27 Μαΐου 2021

Στον επόμενο τόνο η ώρα θα είναι… | Μια γάτα που κυνηγάει την ουρά της

Ο χρόνος είναι η μόνη διάσταση που περιορίζει. Ο ίδιος, όμως, είναι άπειρος.
Ο χρόνος είναι η μόνη διάσταση που περιορίζει. Ο ίδιος, όμως, είναι άπειρος.

Είναι ένα κείμενο απ΄τα παλιά, από τότε που ήμουν μικρή και αδαής και έγραφα ό,τι μου κατέβαινε στο κεφάλι - εδώ που τα λέμε, και τώρα που μεγάλωσα το ίδιο κάνω. Η συγκυρία τότε ήταν διαφορετική, οπότε παρέλειψα κάποιες μικρές λεπτομέρειες ώστε να βγάζει νόημα - όσο νόημα βγάζει. Έτσι κι αλλιώς, αφορά τον χρόνο.

Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι το σύμπαν, το Ον, η κυρία Εκατονσαρανταένα* ή όποιος το κάνει συνήθως κουράστηκε να μετράει τον παγκόσμιο χρόνο και αποφάσισε να αναθέσει την δουλειά σε κάποιον άλλον. Οι υποψήφιοι δίνουν εξετάσεις - θεωρία και πράξη, όπως όταν δίνουμε για δίπλωμα οδήγησης. Ο πρωταγωνιστής της ιστορίας έχει ήδη περάσει τα θεωρητικά, το κείμενο περιγράφει το πρακτικό κομμάτι:

« Ο δεξιόχειρας τυμπανιστής ένιωθε πανέτοιμος. Αποστολή του τη βραδιά αυτή ήταν να μετρήσει τον παγκόσμιο χρόνο για δέκα ακριβώς λεπτά.

Το εγχείρημα ήταν σημαντικό – τρομακτικά σημαντικό για κάποιους - και, για λόγους διαφάνειας, θα γινόταν δημόσια. Επί δέκα ολόκληρα λεπτά, ο χρόνος σε ολόκληρη την υφήλιο θα καταγραφόταν σύμφωνα με τις κρούσεις τής μπαγκέτας πάνω στο τύμπανό του. Θα γινόταν ο παγκόσμιος βηματοδότης, από τον οποίο θα έπαιρναν ρυθμό όλα τα ρολόγια της γης και των διαστημικών σταθμών.

Για να πραγματοποιηθεί το σχέδιο αυτό – που θα αποδείκνυε περίτρανα τo γεγονός ότι η Ελλάδα ήταν το κέντρο τού κόσμου – κυβερνήσεις είχαν συνάψει συμφωνίες, επιστήμονες είχαν σχεδιάσει τη σχετική τεχνολογική πλατφόρμα τεράστιας κλίμακας, νοικοκυριά και επιχειρήσεις είχαν ενημερωθεί και επιχορηγηθεί ώστε να προετοιμαστούν κατάλληλα. Όλοι προσδοκούσαν την επιτυχία τού εγχειρήματος.

Ο δεξιόχειρας τυμπανιστής είχε περάσει ατελείωτες μέρες στα υψίπεδα τού Νεπάλ κοντά σε βουδιστές μοναχούς κάνοντας ασκήσεις αυτοσυγκέντρωσης, εσωτερικής γαλήνης και κινήσεων απόλυτης ακρίβειας. Κάθε κύτταρο τού σώματός του έπρεπε να εναρμονιστεί με το διπλανό και όλα μαζί με το εσωτερικό του ρολόι που θα έδινε το μέτρο. Το αριστερό του χέρι όφειλε να κρατάει το τύμπανο απόλυτα σταθερό – το δεξί να ακολουθεί το μέτρο και η μπαγκέτα να χτυπάει το τύμπανο ακριβώς την κατάλληλη στιγμή. Επί δέκα λεπτά, ένα χτύπημα για κάθε δευτερόλεπτο συμβατικού χρόνου. Εξακόσια χτυπήματα, με απόσταση μεταξύ τους ενός δευτερολέπτου ακριβώς.

Και ήταν έτοιμος.

