Το Πείραμα

Έστω και ακούσια η Ελλάδα γίνεται το πρώτο πειραματόζωο, για την μελέτη της κοινωνικής αντίδρασης, στην κρίση χρέους, που θα πλήξει ολόκληρη τη Δύση.

Πηγή Εικόνας: Pablo Picasso -Death of the Toreador

Το απόγευμα της 28ης Ιουνίου η Άνγκελα Μέρκελ, άφησε το έδρανό της για λίγα λεπτά και κατευθύνθηκε στο βήμα κρατώντας ένα σημείωμα, που της είχε μόλις παραδοθεί στο χέρι. Με πρόσωπο που φανέρωνε τη χαρά της ανήγγειλε ότι το Μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα, που αποτελούσε ένα αναγκαίο βήμα για να συνεχιστεί η παροχή βοήθειας προς την Ελλάδα είχε μόλις υπερψηφιστεί από το ελληνικό Κοινοβούλιο. Η Πέμπτη δόση του Μνημονίου ήταν ασφαλής, η Ελλάδα δεν θα πτώχευε άμεσα και μέχρι το Σεπτέμβριο η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο θα είχα την ευχέρεια να επεξεργαστούν, το νέο πρόγραμμα βοήθειας προς την Ελλάδα, που θα είναι στο επίπεδο περίπου των 100 δις ευρώ. Καμιά άλλη χώρα στον κόσμο δεν έχει λάβει ως τώρα τέτοιο ποσό βοήθειας για να ξεπεράσει τα προβλήματά της. Αλλά εδώ το ζητούμενο είναι ένα. Να μην πτωχεύσει η Ελλάδα, τουλάχιστον για τα προσεχή δυο χρόνια, πράγμα που θα μπορούσε να προκαλέσει μια παγκόσμια οικονομική κρίση χειρότερη και από αυτήν που είχε προκαλέσει η πτώχευση της Λήμαν Μπράδερς, το φθινόπωρο του 2008. Ακόμη και μ’ αυτήν την τεράστια βοήθεια είναι αμφίβολο αν τελικά η Ελλάδα, θα μπορέσει να αποφύγει τελικά την κατάρρευσή της, αφού τα νούμερα δεν βγαίνουν. Η Ελλάδα θα πρέπει να κάνει τεράστιες προσπάθειες για να καταφέρει να μειώσει τα ελλείμματά της, κάτι για το οποίο θα χρειαστούν τουλάχιστον τρία με τέσσερα χρόνια και αν τελικά καταφέρει να μηδενίσει τα ελλείμματά της, θα είναι πρακτικά αδύνατον να πετύχει τα πρωτογενή πλεονάσματα και την ανάπτυξη που απαιτείται, ώστε να καταφέρει να κάνει το τεράστιο χρέος της βιώσιμο και να το πληρώσει σταδιακά. Για να καταφέρει η Ελλάδα από την κρίση της θα έπρεπε να κινητοποιηθεί μια γιγαντιαία εκστρατεία επενδύσεων από το εξωτερικό κάτι σαν ένα καινούργιο σχέδιο Μάρσαλ, όπως αυτό που είχε λάβει η Ελλάδα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Όπως και νάχει το πράγμα η κρίση στην Ελλάδα θα διαρκέσει γύρω στα δέκα με δεκαπέντε χρόνια.

Την ίδια στιγμή που τα οικονομικά επιτελεία μελετούν τους τρόπους για την διάσωση της Ελλάδας , κάποια άλλα επιτελεία μελετούν τις κοινωνικές αντιδράσεις, που προκαλεί στη χώρα, η βίαιη αλλαγή στο τρόπο ζωής εκατομμυρίων νοικοκυριών, που βλέπουν τα εισοδήματά τους να μειώνονται και οι υποχρεώσεις τους να αυξάνονται.. Έστω και άθελά της η Ελλάδα, που με δική της ευθύνη μπήκε στο πρόβλημα, μια και διαχειρίστηκε τόσο απερίσκεπτα τα οικονομικά της, γίνεται το πειραματόζωο και ο προπομπός των εξελίξεων, για την κρίση χρέους, που μέσα στην δεκαετία θα απειλήσει ολόκληρη τη Δύση και τη σταθερότητά της και επομένως τη σταθερότητα ολόκληρου του κόσμου. Γιατί το θέμα της δεκαετίας θα είναι η κρίση χρέους σε ολόκληρη τη Δύση και πάρα κάτω θα δούμε τους λόγους που θα οδηγήσουν ολόκληρη την ανθρωπότητα, στην πιο κρίσιμη μεταπολεμική καμπή της, μια καμπή τόσο κρίσιμη που θα μπορούσε να πυροδοτήσει ακόμη κι έναν παγκόσμιο πόλεμο.

