15 Μαρτίου 2020

Κορωνοϊός | Τι είναι η «Ανοσία αγέλης», η στρατηγική μεγάλου ρίσκου που επέλεξε ο Μπόρις Τζόνσον

Ο Ρωμανός Γεροδήμος εξηγεί στην Athens Voice την στρατηγική που επέλεξε ο Μπόρις Τζόνσον για να αντιμετωπίσει τον κορωνοϊό, μια στρατηγική που θα στείλει πιθανότατα στον θάνατο χιλιάδες ευάλωτους πολίτες προκειμένου να αποκτήσουν ανοσία οι υπολοιποι
Ο Ρωμανός Γεροδήμος εξηγεί στην Athens Voice την στρατηγική που επέλεξε ο Μπόρις Τζόνσον για να αντιμετωπίσει τον κορωνοϊό, μια στρατηγική που θα στείλει πιθανότατα στον θάνατο χιλιάδες ευάλωτους πολίτες προκειμένου να αποκτήσουν ανοσία οι υπολοιποι

Την περασμένη Τετάρτη όσοι βλέπουμε ποδόσφαιρο παρακολουθήσαμε τον συγκλονιστικό ποδοσφαιρικό αγώνα ανάμεσα στην Λϊβερπουλ και την Αθλέτικο Μαδρίτης. Σε αντίθεση με ότι συνέβαινε στους υπόλοιπους αγώνες του Champions League, το γήπεδο της Λίβερπουλ ήταν κατάμεστο από κόσμο.

Την επόμενη μέρα ο Πρωθυπουργός της Βρετανίας Μπόρις Τζόνσον αφού είχε αναγγείλει ότι δεν θα κλείσει τα σχολεία, όπως όλες οι άλλες χώρες που βρίσκονται αντιμέτωπες με χιλιάδες κρούσματα, αλλά και ότι σχεδόν κάθε βρετανική οικογένεια θα χάσει κάποιο αγαπημένο της πρόσωπο από την πανδημία του Covid-10. 

«Είναι ξεκάθαρο ότι ο κορωνοϊός συνεχίζει, και θα συνεχίσει, να εξαπλώνεται στον κόσμο και τη χώρα μας τους επόμενους μήνες.   Κάναμε ό,τι μπορούσε να γίνει, για να περιορίσουμε την ασθένεια και αυτό μας χάρισε πολύτιμο χρόνο αλλά τώρα πρόκειται για παγκόσμια πανδημία.   Ο αριθμός των κρουσμάτων θα αυξηθεί ραγδαία, στην πραγματικότητα ο αληθινός αριθμός των περιπτώσεων είναι υψηλότερος, ίσως πολύ υψηλότερος από τις περιπτώσεις των κρουσμάτων που έχουμε ήδη επιβεβαιώσει.   Όλοι πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι, πρόκειται για τη χειρότερη κρίση στη γενιά μας στον τομέα της δημόσιας υγείας.   Μερικοί την παρομοιάζουν με εποχική γρίπη, αλλά αλίμονο αυτό δεν είναι σωστό. Λόγω της έλλειψης ανοσίας, αυτή η ασθένεια είναι πολύ πιο επικίνδυνη.   Θα εξαπλωθεί κι άλλο και, πρέπει να είμαι ειλικρινής: πολλές περισσότερες οικογένειες θα χάσουν τους αγαπημένους τους πριν την ώρα τους» είπε κατά τη διάρκεια της Συνέντευξης Τύπου,  ο Μπόρις Τζόνσον.

Οι περισσότεροι δεν κατάλαβαν τι ακριβώς συμβαίνει μέχρις ότου έρθει στο φως μια επιστημονική αλλά και συγχρόνως πολιτική στρατηγική που ονομάζεται "Ανοσία της αγέλης" και που εξηγεί την απόφαση της βρετανικής Κυβέρνησης.