Και η στιγμή είχε φτάσει και ο προβολέας άναψε πάνω του. Πρώτο χτύπημα.

Ποιες καταχθόνιες δυνάμεις παραμόνευαν έτοιμες να κατασπαράξουν μια ανθρώπινη παρέμβαση στην τάξη τού σύμπαντος; Ποιοι θεοί είχαν ενοχληθεί;

Όποιοι και να ήταν, το μένος τους έπεσε με βία στο αριστερό χέρι τού δεξιόχειρα τυμπανιστή, το οποίο – σαν από τσίμπημα κακού ερπετού – μούδιασε και παρέλυσε τη στιγμή που η μπαγκέτα άγγιξε το τύμπανο για δεύτερη φορά. Χωρίς αντίσταση, το τύμπανο αιωρήθηκε και – κρεμασμένο μόνο απ΄τα λουριά που κρατούσαν το βάρος του στο λαιμό τού δεξιόχειρα τυμπανιστή – έκανε μια κίνηση δυσλειτουργικού εκκρεμούς και παρά λίγο επανήλθε στη θέση του. Το δεξί χέρι συνέχιζε να οδηγεί τη μπαγκέτα στο τύμπανο, σε μία επαναλαμβανόμενη κίνηση υψηλής ακρίβειας. Το τύμπανο όμως δεν ήταν ποτέ ακριβώς εκεί, έρμαιο στους νόμους τής φυσικής.

Μια βοή ακούστηκε, ερχόταν από παντού και ολοένα μεγάλωνε. Ο κόσμος έχανε το μέτρο. Ο χρόνος έχανε το μέτρο, πότε επιβραδύνοντας, πότε επιταχύνοντας, ανάλογα με τα άτακτες κρούσεις τής μπαγκέτας..

Ρολόγια-ξυπνητήρια χτύπησαν εκτός προκαθορισμένης ώρας, δευτερολεπτοδείκτες βόλταραν σε καντράν χωρίς σκοπό, χύτρες ταχύτητας έκαψαν το φαγητό χωρίς να σφυρίξουν, νυχτολούλουδα άνοιξαν πριν καλά-καλά βραδιάσει και δορυφόροι αναρωτήθηκαν αν είχαν ήδη ολοκληρώσει τις περιστροφές γύρω απ΄τ’ αστέρια τους. Ο παγκόσμιος χρόνος κούτσαινε, με απρόβλεπτες συνέπειες. Για λίγες στιγμές χάος επικράτησε παντού.

Η Ομάδα Άμεσης Επέμβασης σε Περιπτώσεις Χωροχρονικών Ανωμαλιών ήταν η πρώτη που ανέκτησε τον έλεγχο της κατάστασης. Επίλεκτα μέλη της που παραμόνευαν, σαν ελεύθεροι σκοπευτές για κάθε ενδεχόμενο, όρμησαν προς το μέρος του και άρπαξαν τον δεξιόχειρα τυμπανιστή από τα μπράτσα καθώς αυτός, υπνωμένος, επιχειρούσε να συνεχίσει το μέτρημα. Τον έριξαν κάτω και καθώς τα πλήθη που παρακολουθούσαν αλάλαζαν εκστασιασμένα, τον έσυραν έξω, αλλού, μακριά από αδιάκριτα βλέμματα, ενώ η μέτρηση τού παγκόσμιου χρόνου γύριζε αυτόματα στη γνώριμη φωνή τής κυρίας Εκατονσαρανταένα.

Χρόνια αργότερα, κανένας δεν θυμόταν πιά το ατυχές συμβάν με τον δεξιόχειρα τυμπανιστή που άθελα προκάλεσε μια παροδική αναπηρία στο βηματισμό τού παγκόσμιου χρόνου . Κανένας εκτός από κάποιους κακεντρεχείς διεθνείς σχολιαστές, που ειρωνικά αναφέρθηκαν στο γεγονός ότι ο δεξιόχειρας τυμπανιστής ήταν ο μόνος υποψήφιος, άρα αναγκαστικά θα έπαιρνε την δουλειά. »

Το κείμενο αυτό ήταν καταχωνιασμένο, το βρήκα τυχαία μαζί με κάτι άλλα δικά μου πριν λίγο καιρό και το θυμήθηκα πάλι με αφορμή μια πρόσφατη συζήτηση  σχετικά με τον χρόνο - που περνάει πιο γρήγορα πια, αν και όχι πάντα.