Μέσα στο 2011 η κρίση χρέους οδήγησαν πρώτα την Ιρλανδία και μετά την Πορτογαλία, στο να ζητήσουν την συνδρομή της ΕΕ και του ΔΝΤ , κατά το παράδειγμα της Ελλάδας, για να αποφύγουν την χρεοκοπία και στη συνέχεια να επιβάλλουν κι αυτές μέτρα λιτότητας. Παρόμοια μέτρα λιτότητας αναγκάστηκε να πάρει πρόσφατα και η Ισπανία, που κατέχει το ρεκόρ ανεργίας στην Ευρώπη, ενώ προ ημερών και ο Μπερλουσκόνι ανήγγειλε την εφαρμογή μέτρων λιτότητας στην Ιταλία ύψους 43 δις ευρώ, που θα αρχίσουν εφαρμόζονται μετά από ένα χρόνο. Το Βέλγιο αντιμετωπίζει κι αυτό τα δικά του προβλήματα που δεν έχουν φτάσει ακόμη σε σημείο άμεσης κρίσης, ενώ και η Βρετανία που βρίσκεται εκτός της ζώνης του ευρώ εξήγγειλε κι αυτή το δικό της πρόγραμμα λιτότητας. Η Γερμανία, η Ολλανδία, η Φινλανδία και κάποιες άλλες ευρωπαϊκές χώρες, εξακολουθούν να έχουν ακόμη δυνατές οικονομίες, που στηρίζουν ακόμη το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Αλλά για πόσο; Αυτό θα το δείξει ο χρόνος.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στις ΗΠΑ, την μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, που προσπαθεί ακόμη να ξεπεράσει τα δεδομένα της κρίσης του 2008, τα πράγματα έχουν γίνει κυριολεκτικά οριακά. Το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ έχει αγγίξει το αστρονομικό ποσό των 14 τρις δολαρίων, που αποτελεί και το όριο που επιτρέπεται από το Σύνταγμα και τους νόμους γι αυτή τη χώρα. Έτσι αν δεν βρεθεί άλλη λύση, στις αρχές Αυγούστου οι ΗΠΑ θα είναι αναγκασμένες να κηρύξουν προσωρινή στάση πληρωμών και να προχωρήσουν σε μια χρεοκοπία για μικρό χρονικό διάστημα. Αυτοί είναι οικονομολογικοί όροι και δυσκολεύομαι λίγο να καταλάβω τον όρο «προσωρινή» στάση πληρωμών ή χρεοκοπία «για μικρό χρονικό διάστημα». Αυτά όμως θα τα δούμε πολύ σύντομα, αν και πουθενά δεν διαβάζω για τις επιπτώσεις που θα είχε στη παγκόσμια οικονομία κάτι τέτοιο, αν και το γεγονός βρίσκεται τόσο κοντά

