12 Νοεμβρίου 2021

Προσφυγικό-μεταναστευτικό: μια άγνωστη χώρα, γεμάτη απορίες

Η κοινή γνώμη δείχνει απλά να μην έχει πληροφορηθεί με σαφήνεια, χωρίς κορώνες, χωρίς ιδεολογικά ενδύματα τόσο πολλές διαστάσεις του ζητήματος.
Η κοινή γνώμη δείχνει απλά να μην έχει πληροφορηθεί με σαφήνεια, χωρίς κορώνες, χωρίς ιδεολογικά ενδύματα τόσο πολλές διαστάσεις του ζητήματος.

Είναι σαφές στην εποχή μας ότι σταδιακά η Δύση, και οι χώρες με αυξημένο ΑΕΠ, υποδομές, ό,τι χαρακτηρίζεται ως πρώτος, δυτικός κόσμος, θα είναι θελκτικός τόπος διαμονής από κατοίκους άλλων πιο φτωχών χωρών. Το βλέπουμε πλέον με κάθε αφορμή, όπου υπάρχουν σύνορα με οικονομικές, πολιτικές, διαφορές. Από το Μεξικό και τις ΗΠΑ, το Μαρόκο και την Ισπανία, μέχρι το πιο πρόσφατο παράδειγμα, της φτωχής, αυταρχικής, ελεγχόμενης από τους Ρώσους, Λευκορωσίας, και το κράτος-μέλος της Ε.Ε Πολωνία, στα σύνορα των οποίων υπάρχει τρομερή ένταση.

Το πρόβλημα περιγράφεται με τον θολό όρο προσφυγικό-μεταναστευτικό χοντρικά, γιατί σπάνια μπορεί να περιγραφεί μόνο με την μία λέξη. Και σπάνια μπορεί να ορίσει κανείς καθολικά τι είναι πρόσφυγας, και τι οικονομικός μετανάστης. Σπάνια μπορεί σύσσωμη η κοινωνία να συμφωνεί ακόμα και σε αυτό: εάν για παράδειγμα ο αρχικός κάτοικος Ιράκ, που βρέθηκε με κάποιον τρόπο στην Τουρκία ή την Λευκορωσία, είναι πρόσφυγας, μετανάστης, παράνομος εισβολέας, ή οποιοσδήποτε άλλος χαρακτηρισμός μπορεί να υπάρχει, όταν επιθυμήσει να έρθει στην Ελλάδα, ή την Πολωνία.

Η διαφωνία έγκειται σε πραγματικές βάσεις, και περαιτέρω θολούς ορούς. Η απάντηση σε ένα ερώτημα επεκτείνεται σε άλλα ερωτήματα. Κάποιος Σομαλός που ζει στην Τουρκία είναι πρόσφυγας για την Ελλάδα, για κάποιους που θεωρούν ότι  Τουρκία είναι ένας απάνθρωπος, μη ασφαλής τόπος για εκείνον. Ο επίσημος ορισμός για την ασφαλή χώρα, αμφισβητείται με το τάδε δίκαιο του τάδε οργανισμού, και την δείνα προσφυγή στο δείνα δικαιοδοτικό όργανο και η ασυνεννοησία γίνεται αρκετά μεγαλύτερη με τον καιρό.

Τα ερωτήματα επεκτείνονται σε περαιτέρω απορίες. Υπάρχουν άνθρωποι που επιθυμούν να έρχονται πχ Σομαλοί με το στάτους πρόσφυγα στην Ελλάδα, και για ποιος λόγους; Από την άλλη, κάποιοι δείχνουν να μην επιθυμούν κανέναν νέο πολίτη, κανέναν μετανάστη, φιλοξενούμενο, από οπουδήποτε, όποια ανάγκη κι αν υπάρχει από την πλευρά του, όποιον κίνδυνο και να διατρέχει. Τι κινεί αυτούς τους ανθρώπους με την σειρά τους;

Η απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι αρκετά περίπλοκη και μετέωρη. Υπάρχουν άνθρωποι που λόγω ιδεολογίας, επιθυμούν την ανθρωπιστική φιλοξενία στην χώρα μας οποιουδήποτε κατατρεγμένου, απλά και μόνο επειδή το βλέπουν ανθρωπιστικά. Υπάρχουν και στην συνέχεια αρκετά πιο μεικτές περιπτώσεις όπου όλη αυτή η ανθρωπιστική επιθυμία μπλέκεται με οικονομικά συμφέροντα. Ακόμη υπάρχουν περιπτώσεις που ακόμη και η αγνή τους επιθυμία δεν είναι ανεξάρτητη οικονομικών συμφερόντων. Συνολικά παραμένει άγνωστο, με κάθε όρο, τι ακριβώς κινεί το μέρος της κοινωνίας που θα δήλωνε υπέρ της υποδοχής κάθε μετανάστη, ή πρόσφυγα.

