30 Σεπτεμβρίου 2019

Αντόν Τσέχωφ | Εκείνοι οι σπάνιοι, καλλιεργημένοι άνθρωποι

`Πονάει η ψυχή τους και για κείνο που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι.`.-Από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή
`Πονάει η ψυχή τους και για κείνο που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι.`.-Από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή

Το διάβασα για πρώτη φορά όταν ήμουν ακόμα μαθήτρια λυκείου. Η καθηγήτριά μου των αγγλικών, με είχε πείσει ότι πρόκειται για ένα αριστουργηματικό βιβλίο που θα έπρεπε οπωσδήποτε να μελετήσω. “The Seagull”... “Ο γλάρος”... του Αντόν Τσέχωφ. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για ένα από τα σπουδαιότερα θεατρικά του έργα του ανθρώπου που καθόρισε το θέατρο. Μια  "Κωμωδία σε 4 πράξεις" όπως το ονόμασε ο ίδιος.  "Γράφω αυτό το έργο όχι χωρίς ευχαρίστηση, παρόλο που αισθάνομαι ότι παραβιάζω σημαντικά τις θεατρικές παραδοσιακές συμβάσεις. Είναι μια κωμωδία με τρεις γυναικείους και έξι αντρικούς ρόλους, με τέσσερις πράξεις, ένα τοπίο με λίμνη, πολλή συζήτηση περί λογοτεχνίας, λίγη δράση και πέντε τόνους έρωτα". είναι τα λόγια του μετριόφρονα Τσέχωφ προς τον εκδότη του.

Η αλήθεια όμως είναι ότι πρόκειται για ένα δράμα όπου οι ήρωές του κατατρέχονται από μελαγχολία. Αγαπούν, ελπίζουν, μισούν σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Είναι ανήσυχοι και διψούν για πολλά. Τους διακατέχει όμως μια ανικανότητα να καταφέρουν να  να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους.  Είναι ίδιοι με τους γλάρους, που είναι σύμβολα ελευθερίας και πετάνε πάνω από τη λίμνη, ακόμα κι όταν δεχτούν τις σφαίρες κάποιου κυνηγού. Αισθάνονται τόσο συγκεχυμένα. Ότι η ζωή τους δεν είναι παρά μόνο ένα όνειρο. Μέσα από αυτό το έργο, λοιπόν, γνώρισα την ευαισθησία του συγγραφέα του. Μια σπάνια προσωπικότητα, ένας πραγματικά καλλιεργημένος άνθρωπος. 

«Πρέπει να γράφεις αυτό που βλέπεις, αυτό που αισθάνεσαι, αληθινά, ειλικρινά. Καμιά φορά με ρωτάνε τι ήταν αυτό που ήθελα να πω σ’ αυτήν ή στην άλλη ιστορία. Σε τέτοιες ερωτήσεις δεν έχω καμία απάντηση. Δεν θέλω να πω απολύτως τίποτα. Η έγνοια μου είναι να γράφω, όχι να διδάσκω». Πες μου να γράψω γι’ αυτό το μπουκάλι, και θα σου φτιάξω μια ιστορία που λέγεται «Το μπουκάλι». Οι ζωντανές, αληθινές εικόνες μπορούν να σου γεννήσουν σκέψεις, μα η σκέψη σου δεν μπορεί να δημιουργήσει μια εικόνα» έλεγε ένας από τους σπουδαιότερους πεζογράφους και δραματουργούς όλων των εποχών. Ο `Αντόν Τσέχωφ, ο οποίος έζησε μια ζωή με αρκετές δυσκολίες...

Το 1884 αποκτά το δίπλωμα του γιατρού, αλλά και τα πρώτα συμπτώματα της φυματίωσης-  ανίατης αρρώστιας την εποχή εκείνη- την οποία θα κρατήσει κρυφή από τους οικείους του για μεγάλο διάστημα. Ο ίδιος γνώριζε  ότι είναι άρρωστος κι άσκησε με ιδιαίτερο πάθος και ανθρωπισμό το ιατρικό λειτούργημα προσπαθώντας να προσφέρει στους ανθρώπους την υγεία που δεν μπορούσε να έχει ο ίδιος. Παράλληλα, δε σταμάτησε ποτέ να γράφει. Το 1886 αρχίζει να κερδίζει από την πένα του, γράφοντας για την εφημερίδα Νέοι Καιροί της Αγίας Πετρούπολης. Το  1889 φεύγει ο αγαπημένος του αδελφός, Νικολάι,  πεθαίνει από φυματίωση. Ο Τσέχωφ θλίβεται και ανησυχεί για την πορεία του... Η υγεία του είναι κλονισμένη , όμως δεν εγκαταλείπει τις προσπάθειές του. 

