αυτά. Η απάντηση λοιπόν στο ποιος κυβερνά σήμερα αυτόν τον Κόσμο, είναι μία. Το κυβερνά το Κεφάλαιο. Το Κεφάλαιο όχι όμως ως ποσότητα πια, αλλά ως «Οντότητα». Αυτό που δεν έχουν καταλάβει ακόμη καλά οι διεθνείς χρηματοπιστωτικοί οίκοι και όσοι επίτηδες ή κατά λάθος έφτιαξαν τις σημερινές παγκόσμιες ισορροπίες, είναι ότι το Κεφάλαιο έχει αυτονομηθεί ακόμη και από τους κατόχους του. Το Κεφάλαιο ανεξάρτητα από πατρίδα, προέλευση ή κατεύθυνση, που κατευθύνεται εκεί που το οδηγεί η όσφρησή του. Στο να ξεσκίζει δηλαδή τους πιο αδύναμους, γιατί εν πολλοίς είναι αυτοί που το θρέφουν, και συνεχώς να αυτοδυναμώνεται. Το Κεφάλαιο όμως ως Οντότητα, βλέπει που είναι το κέρδος και το βλέπει πολύ καλά, αλλά δεν βλέπει τους ανθρώπους. Στα βιβλία και στις ταινίες επιστημονικής φαντασίας αυτό που φάνταζε ως ο μελλοντικός εχθρός ήταν πάντα η τεχνολογία, η χωρίς έλεγχο ανάπτυξη της επιστήμης, η επικράτηση των ρομπότ πάνω στους ανθρώπους και άλλα παρόμοια. Μπορεί κάποια στιγμή να γίνει κι αυτό, αλλά στο μεταξύ εμφανίστηκε, αυτός ο άλλος αδηφάγος εχθρός. Το Κεφάλαιο σήμερα αποτελεί μια δύναμη που έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο και θα μπορούσε ανά πάσα στιγμή να πλήξει και τους θεωρούμενους «δυνατούς», αν τους εύρισκε σε κάποιο ευάλωτο σημείο. Σ’ αυτόν τον κόσμο όμως όποια δύναμη οποιουδήποτε τύπου ξεφύγει από τον έλεγχο οδηγεί σε ακρότητες. Στο παρελθόν όποτε φθάσαμε σε κάποιο τέτοιο φαινόμενο η κατάληξη ήταν ο Πόλεμος. Πολύ φοβάμαι πως από σ’ αυτό το παράδοξο σημείο που έχει φθάσει σήμερα ο κόσμος, η κατάληξη θα είναι, αργά ή γρήγορα, η ίδια.