29 Δεκεμβρίου 2018

Μαρκ Ζούκερμπεργκ | Το 2018 ήταν μια εφιαλτική χρονιά για τον ίδιο και για το Facebook

Η υπόσχεση που δεν τηρήθηκε, η «θύελλα» των μεγάλων αποκαλύψεων, η εμφάνιση στο Κογκρέσο και η «βουτιά» 27% στην αξία των μετοχών του Facebook και η μείωση του αλγόριθμου
Η υπόσχεση που δεν τηρήθηκε, η «θύελλα» των μεγάλων αποκαλύψεων, η εμφάνιση στο Κογκρέσο και η «βουτιά» 27% στην αξία των μετοχών του Facebook και η μείωση του αλγόριθμου

Πριν από περίπου δυο χρόνια ο Μαρκ Ζούκεμπεργκ είχε πάρει μια επιχειρηματική απόφαση, που βασιζόταν σε μια διάγνωση. Το Facebook ενώ είχε ξεκινήσει σαν ένα απλό μέσο επικοινωνίας, που έφερνε κοντά άγνωστους ανθρώπους μεταξύ τους και έτσι έγινε η αιτία για πολλές αληθινές φιλίες αλλά και για πολλές ερωτικές σχέσεις, είχε εξελιχθεί συγχρόνως σε ένα βασικό επιχειρηματικό εργαλείο, για κάθε είδους επιχειρήσεις, αλλά κυρίως για τα ιντερνετικά Μέσα Ενημέρωσης. Το μόνο που χρειαζόταν , ήταν να αποκτήσεις όσο περισσότερους φίλους μπορούσες, είτε διαφημίζοντας το σάιτ του Μέσου με πληρωμένη προώθηση στο ίδιο το  Facebook, είτε αγοράζοντας έτοιμες δεξαμενές φίλων. Μια άλλη δυνατότητα ήταν να προωθείς κάποιες αναρτήσεις στους φίλους που είχε το Μέσο και πάλι μέσα από το Facebook, με ένα πολύ μικρό κόστος. Αν για παράδειγμα ένα Μέσο Ενημέρωσης είχε μόνο 50.000 φίλους, ήταν σαν να "κυκλοφορούσε" σε ένα μικρό χωριό 50.000 κατοίκων. Αν όμως είχε 1 ή 2 ή 3 και πάραπάνω εκατομμύρια φίλους ήταν σαν να "κυκλοφορούσε" σε μια μεγάλη πόλη. Το θέμα λοιπόν για όλα τα Μέσα Ενημέρωσης ήταν να αποκτήσουν όσο περισσότερους φίλους γινόταν. Από αυτό ακριβώς ήταν εξαρτημένη και η διαδικτυακή "κυκλοφορία" του, που μετριόταν είτε με "unique visitors" είτε με "pageviews". Άλλο να διαβάζουν τα θέματα σου 500.000 άτομα μέσα σε ένα μήνα και άλλο να τα διαβάζουν 15.000.000.

Συγχρόνως είχε γίνει και ένα πολύ δυναμικό εργαλείο για τους πολιτικούς και τα κόμματα, αν ήξερες να το χειριστείς κατάλληλα. Ο Μπαράκ Ομπάμα και το επιτελείο του ήταν οι πρώτοι που είδαν αυτήν την δυνατότητα και την εκμεταλλεύτηκαν κατάλληλα, στις εκλογές του 2008.

Ο Ζούκεμπεργκ είχε σκεφτεί τότε- πριν δυο χρόνια- ότι αυτή η κατάσταση αποτελούσε μια μεγάλη αιτία χαμένων εσόδων. Αυτό που σκέφτηκε ήταν απλό. Θα μείωνε τον περιβόητο "αλγόριθμο" βάσει του οποίου οι αναρτήσεις που έκανε οποισδήποτε Μέσο Ενημέρωσης στην σελίδα του στο Facebook θα έφτανα δωρεάν στους αναγνώστες. Έτσι σιγά σιγά από τότε είχε αρχίσει να μειώνει τον αλγόριθμο. Είχε μάλιστα κάνει και ένα "ολοκληρωτικό πείραμα" σε κάποιες χώρες της Βαλτικής. Είχε κόψει τελείως τον αλγόριθμο. Πολλά Μέσα Ενημέρωσης εκεί που στήριζαν την ύπαρξη τους στον αριθμό των "φίλών" που διέθεταν είχαν καταστραφεί σε διάστημα λίγων εβδομάδων ή μηνών. Από δω και στο εξής αν κάποιο Μέσο ήθελε τα θέματα του να φτάνουν στους αναγνώστες του θα έπρεπε να πληρώνει κάποιο κόστος στο Facebook για να προωθούνται στους αναγνώστες του.