Από την άλλη είναι άγνωστο, μη μετρήσιμο, ποιες είναι οι πραγματικές προοπτικές ενσωμάτωσης ξένων πληθυσμών, και ποια τα οφέλη από κάτι τέτοιο. Κανείς δεν έχει καταλάβει αν η ξενοφοβία έχει βάσεις, ή είναι απλά απάνθρωπη, ρατσιστική. Μοιάζει να μην είναι καν καθαρά μετρήσιμη η εγκληματικότητα των μεταναστών. Πολλές φορές είναι δοξασία ο ανταγωνισμός στην εργασία με τους ντόπιους, καθώς και πολλά άλλα, που αφήνονται βορά στο θυμικό συγκεκριμένων ανθρώπων, ακροδεξιών, ρατσιστών, ξενοφοβικών και άλλων παρόμοιων.

Μαζί είναι άγνωστο τι θα μπορούσε να κινεί κάποιον που δέχεται ή δεν δέχεται μετανάστες ή πρόσφυγες από την Βόρεια Αφρική, στα σύνορα της Ιταλίας ή της Ισπανίας. Όπως είναι άγνωστο τι μπορεί να κινεί μεγάλες επιχειρήσεις ΜΚΟ, που δείχνουν πολλές φορές να διευκολύνουν την μετάβαση. Ποια αγνά ή μη αγνά κίνητρα. Ποιες οικονομικές αναγκαιότητες, και μαζί ποια γνήσια ανθρωπιστική επιθυμία, ή ποιος συνδυασμός των δύο παραγόντων.

Είναι τελικά σίγουρο ότι το δίπολο ρατσισμός-αντιρατσισμός δεν είναι αρκετό για περιγράψει τις επιθυμίες της κοινής γνώμης των χωρών της Δύσης. Και σίγουρα δεν μπορεί να βασίζονται οι πολιτικές των χωρών, σε τέτοια δίπολα.

Η κοινή γνώμη δείχνει απλά να μην έχει πληροφορηθεί με σαφήνεια, χωρίς κορώνες, χωρίς ιδεολογικά ενδύματα τόσο πολλές διαστάσεις του ζητήματος, τόσο πολλές μικρές λεπτομέρειες, τόσες πτυχές της κατάστασης, που τελικά δείχνει απλά να αντιδρά αταβιστικά, θολωμένα, στην κρίση της για όλο αυτό.

Για παράδειγμα η κοινή γνώμη στην Ελλάδα δεν δείχνει να γνωρίζει τι ακριβώς κάνουν οι ΜΚΟ, πώς λειτουργούν, αν κερδίζουν κάτι ή τίποτα, ποια είναι η κατάσταση στην Τουρκία, αν οι ροές με βάρκες ή από τα σύνορα μπορούν να αποτραπούν ή όχι, αν είναι νόμιμο να αποτρέπονται, ή παράνομο, ποιοι άνθρωποι έρχονται, αν τους βοηθούν σκοτεινά ή φωτεινά κέντρα, αν σε όλο αυτό υπάρχουν οικονομικά συμφέροντα ή όχι, ποια είναι η στάση του κράτους, όλων των εμπλεκόμενων, του Λιμενικού.

Πόση συνεργασία υπάρχει με την υπόλοιπη Ε.Ε για όλο αυτό, πόσο κοστίζει για το κράτος κάποιος που υποδέχεται ή χώρα, ή πόσο όφελος υπάρχει για το κράτος. Όλα αυτά τα βασικά πράγματα για την ώρα στέκουν μετέωρα, θολά, και ανοιχτά σε κάθε ερμηνεία. Καθιστούν το πρόβλημα περίπλοκο πολιτικά, όσο δεν αποσαφηνίζονται. Ανοιχτό σε οποιαδήποτε ψευδή διασπορά, ή σε οτιδήποτε διαμεσολαβημένο.

Συνολικά, ο δυτικός κόσμος, και ειδικά οι άνθρωποι σε χώρες που δύνανται να ωφεληθούν έμπρακτα από την παρουσία μεταναστών ή να επιβαρυνθούν σοβαρά, δείχνουν να έχουν στο μυαλό τους τόσες άγνωστες πτυχές για το σύνθετο πρόβλημα, που πραγματικά καταλήγουν να αντιδρούν μόνο σπασμωδικά. Μοιάζει ο δημόσιος διάλογος σε χώρες όπως η Ελλάδα αλλά και πολλές άλλες, να γίνεται πραγματικά χωρίς καμία ψυχραιμία, απλά γιατί ποτέ δεν έχουν αποσαφηνιστεί σοβαρές πτυχές του θέματος.

Μοιάζει όλο το πρόβλημα, μαζί με την συναισθηματική φόρτιση της τραγικής κατάστασης του κάθε κατατρεγμένου, ή την αντίστοιχη φόρτιση του «απολίτιστου εισβολέα», να είναι με κάθε όρο μια άγνωστη χώρα. Κάτι για το οποίο αποφασίζουν και το χειρίζονται ελάχιστοι άνθρωποι, η βία, η συγκυρία, ενώ είναι θέμα όλων μας.

Μοιάζει αυτή η άγνωστη χώρα να παραμένει άγνωστη, γεμάτη απορίες, περίπλοκη, ενώ θα μπορούσε να είναι αρκετά πιο ψύχραιμη, καθαρή, η αποτίμηση της. Απλά και μόνο με την ξεκάθαρη διασαφήνιση κάθε πτυχής του προβλήματος ξεχωριστά, ψύχραιμα, μεθοδικά.

Όλες οι φωτογραφίες ανήκουν στον αείμνηστο Γιάννη Μπεχράκη.