Ας δούμε πως εξηγεί ο Γάλλος Υπουργός Παιδείας Ζαν Μισέλ Μπλανκέρ τι σημαίνει αυτή η περίφημη "Ανοσία της αγέλης" την οποίαν ακολουθεί ο Μπόρις Τζόνσον.

«Το 50 με 70% του γαλλικού πληθυσμού» θα καταλήξει να προσβληθεί από τον κορωνοϊό υπολογίζει ο Γάλλος υπουργός Παιδείας, Ζαν Μισέλ Μπλανκέρ, αλλά αυτοί θα είναι ο μοχλός για να θεραπευτούν οι υπόλοιποι!

«Όπως γνωρίζετε, από την αρχή, η στρατηγική δεν ήταν η μη μόλυνση από τον ιό -γνωρίζουμε ότι πιθανόν ότι ο κορωνοϊός θα προσβάλει περισσότερους από τους μισούς- αλλά η διασπορά της μόλυνσης όσο το δυνατόν σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου», τόνισε ο υπουργός Παιδείας της Γαλλίας, μιλώντας στο Franceinfo.

Ο υπουργός αναφερόταν στα πιθανά κρούσματα του κορωνοϊού κι όχι σ’ εκείνους -τους πολύ λιγότερους- που θα περιέλθουν σε σοβαρή κατάσταση από τον κορονοϊό Covid-19, ανέφερε το πρακτορείο ειδήσεων AFP.

«Θεωρούμε, και είμαι εδώ απλά να επαναλάβω τι λένε οι επιστήμονες, ότι 50 με 70% του γαλλικού πληθυσμού στο τέλος θα καταλήξει να μολυνθεί από τον ιό και αυτό είναι που βάζει ένα τέλος στον ιό, καθώς δημιουργεί μια μορφή ανοσίας της πλειοψηφίας, και έτσι ο ιός πεθαίνει από μόνος του», πρόσθεσε ο Γάλλος υπουργός Παιδείας.

Την ίδια ακριβώς πολιτική της λεγόμενης «ανοσίας αγέλης» ακολουθεί η Βρετανία και η Σουηδία, αλλά και η Ολλανδία και η Ελβετία με κάποιες παραλλαγές.

Μήπως είναι προτιμότερη αυτή η λύση από τις καραντίνες στιλ Ιταλίας και Ισπανίας ή της μερικής καραντίνας της Ελλάδας, που έτσι ή αλλιώς δεν μπορούν να είναι της έκτασης και του βάθους της Κίνας;

Τι είναι η «ανοσία αγέλης»: Όταν αρκετοί άνθρωποι εμβολιάζονται ή νοσούν και δημιουργούν αντισώματα με την αποθεραπεία τους σε μια μεταδοτική ασθένεια, όπως η γρίπη και ο κορωνοϊός, τότε δημιουργείται στο κοινωνικό σύνολο μια προστασία ακόμα και για εκείνους που δεν έχουν εμβολιαστεί, κάτι που είναι γνωστό ως "ανοσία αγέλης".

Η ανοσία αγέλης οδηγεί τελικά στην εξάλειψη τέτοιων ασθενειών. Στην περίπτωση του κορωναϊού, τα πάντα εξαρτώνται από το ποσοστό που έχει νοσήσει και αποθεραπευτεί.

Στην Βρετανία δεν έλαβαν μέτρα καραντίνας καθώς θεωρούν ότι το 60% θα νοσήσει, αλλά θα επιβιώσει το υπόλοιπο 40% των ευπαθών ομάδων, λαμβάνοντας όμως ειδικά μέτρα για τους άνω των 70 ετών στους οποίους απαγόρευσαν να βγουν από το σπίτι τους για έξι εβδομάδες. 

Ετσι ή αλλιώς ο κορωνοϊός δεν είναι πιο φονικός, μέχρι στιγμής, από τον Η1Ν1 και ειδικά σε σχέση με άλλες θανατηφόρες ιώσεις: Περίπου 18.000 πέθαναν το 2009 από τον Η1Ν1 και την ίδια χρονιά πέθαναν 400.000 άνθρωποι από ιώσεις παντός είδους.

