09 Αυγούστου 2022

Γυναικοκτονία: Το κακό δεν ξορκίζεται αν αρνηθούμε τη λέξη!

Αρνούμαστε τη λέξη «γυναικοκτονία» επειδή κατά βάθος δεν έχουμε το θάρρος να κοιτάξουμε το φαινόμενο κατάματα. Δείγμα απλού στρουθοκαμηλισμού, ή μήπως έμμεση ομολογία ενοχής μιας «μάτσο» πατριαρχικής κουλτούρας;
Αρνούμαστε τη λέξη «γυναικοκτονία» επειδή κατά βάθος δεν έχουμε το θάρρος να κοιτάξουμε το φαινόμενο κατάματα. Δείγμα απλού στρουθοκαμηλισμού, ή μήπως έμμεση ομολογία ενοχής μιας «μάτσο» πατριαρχικής κουλτούρας;

Μία πρόσφατη συζήτηση με πρώην φοιτητή μου (εκ των αρίστων) ήταν αρκετά διαφωτιστική για εμένα προκειμένου να κατανοήσω τον τρόπο σκέψης εκείνων που διαφωνούν κάθετα με τη χρήση της λέξης «γυναικοκτονία». Τόσο ως νομικού όρου, όσο και ως έκφρασης με ουσιαστικό περιεχόμενο και ηθικό βάρος.

Αναφέρω επιγραμματικά μερικά από τα επιχειρήματα που άκουσα (ή διάβασα σε σχετική αρθρογραφία που μου προτάθηκε):

1. Ο όρος «γυναικοκτονία» είναι «επινόηση των φεμινιστριών» και αντανακλά την «ιδεολογική τους τύφλωση». Οι φεμινίστριες αποδίδουν τους φόνους των γυναικών στο κατά φαντασία πατριαρχικό μοντέλο με βάση το οποίο - όπως ισχυρίζονται - είναι δομημένη η κοινωνία μας.

2, Στα ΜΜΕ ο όρος «έμφυλη βία» είναι μονής κατεύθυνσης (αποκλειστικά από άντρα προς γυναίκα). Ειδικά, δεν γίνεται ποτέ αναφορά σε «ανδροκτονίες», παρότι έχουν καταγραφεί και τέτοιες περιπτώσεις.

3. Οι άντρες μπορεί να ασκούν φυσική βία, οι γυναίκες όμως ασκούν ψυχολογική, που είναι πιο υπόγεια, ύπουλη και διαβρωτική.

Τις προσωπικές σκέψεις μας πάνω στο ζήτημα των γυναικοκτονιών - ένα ανησυχητικά κλιμακούμενο φαινόμενο τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας - τις εκφράσαμε σε προηγούμενο σημείωμα [1]. Θα θέλαμε εδώ να αναφερθούμε επιπρόσθετα σε έναν αρκετά διαδεδομένο ορισμό τον οποίο, εν τούτοις, θεωρούμε λανθασμένο. Σύμφωνα με αυτόν, ως γυναικοκτονία (θα πρέπει να) θεωρείται η αφαίρεση της ζωής μίας γυναίκας επειδή ακριβώς είναι γυναίκα.

Τις προφανείς αδυναμίες του ορισμού αυτού επικαλούνται, μεταξύ άλλων επιχειρημάτων, όσοι και όσες αρνούνται τον όρο «γυναικοκτονία». Διότι, αν η ίδια η γυναικεία φύση είναι το αίτιο των φόνων, τότε κάθε γυναίκα είναι, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, εν δυνάμει θύμα κάποιου γυναικοκτόνου, ανεξάρτητα από την όποια σχέση της μαζί του. Έτσι, από ιδιαίτερο και σαφώς περιγεγραμμένο τύπο εγκλήματος που διαπράττεται στο πλαίσιο διαπροσωπικών σχέσεων, η γυναικοκτονία καταλήγει να εντάσσεται στα γενικότερα εγκλήματα ρατσισμού [2] (στην προκειμένη περίπτωση, σεξισμού, αφού η ιδιότητα που διαχωρίζει το θύμα από τον θύτη αφορά το φύλο). Ποιος ο λόγος, λοιπόν, να επιβαρύνουμε το υπέρμετρα φορτωμένο νομικό σύστημα (αλλά και τα ίδια τα λεξικά της ελληνικής γλώσσας) με έναν ακόμα τύπο αδικήματος που προβλέπεται ήδη από υπάρχοντες νόμους;

Στο προηγούμενο κείμενό μας [1] συνδέσαμε την γυναικοκτονία με την ιδιοκτησιακή σχέση που θεωρεί ότι έχει ο δολοφόνος με το θύμα του. Και, όσο κι αν διαφωνήσει κάποιος, η ιδιοκτησιακή αυτή νοοτροπία είναι «μονής κατεύθυνσης» (για να χρησιμοποιήσω την έκφραση του μαθητή μου) αφού χαρακτηρίζει κατά κύριο λόγο την οπτική ενός μεγάλου, δυστυχώς, αριθμού ανδρών σε ό,τι αφορά τη γυναίκα. Αν αυτό δεν συνιστά την πεμπτουσία του πατριαρχικού μοντέλου, δεν ξέρω τι άλλο την συνιστά...