Είναι μια παρατήρηση αυτή, το πόσο γρήγορα περνάει ο χρόνος, αλλά όχι απαραίτητα σωστή. Αλλάζει ο χρόνος καθαυτός ή η αντίληψη του παρατηρητή ή μήπως κάτι άλλο;

Από τις πέντε - ας πούμε - γνωστές διαστάσεις, θεωρητικά ο χρόνος είναι η μόνη που υποβάλει τον παρατηρητή σε περιορισμό. Και αυτό όχι γιατί ο χρόνος είναι πεπερασμένος, αλλά γιατί ο παρατηρητής υπόκειται σε αλλαγές καθώς ο χρόνος περνάει. Ο χρόνος, ακολουθώντας τους συμπαντικούς νόμους, παραμένει κυκλικός ή σπειροειδής, άρα άπειρος. Ο παρατηρητής αλλάζει, αλλά αν η αντίληψή του για τον χρόνο παραμένει περιοριστική, αυτό συμβαίνει γιατί επικεντρώνεται στις αλλαγές που υφίσταται ο ίδιος από τον χρόνο καθαυτό και όχι από τον χρόνο σε συνάρτηση με τις άλλες διαστάσεις, το οποίο μπορεί και να είναι λάθος γιατί οι διαστάσεις, όσες και να είναι, δεν λειτουργούν αυτόνομα. Αυτό το απλό «ο χρόνος δεν μετριέται σε λεπτά, αλλά σε ένταση» κάτι σημαίνει, πολύ περισσότερο από αυτό που λέει.

Από την άλλη πλευρά, η ουσία του παρατηρητή - όλων μας - είναι σπειροειδής, η σπειροειδής έλικα του DNA - το σύμπαν μας έχει δώσει την αναλογία, έστω και συμβολικά, και μένει να βρούμε πως θα την χρησιμοποιήσουμε.

Πέρασε ήδη περισσότερο από ένας χρόνος (365 μέρες, συμβατικά) από τότε που το «πότε;» έγινε η σχεδόν αγωνιώδης ερώτηση που κυκλοφορούσε: «πότε θα τελειώσει η πανδημία;». «πότε θα ανοίξουν τα πράγματα;», «πότε θα βρεθεί το εμβόλιο;» λες και χάναμε χρόνο από κάτι, όταν ήταν και είναι σχεδόν ξεκάθαρο ότι ο παγκόσμιος χρόνος μέτραγε και μετράει πια διαφορετικά.  Το θέμα δεν ήταν ποτέ το «πότε;», αλλά τουλάχιστον το «πως;».

Τι θέλω να πω με όλα αυτά; Αν ο δεξιόχειρας τυμπανιστής έχει όντως αναλάβει πια τη μέτρηση του παγκόσμιου χρόνου, ή αν το σύμπαν κουράστηκε ή βαρέθηκε και του το αναθέτει που και που, και ούτε τώρα ξέρουμε μέχρι πότε (!), δύο πράγματα μπορούμε να κάνουμε: να προσαρμοζόμαστε κάθε φορά ή να διευρύνουμε την αντίληψή μας, άρα να προσαρμοστούμε μια και καλή σε μια διευρυμένη προσαρμοστικότητα. Παρατηρώντας το DNA είναι μια καλή αρχή, αλλά αυτό σημαίνει πολύ περισσότερα από ένα εμβόλιο. Το σύμπαν έχει δώσει στο ταψί την αναλογία, όχι όμως και τη λύση καθαυτή. Και το θέμα είναι μέχρι τον επόμενο κύκλο να το έχουμε δει λίγο διαφορετικά, αλλιώς δεν πειράζει, ακόμη και οι γάτες κυνηγάνε κυκλικά την ουρά τους - αλλά δεν πάνε πουθενά.

* Η γυναικεία φωνή από την οποία μαθαίναμε την ώρα κάποτε, καλώντας το 141