Ο Ζούκεμπεργκ έκρινε το πείραμα επιτυχημένο και συγχρόνως κατάλαβε ότι το δημιούργημα του, είχε γίνει από τα πράγματα και ένας μεγάλος πολιτικός "ενδιάμεσος" αφού η πολιτική στις μέρες μας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην επικοινωνία. Σημασία δεν έχει μόνο το τι λες, αλλά κυρίως στο πόσοι μπορού να διαβάσουν αυτό που λες. 

Έτσι από πέρσι τον Δεκέμβριο είχε αρχίσει να μειώνει συστηματικά τον αλγόριθμο. Αυτό είχε για τον Ζούκεμπεργκ το επιθυμητό αποτέλεσμα. Τα Μέσα Ενημέρωσης καθώς είδαν την ηλεκτρονική αναγνωσιμότητα τους να μειώνεται αύξησαν το διαφημιστικό μπάτζετ τους στο Facebook, ώστε να προωθούνται υα θέματα τους.

Μπορεί οικονομικά το πείραμα να απέδωσε αλλά για τους περισσότερους χρήστες του μέσου αυτού τα αποτελέσματα δεν ήταν ευχάριστα. Αυτά που βλέπει ο καθένας ξεχωριστά έχουν αρχίσει να χάνουν το ενδιαφέρον τους καθώς η μείσωη του αλγορίθμου για τα Μέσα Ενημέρωσης είχε σαν αποτέλεσμα, να βλέπεις τις αναρτήσεις των ίδων και των ίδιων ατόμων. Η "αρχική σελίδα" ή ο "τοίχος", όπως τον αποκαλούν οι χρήστες του μέσου αυτού, έχει χάσει από καιρό το ενδιαφέρον του. Για οποιαδήποτε "μόδα" των καιρών μας ο βασικός και "θανάσιμος" είναι κάτι να γίνει βαρετό. Και το Facebook για πάρα πολλούς έχει γίνει πια βαρετό. Αυτό το διαπίστωσαν αρχικά οι νεαρότερες ηλικίες και ενώ τυπικά εξακολουθούν να είναι χρήστες του Facebook, έχουν στραφεί στο Instagram...

Μπορεί ο Ζούκενμπεργκ να αύξησε τα έσοδα του αλλά συγχρόνως κατάφερε να επιφέρει ένα πολύ επικίνδυνο πλήγμα στο βασικό μέσο δημιουργικής μαζικής επικοινωνίας που καθόρισε τα φαινόμενα της δεκαετίας που τελειώνει. Έκανε το δημιούργημα του βαρετό.

Τα πολιτικά προβλήματα

Για τον Μαρκ Ζούκερμπεργκ το 2018 ξεκίνησε χαλαρά, με τον ίδιο σε δίμηνη γονική άδεια να απολαμβάνει τις χαρές της οικογένειας και του να είναι ένας από τους ισχυρότερους και πλουσιότερους ανθρώπους του πλανήτη. Και κλείνει μετά από την κλιμάκωση των αποκαλύψεων για τον ρόλο τού Facebook στις ζωές των χρηστών και την υπονόμευση της ίδιας της Δημοκρατίας.

Μια ανάσα πριν το 2019, το δημοφιλέστερο μέσο κοινωνικής δικτύωσης του κόσμου (με 2,2 δισ. χρήστες) παραμένει στο θρόνο του, αλλά η λάμψη του θαμπώνει και οι πιέσεις για περιορισμό της ισχύος του είναι ισχυρότερες από ποτέ και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Κι ενώ εξακολουθεί να σαρώνει -μαζί με την Google και τους άλλους διαδικτυακούς κολοσσούς- τα παγκόσμια διαφημιστικά έσοδα, οι χρηματιστηριακές αγορές ποντάρουν όλο και λιγότερο στην ανάπτυξή του: Οι μετοχές του Facebook έχουν χάσει πάνω από 27% της αξίας τους στο αμερικανικό χρηματιστήριο από τις αρχές της χρονιάς.

