26 Σεπτεμβρίου 2019

Η Καρδερίνα | Τα 4 σπουδαία μηνύματα του αριστουργήματος της Donna Tartt που κέρδισε βραβείο Pulitzer

Η Καρδερίνα | The Goldfinch | Donna Tartt | Pulitzer
Μια καθηλωτική ιστορία που πραγματεύεται την απώλεια, την προσκόλληση, την επιβίωση, το πεπρωμένο..-Από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή
Μια καθηλωτική ιστορία που πραγματεύεται την απώλεια, την προσκόλληση, την επιβίωση, το πεπρωμένο..-Από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή

Κάποιοι κριτικοί στο εξωτερικό, παρομοίασαν τον ήρωα της Καρδερίνας, ως τον “Όλιβερ Τουίστ του 21ου αιώνα”.  Αφού διάβασα το αριστουργηματικό μυθιστόρημα της Donna Tart και παρακολούθησα την μεταφορά  της στη μεγάλη οθόνη από τον Πίτερ Στρον, μπορώ να πω με σιγουριά ότι δικαιωματικά κέρδισε βραβείο Pulitzer το 2014.  Πρόκειται για ένα έργο με ιδιαίτερη πλοκή, βαθιά μηνύματα που προβληματίζουν τους αναγνώστες, βάζοντάς τους σε διαδικασία να ανατρέξουν ξανά και ξανά στις πολύτιμες σελίδες του, αναζητώντας κρυμμένες έννοιες. Απαντήσεις σε ερωτήματα που μας αφορούν όλους. 


"Διεκδικώ με το βιβλίο μου το δικαίωμα στην παιδική και ξέφρενη απόλαυση που νιώθει ο αναγνώστης όταν γυρνάει με αγωνία τις σελίδες" ήταν τα λόγια της συγγραφέως σε δημοσιογράφο του BBC και είχε απόλυτο δίκιο. 

Η συγγραφέας των επίσης εκπληκτικών μυθιστορημάτων  "Η Μυστική Ιστορία" και "Ο Μικρός Φίλος" έχει εκείνο το χάρισμα της ευρηματικής γραφής που αφήνει το σημάδι της στο χρόνο. Κι αυτό είναι και το ουσιαστικό νόημα της λογοτεχνίας.



Ήρωάς της, ο Θίον Ντέκερ, ένας 13χρονος έφηβος, γιος μιας αφοσιωμένης μητέρας και ενός απερίσκεπτου, απόντα πατέρα, ο οποίος περνά δια πυρός και σιδήρου. Ο νεαρός επιζεί ως εκ θαύματος ύστερα από ένα τραγικό συμβάν που του σημαδεύει τη ζωή. 

Περιπλανιέται μόνος κι απροστάτευτος στη Νέα Υόρκη, καταφέρνοντας τελικά να βρει καταφύγιο στην οικογένεια ενός εύπορου φίλου. Θαμπώνεται από το καινούριο του σπίτι στη Λεωφόρο Παρκ, αγανακτεί με συμμαθητές που τον αδικούν και δεν ξέρουν πώς να τον αντιμετωπίσουν, ενώ καθημερινά βασανίζεται από την νοσταλγία για τη μητέρα του. Ο μόνος "συνδετικός του κρίκος" μαζί της που διατηρεί πιο ισχυρή τη θύμησή της, είναι ένας σαγηνευτικός πίνακας,  (που απεικονίζει μια καρδερίνα που είναι και ο τίτλος του πίνακα)ον οποίο καταφέρνει να κλέψει από το τραγικό συμβάν στο μουσείο. Ένας πίνακας  ανεκτίμητης αξίας, όχι μόνο λόγω της ιστορίας του, αλλά επειδή ήταν ο αγαπημένος της μητέρας του και στην τελευταία ανάμνησή του μαζί της, τον κοιτούσαν μαζί... Λίγο πριν το ξαφνικό τέλος της. 

Ύστερα από την πιο τραγική απώλεια της ζωής του, η Καρδερίνα είναι εκείνο το στοιχείο που του θυμίζει τη χαμένη αθωότητά του.  Ο Θίο έχει την εντύπωση ότι το κρατάει μαζί του για πολλά χρόνια, δίχως να γνωρίζει ότι έχει πέσει θύμα εξαπάτησης. Από τον παιδικό εαυτό, λοιπόν, αρνιόταν να αποδεσμευτεί ο Θίο κρατώντας τον πίνακα με κάθε τίμημα. Στην πορεία, παρασύρεται στην παρανομία και στον υπόκοσμο, έχοντας ως μοναδικό κίνητρό του, να διατηρηθεί στο χρόνο η Καρδερίνα.  


Τα μηνύματα του συγκλονιστικού αυτού δημιουργήματος, που κάθε σελίδα του προκαλεί όλο και περισσότερη αγωνία για την εξέλιξη της υπόθεσης, είναι διαχρονικά και αποτελούν σημείο αναφορά για όλους μας. 

1. Ποτέ κανείς δεν ξέρει τί θα καθορίσει το μέλλον σου. 

