31 Ιουλίου 2020

Denis Diderot |Οι άνθρωποι δεν πρόκειται να ελευθερωθούν προτού ο τελευταίος βασιλιάς στραγγαλιστεί με τα έντερα του τελευταίου παπά.

Denis Diderot | σκέψεις
12 αποφθέγματα & το δοκίμιο `Το Παράδοξο με τον Ηθοποιό
12 αποφθέγματα & το δοκίμιο `Το Παράδοξο με τον Ηθοποιό" του σπουδαίου Γάλλου συγγραφέα, ο οποίος σε όλα του τα έργα διέδιδε το πνεύμα του Διαφωτισμού.`Εφυγε από τη ζωή στις 31 Ιουλίου του 1784.-Από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή

Denis Diderot.  Ένας από τους σπουδαιότερους Γάλλους συγγραφείς του 18ου αιώνα μαζί με το Voltaire και το Rousseau. Ο άνθρωπος που σε όλα τα έργα του διέδιδε το πνεύμα του Διαφωτισμού, ο "πατέρας" της επερχόμενης Γαλλικής Επαναστάσεως. Ο ίδιος ήταν άθεος και υλιστής ενάντια στη δεισιδαιμονία και τη θρησκοληψία. 

Ο γιος ενός σιδερά από την πόλη Λανγκρ ο οποίος διδάχθηκε από Ιησουίτες κληρικούς και σπούδασε στη Σορβόνη. Το 1732 μπορεί να  αποφοίτησε ως νομικός, ωστόσο έχασε το ενδιαφέρον του για το νομικό επάγγελμα και προτίμησε να ασχοληθεί με γλώσσες, λογοτεχνία, φιλοσοφία και μαθηματικά. Έγινε τελικά, ένας σπουδαίους φιλόλογος, φιλόσοφος και συγγραφέας, ενώ εμπνεύστηκε και ηγήθηκε της προσπάθειας για συγγραφή της "Εγκυκλοπαίδειας" από το 1746 έως το 1780.  Έως και σήμερα διαβάζονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα μυθιστορήματά του.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η τσαρίνα Αικατερίνη της Ρωσίας τον κάλεσε να υποβάλει προτάσεις για το εκπαιδευτικό σύστημα της Ρωσίας. Γι`αυτό το λόγο ο Ντιντερό έμεινε τη διετία 1773-1774 στην Πετρούπολη.

Στο δοκίμιο "Το Παράδοξο Με Τον Ηθοποιό"  ο Ντιντερό θέλει να εξηγήσει τον περίπλοκο μηχανισμό της υποκριτικής τέχνης με τη δική του αντίληψη και θεωρία. 

Υποστηρίζει σε αυτό, ότι η ευαισθησία δεν είναι απαραίτητη στον ηθοποιό αλλά  είναι επιζήμια για την τέχνη του. Σύμφωνα με τη θεωρία του, προκειμένου να  συγκινήσει το κοινό του ο ηθοποιός, πρέπει  να μείνει ασυγκίνητος. Η μεγάλη Κατίνα Παξινού, είχε σχολιάσει για το "Παράδοξο"..."Την συγκίνηση και την ευαισθησία  την παρακολουθώ με διαίσθηση και την εποπτεύω με λογική και κάθε στιγμή, που προσπαθώ να την υποτάσσω όσο μπορώ στους αισθητικούς κανόνες που μου δίδαξε ο χρόνος και ο κόπος. Σε ορισμένες περιπτώσεις περισσότερο από τη συγκίνηση, η φαντασία, η τεχνική, η ευστροφία κ’ η εμπειρική είναι τα κατάλληλα όπλα για την κατάκτηση της θεατρικής μορφής."

Ακολουθούν σπουδαία αποφθέγματά του και απόσπασμα από το δοκίμιό του.

Τα πάθη ανυψώνουν τον άνθρωπο σε ανώτερα επίπεδα.


Με τον όμοιο η εκδίκηση είναι αμφίβολη. Με τον ανώτερό είναι αφέλεια. Με τον κατώτερο είναι ανανδρία.


Η ζωή θα ήταν μια πολύ ευχάριστη κωμωδία, αν δεν είχαμε έναν ρόλο σ’ αυτήν.


Ένας άνθρωπος των γραμμάτων μπορεί να έχει μια ερωμένη που να γράφει βιβλία, αλλά χρειάζεται μια σύζυγο που να ράβει πουκάμισα.