Σήμερα  o Ρωμανός Γεροδήμος δημοσίευσε  στην  Athens Voice μια εξαιρετική ανάλυση για την πράγματι ριψοκίνδυνη στρατηγική του Μπόρις Τζόνσον που θυμίζει ένα σύγχρονο "Καιάδα" για εκατοντάδες ηλικιωμένους και ευπαθείς ομάδες που θα θυσιαστούν υπολογισμένα προκειμένου ο υπόλοιπος πληθυσμός να αποκτήσει μια καθολική ανοσία και που σίγουρα θα προκαλέσει πολλές συζητήσεις και αντιδράσεις.


Περιμένοντας το τσουνάμι

Η Βρετανία αντιμετωπίζει το πολύ ρεαλιστικό ενδεχόμενο μιας μεγάλης ανθρωπιστικής καταστροφής που θα σημαδέψει τη χώρα για πολλές γενιές.-

Από τον Ρωμανό Γεροδήμο

Πολλοί αναρωτιούνται τι συμβαίνει στη Μεγάλη Βρετανία. Οι περισσότερες χώρες (με εξαίρεση τις ΗΠΑ όπου υπάρχει ο παράγοντας Τραμπ) εφαρμόζουν ήδη δραματικά μέτρα περιορισμού των κοινωνικών επαφών και των μετακινήσεων: τα σχολεία και τα πανεπιστήμια κλείνουν, οι συναθροίσεις απαγορεύονται, οι επιχειρήσεις αρχίζουν να μεταφέρουν τις εργασίες τους στο διαδίκτυο, οι πτήσεις ακυρώνονται, τα σύνορα σφραγίζονται, ενώ οι πολίτες καλούνται να μείνουν στα σπίτια τους. Στη Βρετανία η κυβέρνηση ετοιμάζεται να περάσει έναν νόμο με τη διαδικασία του κατεπείγοντος ώστε να μπορεί να υποχρεώσει τα σχολεία να μείνουν ανοιχτά, ενώ κανενός είδους εκδήλωση ή συνάθροιση δεν έχει απαγορευτεί ή αποτραπεί ακόμα. Το σκληρότερο μέτρο που έχει ληφθεί είναι ο κατ’ οίκον εγκλεισμός για επτά μόνο ημέρες για όσους έχουν ήδη τα συμπτώματα του κορωνοϊού. Τι ακριβώς συμβαίνει;

Τα πράγματα άρχισαν να ξεκαθαρίζουν στη συνέντευξη Τύπου που έδωσε ο πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον την Πέμπτη. Στο πλάι του στέκονταν οι δύο κορυφαίοι ειδικοί της κυβέρνησης (ο Chief Scientific Adviser και ο Chief Medical Officer), στους οποίους έχει αναθέσει την πλήρη ευθύνη για τη χάραξη της εθνικής στρατηγικής και τη λήψη των επιχειρησιακών αποφάσεων. Με απόλυτη ψυχραιμία και απάθεια, ο Μπόρις Τζόνσον ανακοίνωσε, ουσιαστικά προδίκασε, ότι «πολλές οικογένειες θα χάσουν δικούς τους ανθρώπους πριν της ώρας τους».

Η βρετανική κυβέρνηση αποφάσισε να τηρήσει μια ριζικά διαφορετική στρατηγική σε σχέση με άλλες χώρες: αντί να προσπαθήσει να περιορίσει αμέσως τα κρούσματα του ιού, θα αφήσει ένα μεγάλο ποσοστό της κοινωνίας να μολυνθεί, ούτως ώστε να αναπτυχθεί η λεγόμενη «ανοσία της αγέλης» (herd immunity). Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της κυβέρνησης, 60%-80% του βρετανικού πληθυσμού θα κολλήσει τον κορωνοϊό μέσα στους επόμενους έξι μήνες. Η εκτίμηση τους είναι ότι η κορύφωση της καμπύλης των κρουσμάτων θα γίνει σε 10-14 εβδομάδες (δηλ. περίπου σε τρεις μήνες, στις αρχές Ιουνίου). Πιστεύουν ότι 50% όσων πρόκειται να κολλήσουν, θα κολλήσουν 3 εβδομάδες πριν ή μετά το σημείο εκείνο, ενώ 95% όσων πρόκειται να κολλήσουν θα κολλήσουν 10 εβδομάδες πριν ή μετά. 