mark02


Μια υπόσχεση που δεν τηρήθηκε

Ο ίδιος ο Ζούκερμπεργκ είχε θέσει ως προσωπική του πρόκληση για το 2018 την "επιδιόρθωση" του Facebook: «Ο κόσμος ανησυχεί και νιώθει διχασμένος, και το Facebook έχει πολλή δουλειά να κάνει -είτε για να προστατεύσει την κοινότητά μας [το Facebook] από την κατάχρηση και το μίσος, αμυνόμενο απέναντι στην ανάμιξη κρατών είτε διασφαλίζοντας ότι ο χρόνος που περνά κανείς στο Facebook θα αξίζει. Προσωπική μου πρόκληση για το 2018 είναι να εστιάσω στην επιδιόρθωση αυτών των σημαντικών ζητημάτων. Δεν θα αποτρέψουμε όλα τα λάθη ή την κατάχρηση, αλλά σήμερα κάνουμε πολλά λάθη κατά την εφαρμογή των πολιτικών μας και την αποφυγή κακής χρήση των εργαλείων μας. Αν πετύχουμε φέτος, τότε στο τέλος του 2018 θα είμαστε σε πολύ καλύτερο δρόμο», έγραψε σε μια ανάρτηση στις 4 Ιανουαρίου 2018.

Το τέλος του 2018 έφτασε και ο δρόμος δεν μοιάζει καλύτερος. Αντιθέτως, η νέα αλγοριθμική πολιτική της πλατφόρμας, που προωθεί την ανάπτυξη και αξιοποίηση των ομάδων/κοινοτήτων έναντι της ανάδειξης των ειδήσεων, όπως συνέβαινε μέχρι και το 2017, διαπιστώνεται πως υπονομεύει ακόμη περισσότερο τον πλουραλισμό και την διάδοση διαφορετικών απόψεων. Την ίδια ώρα αποκαλύπτεται πως τα δεδομένα των χρηστών του είναι εμπορεύσιμα με τρόπους που οι ίδιοι δεν φαντάζονται, που οι αρχές δεν ελέγχουν και που τα στελέχη του Facebook δεν αποκαλύπτουν μέχρι να τους ξεσκεπάσει κάποιος άλλος.


Η χρονιά των μεγάλων αποκαλύψεων

Το 2018 ήταν, λοιπόν, η χρονιά των ακόμη μεγαλύτερων αποκαλύψεων για το πώς ο αυτός ο τεράστιος διαδικτυακός δημόσιος χώρος που λέγεται Facebook χειραγωγεί την διάδοση και διόγκωση των πληροφοριών, του λόγου και των ιδεών, με εισπρακτικά κίνητρα, με αδιαφάνεια και ανεξέλεγκτα, εμπορευόμενο τα προσωπικά δεδομένα των χρηστών του. Μεταξύ άλλων μάθαμε ότι τα ονόματα όλων των χρηστών και των φίλων τους είναι προσβάσιμα από την μηχανή αναζήτησης Bing της Microsoft, χωρίς τη συγκατάθεσή τους, και ότι οι πλατφόρμες Nexflix και Spotify μπορούν να διαβάζουν όλα τα προσωπικά μηνύματά μας στο Messenger. Επίσης, το ίδιο το Facebook παραδέχτηκε μέσω μιας "ανεξάρτητης" έρευνας που δημοσίευσε τον περασμένο Οκτώβριο, την ευθύνη του για τη χρήση της πλατφόρμας ως πεδίο προπαγάνδας και διάδοσης μίσους σε βάρος των προσφύγων Ροχίνγκια της Μιανμάρ. Με τον ίδιο τρόπο έχει καταγγελθεί κατά καιρούς ότι λειτουργεί ως πεδίο προπαγάνδας κυβερνήσεων και άλλων συμφερόντων.


Μαζί με αυτές, ήρθαν και οι αποκαλύψεις για το πώς τα στελέχη της εταιρείας ανέπτυξαν μια επιθετική εκστρατεία σίγασης της κριτικής σε βάρος της πλατφόρμας. Όπως έγραψαν οι Times, ο ίδιος ο Ζούκερμπεργκ, ως επικεφαλής της εταιρείας και κάτοχος του 60% των μετοχών της, και η Σέριλ Σάντμπεργκ, ως επικεφαλής λειτουργίας της, αγνόησαν για καιρό και προσπάθησαν να αποσιωπήσουν προειδοποιήσεις στελεχών για τις κακές χρήσεις της πλατφόρμας, ενώ ταυτόχρονα επιχειρούσαν να αντιστρέψουν την κριτική που δέχονταν, σε βάρος των ανταγωνιστών τους.
mark03