Ακόμα και αν αντιστοιχούν εκατό χιλιάδες καταραμένοι σε κάθε ένα που σώζεται, ο διάβολος εξακολουθεί να προηγείται, δεδομένου ότι αυτός δεν εγκατέλειψε το γιο του να πεθάνει.


Η ηθική και η αρετή δεν είναι υποχρεωτικές παρά μόνο σ’ αυτούς που υπακούν.

Καταπίνουμε με απληστία κάθε ψέμα που μας κολακεύει, αλλά την αλήθεια που μας φαίνεται πικρή την παίρνουμε με μικρές γουλιές.


Ο φιλόσοφος δεν σκότωσε ποτέ κανέναν ιερέα, όμως ο ιερέας έχει σκοτώσει πάρα πολλούς φιλοσόφους.

Οι άνθρωποι δεν πρόκειται να ελευθερωθούν προτού ο τελευταίος βασιλιάς στραγγαλιστεί με τα έντερα του τελευταίου παπά.

Ο Θεός των χριστιανών είναι ένας πατέρας που δημιουργεί μεγάλο θέμα για τα μήλα του και δεν προσπαθεί πολύ για να βοηθήσει το γιο του.


Τα συγκρατημένα πάθη κάνουν συνηθισμένους ανθρώπους.


Η αδιαφορία κάνει τους σοφούς και η αναισθησία τα τέρατα.

Αποσπάσματα από το δοκίμιο "Το Παράδοξο με τον Ηθοποιό"

...Οι ηθοποιοί καταλαμβάνονται από αδυναμία κάθε φορά που καλούνται να δικαιολογήσουν τη χρησιμότητα τους. 

Μάλιστα, φτάνουν στο σημείο να επιχειρηματολογούν δημοσίως περί του θέματος ( της χρησιμότητας του)  κι αυτό δεν είναι το πιο ευχάριστο θέαμα (ή ακρόαμα) του κόσμου. Λόγοι που διανύουν αστραπιαία την απόσταση από την κοινότοπη χρηστομάθεια στον αφόρητο δασκαλισμό, όψεις ρητόρων επαρχιακού καφενείου, σουσούμια δικολάβων, πολιτικάντηδων. Για να υποστηρίξουν..τι;  Απλά έχει την τεράστια ευθύνη της αναπαραγωγής και της μεταφοράς (όπως ένα όργανο σε μια συμφωνική ορχήστρα) της δημιουργίας. Αυτό με τίποτα δεν μπορεί να το αποδεχθεί

Ένας ηθοποιός καλείται να παίξει τον ταρτούφο, τον φιλάργυρο, τον μισάνθρωπο, θα παίξει καλά αυτούς τους ρόλους, μα δεν θα κάνει τίποτα σχετικό με αυτό που έκανε ο συγγραφέας, γιατί αυτός..δημιούργησε.. τον Ταρτούφο, τον Φιλάργυρο και τον Μισάνθρωπο..

Αυτή είναι η απελπισία του ηθοποιού.

Μια απελπισία... δικαιολογημένη.

Ακόμα κι αν κατανοηθεί η παραπάνω αλήθεια, οι μεγάλοι ηθοποιοί δε θα συμφωνήσουν. Είναι το μυστικό τους. 

Οι μέτριοι ή οι πρωτόβγαλτοι ηθοποιοί είναι φτιαγμένοι για να την.. απορρίψουν. 

Ερχόμαστε τώρα να δούμε αν η ..ευαισθησία.. είναι το στάδιο δημιουργίας που τους αναλογεί στη θεατρική πράξη ή.. είναι ένας μύθος.

...Διαφορετικές ευαισθησίες που συνταιριάζουν για να πετύχουν μεγαλύτερη δυνατή εντύπωση, που εναρμονίζονται σε τόνο, που αδυνατίζουν, που δυναμώνουν, που παίρνουν διάφορες αποχρώσεις για να σχηματίσουν ένα σύνολο που ν’ αποτελεί ενότητα, είναι κάτι που με κάνει να γελάω. Επιμένω λοιπόν και λεω : 

Η υπέρμετρη ευαισθησία δημιουργεί μέτριους ηθοποιούς. 

Η μέτρια ευαισθησία δημιουργεί το πλήθος των κακών ηθοποιών 

Η ολοκληρωτική έλλειψη ευαισθησίας προετοιμάζει τους εξαίσιους ηθοποιούς. 

Τα δάκρυα του ηθοποιού κατεβαίνουν απ’ το μυαλό του, τα δάκρυα του ευαίσθητου ανθρώπου ανεβαίνουν απ’ την καρδιά του..