Ναι, αναμφισβήτητα έχουν συμβεί, συμβαίνουν και θα συνεχίσουν να συμβαίνουν και ανδροκτονίες με ανάλογα κίνητρα. Η προσπάθεια συμψηφισμού τους, όμως, με τις γυναικοκτονίες που έχουν πάρει μορφή χιονοστιβάδας τα τελευταία χρόνια, θα ήταν απλά ατυχής αν δεν ήταν (επιεικώς) αστεία!

Και, ναι - για να λέμε τα πράγματα με τ` όνομά τους - κάποιες γυναίκες έχουν πράγματι ιδιαίτερη δεξιότητα στην άσκηση ψυχολογικής βίας, γνωρίζοντας καλά πώς να προκαλέσουν ρήγματα στο πολύτιμο αίσθημα αυτοπεποίθησης του αρσενικού. Ακόμα και σε τέτοιες περιπτώσεις, η μόνη αποδεκτή αρσενική αντίδραση είναι η αξιοπρεπής και άνευ παρακλήσεων ή απειλών αποχώρηση από τη σχέση. Ο βίαιος εξαναγκασμός, ακόμα περισσότερο όταν φτάνει ως τον φόνο, δεν επιβεβαιώνει απλά το ιδιοκτησιακό πατριαρχικό μοντέλο αλλά αναδεικνύει και την αρρωστημένη ακραία εκδοχή του!

Επειδή υπάρχει σοβαρή πιθανότητα το κείμενο αυτό να διαβάζουν και νομικοί, δεν θα υπεισέλθουμε περαιτέρω στο ζήτημα της ενδεχόμενης διεύρυνσης του νομικού πλαισίου ώστε να περιλάβει την γυναικοκτονία ως ξεχωριστό αδίκημα. Σημειώνουμε ότι στην Κύπρο η γυναικοκτονία είναι πλέον ιδιώνυμο αδίκημα που επισύρει αυστηρότατες ποινές [3] (μία πολιτική επιλογή με ισχυρά συμβολική σημασία, πέραν της όποιας ποινικής). Σημειώνουμε επίσης ότι δύσκολα μπορεί κάποιος να κατανοήσει το έντονο (για να μην πω σχεδόν εμπαθές) ύφος κάποιων νομικών που αρθρογραφούν στο Διαδίκτυο εκφράζοντας την αντίθεσή τους στη χρήση (νομική ή ακόμα και εννοιολογική) του όρου «γυναικοκτονία». Χωρίς μάλιστα να απουσιάζουν από τη γραφή τους και κάποιοι λαϊκιστικοί χαρακτηρισμοί (π.χ., ως «φεμινιστών») εκείνων που χρησιμοποιούν τον όρο.

Σε κάθε περίπτωση, το να αρνούμαστε να αρθρώσουμε τη λέξη «γυναικοκτονία» προσδοκώντας ότι έτσι θα αφαιρέσουμε το ηθικό βάρος από την πράξη, αποτελεί ξεκάθαρο δείγμα στρουθοκαμηλισμού. Κι αυτό το κλείσιμο των ματιών απέναντι σε ένα αδιαμφισβήτητο κοινωνικό φαινόμενο ίσως μαρτυρά κάποιο αίσθημα ενοχής ενός «μάτσο» πολιτισμού, που αρνείται - ή μάλλον, φοβάται - να κοιτάξει τον εαυτό του στον καθρέφτη...

[1] https://www.klik.gr/gr/el/brain-storm/i-gunaikoktonia-kai-to-telos-tou-andrismou/

[2] https://www.tovima.gr/2013/02/25/opinions/ratsismos-ennoiologiki-proseggisi-mias-etiketas/

[3] https://www.ertnews.gr/eidiseis/diethni/kypros-idionymo-adikima-i-gynaikoktonia-ti-anefere-stin-ert-i-proedros-tis-voylis-ton-antiprosopon/