Μια στιγμή ήταν αρκετή για τον Θίο για να καταστραφεί ο κόσμος της παιδικής του αθωότητας. Για δευτερόλεπτα η μητέρα του πηγαίνει στη διπλανή αίθουσα για να δει έναν άλλο πίνακα κι εκείνος γοητευμένος από μια νεαρή, παραμένει εκεί να τη χαζεύει. Αυτή ήταν και η τελευταία επαφή μαζί της πριν το τραγικό συμβάν. Κυριευμένος από τύψεις που ίσως δεν την ακολούθησε... Αν όμως την ακολουθούσε ίσως δεν θα σωζόταν ο ίδιος. Θα ήταν καλύτερα να έχανε τη ζωή του μαζί της ή να ζήσει μια ζωή παγιδευμένος από τις σκιές του παρελθόντος που τον βασανίζουν καθημερινά; Κι εκείνο το κορίτσι που τον είχε καθηλώσει, τυχαία το κοιτούσε; Μήπως διαισθανόταν ότι κάποτε θα γινόταν η αγάπη της ζωής του;

Η αλήθεια είναι πως ό,τι κι αν προγραμματίζουμε για το μέλλον μας, μια αλληλουχία γεγονότων, ακόμα και τυχαίων στιγμών, είναι εκείνες που μας καθορίζουν μακροπρόθεσμα την πορεία μας. Ίσως χρειαστεί αρκετός καιρός για να συνειδητοποιήσουμε την αξία της κάθε προδιαγεγραμμένης στιγμής, ωστόσο κάποτε ό,τι μας έχει συμβεί, αποκτά το νόημά του. 


2. Ακόμα και μέσα σε μια τραγωδία, σε μια ζωή παγιδευμένη σε φαντάσματα του παρελθόντος κι απίστευτη νοσταλγία, μας δίνεται η ευκαιρία  για διέξοδο στην αιωνιότητα και την ομορφιά. 

"Χάνοντας τη μητέρα μου έχασα κάθε ευκαιρία να είμαι ευτυχισμένος." λέει ο νεαρός Θίο ο οποίος χάνει την ξενοιασιά και την αθωότητά του τόσο νωρίς, με τον χαμό της μητέρας του. Είναι αναγκασμένος να επιβιώσει και να παλέψει με τους καθημερινούς ζωντανούς εφιάλτες που τον οδηγούν συχνά σε επικίνδυνες, λανθασμένες επιλογές. Αυτή όμως είναι και η ευκαιρία του να μάθει τη ζωή, τον εαυτό του, τις δυνάμεις του, να εκτιμήσει τους σωστούς ανθρώπους και να αφήσει πίσω του εκείνους κι εκείνα που τον προδίδουν. 

H  Tart μέσα από το έργο της, προσπαθεί να μας πει ότι ακόμα κι ένα ορφανό παιδί χάνοντας τον τόπο προσδιορισμού του -σαν τον Θίο -που θα πίστευε κανείς ότι αργά ή γρήγορα θα τελμάτωνε- μπορεί να βρει τη δική του διέξοδο της ευτυχίας και της ομορφιάς. 


3. Οι άνθρωποι φεύγουν από τη ζωή και ίσως ένας μαγικός τρόπος να κρατάμε ζωντανή τη θύμησή τους και να επικοινωνούμε μαζί τους μέσα στο χρόνο, είναι τα αντικείμενα. 

"Οι άνθρωποι πεθαίνουν, είναι δεδομένο", έλεγε η μητέρα μου. "Αλλά είναι τόσο θλιβερός και επιπόλαιος ο τρόπος με τον οποίο χάνουμε αντικείμενα. Από καθαρή απερισκεψία. Πυρκαγιές, πόλεμοι. Ο Παρθενώνας να μετατρέπεται σε αποθήκη πυρομαχικών! Υποθέτουμε πως οτιδήποτε καταφέρνουμε να διασώσουμε από την Ιστορία είναι ένα θαύμα." έλεγε χαρακτηριστικά ο Θίο στην αρχή του βιβλίου.

4. Έχουμε συνηθίσει να αλλάζουμε τόσο τον εαυτό μας για τους άλλους που στο τέλος κοροϊδεύουμε τον εαυτό μας. 

Ο Θίο μας προτρέπει  μέσα από τις εμπειρίες του να γνωρίσουμε καλύτερα το ποιοι είμαστε πραγματικά, ποια είναι η ζωή μας, να την αγαπήσουμε κι ας είναι μίζερη. 


"Ό,τι μας διδάσκει να μιλάμε στον εαυτό μας είναι σημαντικό, ό,τι μας διδάσκει να τραγουδάμε στον εαυτό μας να αντέξουμε την απόγνωση. Αλλά ο πίνακας με δίδαξε επίσης ότι μπορούμε να μιλάμε ο ένας στον άλλο μέσα από το χρόνο . Και αισθάνομαι ότι έχω κάτι πολύ σοβαρό και επείγον να σου πω, ανύπαρκτε αναγνώστη μου, και νιώθω ότι θα έπρεπε να το πω τόσο βιαστικά όσο αν στεκόμουν μαζί σου στο δωμάτιο. Ότι η ζωή - ασχέτως του τι άλλο είναι- είναι μικρή. Ότι η μοίρα είναι σκληρή, αλλά ίσως δεν είναι τυχαία. Ό,τι η Φύση (βλέπε :Θάνατος) πάντα νικάει, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι πρέπει να σκύβουμε το κεφάλι και να σερνόμαστε ενώπιόν του. Ότι, ακόμα κι αν δεν είμαστε πάντα τόσο χαρούμενοι που βρισκόμαστε εδώ, είναι καθήκον μας να βουτήξουμε έτσι κι αλλιώς, να προχωρήσουμε πλατσουρίζοντας μέσα στο βόρβορο και να διασχίσουμε το βόθρο έχοντας πάντα τα μάτια και την καρδιά μας ανοιχτά. Και την ώρα που πεθαίνουμε, καθώς αποδεσμευόμαστε από το οργανικό και ξαναβουλιάζουμε ατιμωτικά σε αυτό, είναι τιμή και δόξα και προνόμιο να αγαπάμε αυτό που δεν αγγίζει ο θάνατος. Γιατί, αν τον πίνακα ακολούθησαν μέσα στο χρόνο η λήθη και η καταστροφή, τον ακολούθησε και η αγάπη."