...Είμαι ευαίσθητος, σημαίνει πως νοιώθω έντονα και πως δε μπορώ ν’ αποδώσω αισθήματα. Σημαίνει πως αποδίδω κάτι, μόνος, σε συντροφιά, σε περιβάλλον οικείο, διαβάζοντας ή παίζοντας για λιγοστούς ακροατές και πως δεν αποδίδω τίποτα άξιο λόγου στο Θέατρο. 

Γιατί στο Θέατρο, μ’ αυτό που λένε ευαισθησία, αποδίδω καλά ένα ή δυο κομμάτια κι αποτυχαίνω στα υπόλοιπα. 

Γιατί το ν’ αγκαλιάζω όλη την έκταση ενός μεγάλου ρόλου, να προσέχω τις φωτοσκιάσεις, τ’ απαλά κι αδύνατα σημεία, ν’ αποδίδω με την ίδια ικανότητα και τα ήρεμα και τα συγκλονιστικά σημεία, να χρωματίζω τις λεπτομέρειες, να διαμορφώνω ένα σταθερό σύστημα απαγγελίας που θα κατορθώνει να σώζει ακόμα και τις αλλόκοτες ιδιοτροπίες του ποιητή, είναι έργο μυαλού ψυχρού, βαθιάς κρίσης, λεπτού γούστου, κοπιαστικής μελέτης, μακρόχρονης πείρας και μνήμης ασυνήθιστα σταθερής...

Ωστόσο, ο Λεκαίν σπρώχνει με το πόδι του προς τα παρασκήνια ένα διαμαντένιο σκουλαρίκι που είχε πέσει απ’ το αυτί μιας ηθοποιού. 

Κι αυτός ο ηθοποιός αισθάνεται συγκίνηση; Τ’ αποκλείω. Τι είναι λοιπόν, ο Λεκαίν; Είν’ άνθρωπος ψύχραιμος που δεν νοιώθει τίποτα, μα που προσποιείται με τρόπο αξεπέραστο πως συγκινείται.. εκπληκτική διαχείριση της.. ψυχραιμίας του..;

...Ένας μεγάλος ηθοποιός, είναι μια θαυμάσια μαριονέτα που το νήμα της κρατάει ο ποιητής. Αυτός του καθορίζει, σε κάθε γραμμή του κειμένου, την πραγματική μορφή που πρέπει να πάρει..

 ...Αυτός που η φύση έπλασε ηθοποιό, διακρίνεται στην τέχνη του μόνο όταν αποκτήσει  πείρα (δεν μιλάμε ηλικιακά αλλά για πείρα σκηνής) όταν η ορμή των παθών έχει πέσει, όταν το μυαλό είναι ήρεμο κι η ψυχή συγκρατιέται...

...Ο ευαίσθητος άνθρωπος υποτάσσεται στις παρορμήσεις της φύσης κι αποδίδει σωστά μόνο την κραυγή της καρδιάς του. Τη στιγμή που μετριάζει ή δυναμώνει αυτή την κραυγή, δεν είναι πια ένας ευαίσθητος ανθρωπος, είν’ ένας.. ηθοποιός που παίζει.. 

..Ο Λε Καιν-Νινίας (ηθοποιός της εποχής) κατεβαίνει στον τάφο του πατέρα του και στραγγαλίζει τη μητέρα του. Από κει βγαίνει με ματωμένα χέρια. Είναι γεμάτος φρίκη, τα μέλη του τρέμουν, το βλέμμα του είναι χαμένο, οι τρίχες του κεφαλιού του σηκωμένες. Νοιώθετε ρίγος (ως θεατές) σας πιάνει τρόμος, είσαστε έξαλλος όπως κι εκείνος

...Ποιο είναι λοιπόν τ’ αληθινό ταλέντο; Το χάρισμα να γνωρίζουμε τα εξωτερικά χαρακτηριστικά της ψυχής που δανειζόμαστε, ν’ απευθυνόμαστε στην αίσθηση αυτών που μας ακούν, που μας βλέπουν και να τους ξεγελάμε με τη μίμηση αυτών των χαρακτηριστικών. 

Μίμηση που τα μεγαλώνει όλα στο μυαλό τους και που γίνεται κανόνας της κρίσης τους. Αυτός λοιπόν που ξέρει καλύτερα κι αποδίδει τελειότερα, αυτά τα εξωτερικά χαρακτηριστικά με βάση το πιο ολοκληρωμένα σχηματισμένο ιδεατό πρότυπο, είναι ο καλύτερος ηθοποιός...

``Είπαν για το "Παράδοξο"