Το σκεπτικό της κυβέρνησης είναι ότι έτσι –και εφόσον καταφέρουν να ελέγχουν τη ροή εισαγωγών, θανάτων και εξαγωγών απ’τις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ)– θα μειωθεί κατά 20% η κορύφωση της επιδημίας, ενώ ταυτόχρονα θα αναπτυχθεί μαζική ανοσία που αφενός μεν θα περιορίσει την περαιτέρω εξάπλωση του ιού, αφετέρου δε θα αποτρέψει την επανάληψη του φαινομένου τον επόμενο χειμώνα. Οι σύμβουλοί του πρωθυπουργού είναι πεπεισμένοι ότι ο κορωνοϊός δεν είναι ένα περιστασιακό φαινόμενο. Πιστεύουν ότι «ήρθε για να μείνει» και ότι θα πρέπει να δημιουργηθεί τώρα ανοσία της αγέλης – έστω με μια εμπροσθοβαρή ανθρωποθυσία για να αποφευχθούν τα χειρότερα αργότερα. (Η καλύτερη και πιο συνοπτική εξήγηση και αιτιολόγηση της στρατηγικής αυτής είναι μέχρι στιγμής σε αυτό εδώ το thread στο Twitter).

Δεν γνωρίζουμε ακόμα ακριβώς ποια είναι η θνησιμότητα του κορωνοϊού. Γνωρίζουμε όμως ότι είναι πολλαπλάσια της γρίπης. Ακόμη και με τα πιο αισιόδοξα σενάρια, η στρατηγική της κυβέρνησης θα οδηγήσει σε θάνατο εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους – κυρίως ανθρώπους που ανήκουν στις πιο ευάλωτες ομάδες (ηλικιωμένοι άνω των 70 και ανοσοκατεσταλμένοι). Εάν δε καταρρεύσει το σύστημα υγείας και χαθεί ο έλεγχος της κατάστασης, ο αριθμός των θυμάτων μπορεί να είναι ασύλληπτος.

Η κυβέρνηση θέλει να μείνουν ανοιχτά τα σχολεία όχι (μόνο) επειδή το κλείσιμό τους θα ανάγκαζε τους γονείς-εργαζόμενους να μείνουν στα σπίτια τους να τα προσέχουν, παραλύοντας την οικονομία, αλλά επειδή τα παιδιά είναι οι πιο αποτελεσματικοί μεταδότες του ιού χωρίς να κινδυνεύουν τα ίδια. Με άλλα λόγια η κυβέρνηση αυτή τη στιγμή χρησιμοποιεί τη νέα γενιά ως εργαλείο μετάδοσης του ιού στον γενικό πληθυσμό μέχρι να θεωρήσει ότι το ΕΣΥ (το NHS) έφτασε σε σημείο κορεσμού. Μετά θα κλείσει τη «στρόφιγγα» για να ελέγξει τη διασπορά ούτως ώστε αυτή να συνεχιστεί μέχρι και το καλοκαίρι.

Η στρατηγική αυτή είναι εξαιρετικά, εξαιρετικά ριψοκίνδυνη. Είναι ένα παιχνίδι ρώσικης ρουλέτας. Το ότι πολλοί άνθρωποι θα πεθάνουν δεν το αρνείται κανείς, ούτε καν η κυβέρνηση που φαίνεται να το αποδέχεται μοιρολατρικά. 