Γράφει κάποια στιγμή είχε γράψει ένα εκπληκτικό γράμμα προς τον αδελφό του για τους καλλιεργημένους ανθρώπους... Δυσεύρετοι και όσο περνούν τα χρόνια, νομίζω ότι ακόμη περισσότερο.. Ας δούμε τί γράφει ο Αντόν Τσέχωφ...

"Οι καλλιεργημένοι άνθρωποι σέβονται την ανθρώπινη ατομικότητα και γι’ αυτό είναι πάντοτε συγκαταβατικοί, γελαστοί, ευγενικοί, υποχρεωτικοί. Δεν χαλούν τον κόσμο για το σφυρί ή για τη γομολάστιχα που χάθηκαν. Δεν αγανακτούν για τους θορύβους ή το κρύο.

Δέχονται με καλοσύνη τα χωρατά και την παρουσία ξένων ανθρώπων στο σπιτικό τους. Δεν συμπονούν μονάχα τους κατώτερους, τους αδύναμους και τις γάτες. Πονάει η ψυχή τους και για κείνο που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι.

Είναι ντόμπροι και φοβούνται το ψέμα σαν τη φωτιά. Δεν λένε ψέματα ακόμα και για τιποτένια πράγματα. Το ψέμα προσβάλλει εκείνους που το ακούνε και ταπεινώνει στα μάτια τους εκείνους που το λένε. Δεν παίρνουν ποτέ πόζα, στο δρόμο είναι όπως και στο σπίτι τους, δεν ρίχνουν στάχτη στα μάτια του κατώτερου τους.

Δεν είναι φλύαροι και δεν αναγκάζουν τον άλλο να ακούει τις εκμυστηρεύσεις τους όταν δεν τους ρωτάει. Δεν ταπεινώνονται για να κεντήσουν τη συμπόνια του διπλανού. Δεν παίζουν με τις ευαίσθητες χορδές της ψυχής των άλλων για να κερδίζουν σαν αντάλλαγμα αναστεναγμούς και χάδια.

Δεν λένε “εμένα κανείς δεν με καταλαβαίνει”, ούτε “πουλήθηκα για πέντε δεκάρες”, γιατί αυτά δείχνουν πως αποζητάν τις φτηνές εντυπώσεις. Είναι πρόστυχα τερτίπια, ξεθωριασμένα, ψεύτικα. Δεν είναι ματαιόδοξοι. Δεν τους απασχολούν τέτοια ψεύτικα διαμάντια όπως οι γνωριμίες με εξοχότητες.

Όταν κάνουν δουλειά που δεν αξίζει ένα καπίκι, δεν γυρίζουν με χαρτοφύλακα των εκατό ρουβλιών και δεν καμαρώνουν πως τάχα τους άφησαν να μπουν εκεί που δεν επιτρέπουν στους άλλους. Κι ο Κριλώφ ακόμα λέει πως το άδειο βαρέλι ακούγεται πιο πολύ από το γεμάτο.

Αν έχουν ταλέντο, το σέβονται. Θυσιάζουν γι’ αυτό την ησυχία τους, τις γυναίκες, το κρασί, την κοσμική ματαιότητα. Είναι περήφανοι για την αξία τους και έχουν συνείδηση της αποστολής τους. Αηδιάζουν από την ασχήμια και καλλιεργούν μέσα τους την ομορφιά.

Δεν μπορούν να κοιμηθούν με τα ρούχα, δεν μπορούν να βλέπουν στο τοίχο κοριούς, να πατούν σε φτυσιές. Δαμάζουν όσα μπορούν και εξευγενίζουν το ερωτικό ένστικτο. Δεν κατεβάζουν βότκα όπου βρεθούν. Πίνουν μονάχα όταν είναι ελεύθεροι και τους δίνεται ευκαιρία. Γιατί τους χρειάζεται “γερό μυαλό σε γερό κορμί”."