Όπως και να έχει για ολόκληρη τη Δύση, το θέμα που βρίσκεται στα χείλη όλων, είναι η «κρίση χρέους». Πως όμως η μέχρι πριν λίγα χρόνια κραταιές οικονομίες του πλανήτη, τα κράτη της Δύσης δηλαδή, που το βιοτικό τους επίπεδο έμοιαζε όνειρο μακρινό για τον υπόλοιπο κόσμο, έχουν φτάσει να αντιμετωπίζουν τέτοια προβλήματα, που όπως όλα δείχνουν μάλλον θα δυσκολέψουν στο μέλλον; Η απάντηση είναι απλή και βρίσκεται στην άλλη άκρη του κόσμου. Την Κίνα και την Ινδία. Όλοι γνωρίζουμε την τεράστια ανάπτυξη που έχουν πετύχει οι δυο αυτές χώρες την τελευταία δεκαετία και κυρίως η Κίνα, με ρυθμούς που συνήθως αγγίζουν το 10%. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα. Η Κίνα έχει ένα πληθυσμό γστο1,3 δις κατοίκους. Από αυτούς τα τελευταία δέκα χρόνια κάποιοι έχουν καταφέρει να γίνουν και δισεκατομμυριούχοι, ενώ γύρω στα 50 με 100 εκατομμύρια, αποτελούν μια καινούργια μεσαία τάξη που ανταγωνίζεται σε βιοτικό επίπεδο αυτό της Δύση. Από τα υπόλοιπα1,2 δις κατοίκους της Κίνας τα 700-800 εκατομμύρια αποτελούν τον ενεργό πληθυσμό της. Ένα πληθυσμό που απασχολείται στα καινούργιες βιομηχανίες και βιοτεχνίες και όποιες άλλες οικονομικές δραστηριότητες. Τα ίδια περίπου ισχύουν και για την Ινδία που ο πληθυσμός της είναι γύρω στο 1 δις. Ο ενεργός πληθυσμός της Ινδίας πέρα από τη μεσαία τάξη της φτάνει τα 600 εκατομμύρια. Και εκεί ακριβώς εστιάζεται το πρόβλημα. Στις δυο αυτές χώρες δηλαδή συγκεντρώνεται ένας οικονομικά ενεργός πληθυσμός που πλησιάζει το 1,5 δις. Το πρόβλημα δημιουργείται από το γεγονός ότι αυτός ο τεράστιος ενεργός πληθυσμός εργάζεται με αμοιβές που είναι γύρω στο ένα δολάριο την ημέρα. Με ποιο τρόπο λοιπόν οι αναπτυγμένες βιομηχανίες της Δύσης, όπου οι αμοιβές των εργαζομένων είναι γύρω στις 20 με 30 φορές μεγαλύτερες-και μερικές φορές πολύ πάρα πάνω-θα μπορέσουν να ανταγωνιστούν τις βιομηχανίες της Κίνας και της Ινδίας που διαθέτουν τόσο φθηνότερο εργατικό δυναμικό. Η απάντηση και εδώ είναι απλή. Δεν θα μπορέσουν. Και μην κοιτάτε τα φτηνά προϊόντα ρουχισμού και άλλα που έχουν κατακλύσει την Ευρώπη και διαλύονται στο πρώτο πλύσιμο ή τις ηλεκτρικές συσκευές δεύτερης και τρίτης ποιότητας. ΟΙ βιομηχανίες της Κίνας και της Ινδίας μπορούν να παράγουν και προϊόντα ευτελούς ποιότητας, αλλά επίσης μπορούν να παράγουν και προϊόντα υψηλής ποιότητας. Τα τελευταία πέντε χρόνια τα ναυπηγεία της Κίνας κατασκευάζουν- και δεν προλαβαίνουν- τα μεγαλύτερα σούπερ τάνκερ του κόσμου, σε τιμές που δεν μπορεί να ανταγωνιστεί κανένα ναυπηγείο της Ευρώπης ή των ΗΠΑ.

Και βέβαια οι βιομηχανίες και της Κίνας και της Ινδίας επεκτείνονται σταδιακά σε κάθε τομέα της βιομηχανίας. Σe μερικά χρόνια η αυτοκινητοβιομηχανία της Κίνας θα κατασκευάζει τις δικές της Μερσεντές και BMW και τότε θα αρχίσει και η Γερμανία να αντιμετωπίζει τα δικά της προβλήματα.

Είμαστε σε μια φάση μεταβατική, αλλά και πολύ κρίσιμη. Για να μην επιτείνει τα προβλήματα η Κίνα, έχει γίνει ο μεγαλύτερος αγοραστής αμερικανικών ομολόγων και διαθέτει το μεγαλύτερο απόθεμα σε δολάρια, ενώ συχνά βεβαιώνει ότι θα ήταν πρόθυμη να αγοράσει και ευρωπαϊκά ομόλογα. Όμως δεν είναι σίγουρο αν αυτές οι επιμέρους κινήσεις μπορούν να λύσουν το πρόβλημα. Η παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει μια τεράστια «ανωμαλία», που στη διάρκεια της δεκαετίας θα επιδεινωθεί δραματικά. Στα επόμενα χρόνια οι κάτοικοι της Δύσης θα δουν το βιοτικό τους επίπεδο να μειώνεται δραματικά, με όποιες κοινωνικές εκρήξεις μπορεί να ακολουθήσουν μια τέτοια εξέλιξη. Η Ελλάδα έτυχε να είναι η πρώτη χώρα που κάνει τη βουτιά στα βαθιά.

Για να λυθεί το πρόβλημα θα έπρεπε να υπάρξει κάποια εξισορρόπηση των μεγεθών. Αλλά για την ώρα μοιάζει απίθανο να εικοσαπλασιαστούν οι εργατικές αμοιβές στην Κίνα, ή οι εργαζόμενοι της Ευρώπης να ζουν με ένα δολάριο την ημέρα. Παλιότερα, παρόμοιες ή διαφορετικές «ανωμαλίες» συνήθως λύνονταν με κάποιον πόλεμο. Το ποια λύση θα βρεθεί στη σημερινή εποχή, δεν είναι εύκολο να το προβλέψει κανείς.

Το πρόβλημα όμως χτυπάει τις πόρτες της Δύσης όλο και πιο επιτακτικά και όσο ο χρόνος λιγοστεύει, τόσο θα αυξάνονται τα προβλήματα…