Τα σενάρια ως προς τις επιδιώξεις της κυβέρνησης είναι δύο: το επιστημονικό/ιδεαλιστικό και το πολιτικό/κυνικό:

(α) το επιστημονικό σενάριο είναι ότι όσοι ζουν αυτή τη στιγμή στη Βρετανία συμμετέχουν άθελά τους στο μεγαλύτερο πείραμα Επιστήμης της Συμπεριφοράς (Behavioural Science) που έγινε ποτέ. Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, οι ειδικοί της κυβέρνησης προσπαθούν να χειραγωγήσουν τη συμπεριφορά του πληθυσμού με βάση εξελιγμένα μαθηματικά μοντέλα και προσομοιώσεις ούτως ώστε να μειώσουν το συνολικό ανθρώπινο «κόστος» του κορωνοϊού. Το εάν αυτό το πείραμα θα τους «βγει» δεν θα το μάθουμε τώρα, αλλά μετά από μήνες ή χρόνια, όταν συγκρίνουμε τα ποσοστά θανάτων με άλλες χώρες. Πάντως μερικοί από τους κορυφαίους ειδικούς στον κόσμο –συμπεριλαμβανομένων των επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, του διευθυντή της σημαντικότερης επιστημονικής επιθεώρησης (Lancet), καθηγητών δημόσιας υγείας και γιατρών του NHS– θεωρούν ότι είναι μια «τρελή», «εγκληματική» και «λανθασμένη» στρατηγική. Είναι εξαιρετικά αμφίβολο το αν η «ανοσία της αγέλης» θα επιτευχθεί εγκαίρως και με ποιο κόστος. Η κυβέρνηση δέχεται οξεία κριτική για το ότι, μέχρι στιγμής, δεν έχει δημοσιοποιήσει τα μοντέλα και τα δεδομένα στα οποία βασίζει τον σχεδιασμό της. Ουσιαστικά χρησιμοποιεί ένα «μαύρο κουτί» το οποίο είναι διαθέσιμο μόνο σε έναν κλειστό κύκλο γύρω από τον πρωθυπουργό.

(β) το πολιτικό σενάριο είναι ακόμα πιο σκοτεινό. Σύμφωνα με πολλούς επικριτές της βρετανικής στρατηγικής, η κυβέρνηση ουσιαστικά προχωράει σε μια δραματική κίνηση κοινωνικού δαρβινισμού και ευγονικής, αφήνοντας εκατοντάδες χιλιάδες ευάλωτων πολιτών να πεθάνουν αβοήθητοι και, μέσω αυτού του σοκ, ουσιαστικά κάνοντας ένα reset στο σύστημα πρόνοιας και συνταξιοδότησης της χώρας. Αυτή η δεύτερη επιδίωξη είναι εξαιρετικά κυνική και θυμίζει θεωρία συνωμοσίας. Ωστόσο, τα τραγικά ηθικά διλήμματα τα οποία ήδη αντιμετωπίζουν οι γιατροί της Ιταλίας και τα οποία τους αναγκάζουν να διαλέγουν ποιους ασθενείς θα σώσουν με βάση τις πιθανότητες επιβίωσης, δείχνουν ξεκάθαρα και έμπρακτα ότι αυτός ο παράγοντας είναι ήδη μια πραγματικότητα.

Το κλειδί και η ηθική αχίλλειος πτέρνα της βρετανικής κυβέρνησης είναι το θεμέλιο του σκεπτικού τους: από την αρχή της κρίσης ο Chief Medical Officer και ο Chief Scientific Adviser αντιμετωπίζουν την καμπύλη διασποράς του ιού ως ένα προτετελεσμένο γεγονός το οποίο δεν μπορεί ούτε να αποτραπεί, ούτε καν να μετατεθεί, παρα μόνο –ίσως– να μετριαστεί. Όλη τους η στρατηγική είναι βασισμένη στην πρόβλεψη ότι το peak της επιδημίας είναι σε 3 μήνες, λες και αυτό είναι ένα δεδομένο, ένα θέσφατο. Αυτό όμως ισχύει εφόσον δεν υπάρξει ουσιαστική παρέμβαση. Προϋποθέτει και προδικάζει την αρχική απραξία και τη μαζική διάδωση. Όπως έχει ήδη αποδειχθεί από τις συγκριτικές καμπύλες διασποράς σε διαφορετικές χώρες, ο ρυθμός εξάπλωσης διαφέρει ανάλογα με τα μέτρα της κάθε χώρας. Εάν η Βρετανία είχε εφαρμόσει αμέσως περιοριστικά μέτρα, ο ρυθμός εξάπλωσης θα ήταν λογικά διαφορετικός. 