Οι επικριτές και οι "εχθροί"

Δεν έκαναν, για παράδειγμα, τίποτα όταν το 2015 ο Ντόναλντ Τραμπ χρησιμοποίησε την πλατφόρμα του Facebook για να διασπείρει την αντι-μουσουλμανική υβριστική ρητορική του, προκειμένου να μην δυσαρεστήσουν τους συντηρητικούς ψηφοφόρους. Κι όταν εργαζόμενοι της πλατφόρμας προειδοποίησαν ότι είχαν εντοπίσει τη δράση Ρώσων κατά τη διάρκεια των προεδρικών εκλογών του 2016 στις ΗΠΑ -εν μέσω οξύτατης δημόσιας διαμάχης για την ανάμειξη της Ρωσίας σε αυτές- υποβάθμισαν τα ευρήματα, για να μην τους κατηγορήσουν οι Ρεπουμπλικάνοι ως φιλο-Δημοκρατικούς.


Οι New York Times, με τη σειρά τους αποκάλυψαν, τον περασμένο Νοέμβριο, την πρόσληψη από το Facebook μια εταιρείας προκειμένου να δυσφημίσει ακτιβιστές που του ασκούσαν κριτική, συνδέοντάς τους με τον Τζορτζ Σόρος, μια εκστρατεία για τον χαρακτηρισμό άλλων επικριτών ως αντισημίτες, καθώς και την εντολή στα στελέχη της εταιρείας να χρησιμοποιούν μόνο κινητά android, ως απάντηση σε κάποια κριτική του επικεφαλής της Apple για το Facebook.
mark04


Ενώπιον του Κογκρέσου

Οι περσινές αποκαλύψεις δεν ήταν οι πρώτες, ήρθαν να προστεθούν σε αυτές που συσσωρεύονταν τα προηγούμενα χρόνια. Το 2018, όμως, ήταν διαφορετικό. Ήταν η πρώτη φορά που ο Ζούκερμπεργκ αναγκάστηκε να λογοδοτήσει δημοσίως για τις πρακτικές της εταιρείας, στο αμερικανικό Κογκρέσο. Τον Φεβρουάριο ξέσπασε το κομβικό σκάνδαλο της Cambridge Analytica, της εταιρείας που συσσώρευε και επεξεργαζόταν μαζικά τα προσωπικά δεδομένα 87 εκατομμυρίων χρηστών, στο πλαίσιο της προεκλογικής καμπάνιας του Τραμπ. Δεν πέρασαν δύο μήνες και ο ίδιος ο επικεφαλής του δικτύου κλήθηκε να λογοδοτήσει σε μια ακρόαση στη Γερουσία, όπου παραδέχτηκε ότι η ρύθμιση του Facebook είναι "αναπόφευκτη".


Στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι ανησυχίες για την ισχύ της πλατφόρμας αντιμετωπίστηκαν κυρίως με τον νέο Κανονισμό για την προστασία των προσωπικών δεδομένων (GDPR), που δίνει στους χρήστες μεγαλύτερο έλεγχο των δεδομένων που συλλέγονται από τρίτους. Η στάση της ΕΕ εκλαμβάνεται ως πιο παρεμβατική από αυτή των ΗΠΑ. Αλλά και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού τα πράγματα αναμένεται να δυσκολέψουν μετά την επικράτηση των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές και την ανάκτηση της πλειοψηφίας στη Βουλή των Αντιπροσώπων, καθώς στελέχη του κόμματος έχουν προαναγγείλει σκληρότερη στάση.


Περισσότερο από τις πολιτικές ισορροπίες, όμως, ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ ίσως πρέπει να φοβάται την απαξίωση της πλατφόρμας στα μάτια των χρηστών. Τα τελευταία σκάνδαλα τού έχουν κοστίσει τη μαζική αποχώρηση κυρίως νέων και εφήβων συνδρομητών, δηλαδή του πιο δυναμικού κοινού, που οποιοσδήποτε στη θέση του θα ήθελε να διατηρήσει. Αλλά καθώς τα φετινά 15α γενέθλια του Facebook πλησιάζουν, το ίδιο μοιάζει με έφηβο που χάνει τους καλύτερούς του φίλους.
mark05