Μέσα σε ελάχιστες μέρες ξεδιπλώνονται μπροστά στα μάτια μας δύο ριζικά διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς τη διαχείριση αυτού που μάλλον θα καταστεί το σημαντικότερο παγκόσμιο γεγονός μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι προσεγγίσεις αυτές έχουν βαθιά ιδεολογικές, αξιακές και πολιτικές ρίζες και αναφορές (ως προς αυτό προτείνω τις εξαιρετικές αναλύσεις του Κώστα Ρουμανιά και του Νικόλα Σεβαστάκη).

Ακόμη και αν η κυβέρνηση αλλάξει τώρα στάση και εφαρμόσει lockdown αύριο το πρωί, είναι αμφίβολο αν η ανθρωπιστική κρίση μπορεί να αποφευχθεί πλέον. 

Εάν υπάρξει όφελος από την πολιτική της βρετανικής κυβέρνησης αυτό θα φανεί σε βάθος χρόνου. Μέχρι τότε αντιμετωπίζουμε το πολύ ρεαλιστικό ενδεχόμενο μιας μεγάλης ανθρωπιστικής καταστροφής που θα σημαδέψει τη χώρα για πολλές γενιές. Σήμερα τα θύματα διπλασιάστηκαν μέσα σε 24 ώρες, ο αριθμός όμως είναι ακόμα «μόνο» διψήφιος. Προς το παρόν μια μικρή πλειοψηφία των πολιτών (55%) υποστηρίζει τους χειρισμούς της κυβέρνησης, ενώ 59% λένε ότι δεν φοβούνται μήπως κολλήσουν. Ένας στους τέσσερις αρνούνται να αλλάξουν καν τις συνήθειες και τη συμπεριφορά τους.

Τα τελευταία εικοσιτετράωρα, αθλητικοί όμιλοι ακυρώνουν αγώνες, πανεπιστήμια μεταφέρουν τα μαθήματά τους στο διαδίκτυο ενώ άλλοι φορείς αρχίζουν να παίρνουν πρωτοβουλίες ακύρωσης εκδηλώσεων. Όλα αυτά γίνονται όχι απλώς ερήμην της κυβέρνησης αλλά σε αντίθεση με τη διακηρυγμένη πολιτική της, ακριβώς επειδή άνθρωποι σε θέσεις ευθύνης βλέπουν τι γίνεται σε άλλες χώρες και αρνούνται να πάρουν την ευθύνη περαιτέρω διασποράς του ιού. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα κίνημα από τη βάση. 

Ωστόσο, με παντελή έλλειψη περιοριστικών μέτρων εδώ και δύο μήνες, και με βάση τα όσα ακούμε από φίλους και ειδικούς σε διαφορετικές περιοχές της χώρας, είναι εξαιρετικά πιθανό η διασπορά του ιού να είναι ήδη μαζική. Ακόμη και αν η κυβέρνηση αλλάξει τώρα στάση και εφαρμόσει lockdown αύριο το πρωί, είναι αμφίβολο αν η ανθρωπιστική κρίση μπορεί να αποφευχθεί πλέον. Στη Βρετανία επικρατεί μια ανατριχιαστική ησυχία, ένα κλίμα αμηχανίας και αναμονής. Είναι η ηρεμία πριν το τσουνάμι που θα σκάσει σε λίγες μέρες ή εβδομάδες.