22 Σεπτεμβρίου 2022

Το Μέλλον όπως καθορίζεται από τον πόλεμο Ρωσίας- Ουκρανίας

Διακρατικές σχέσεις, οικονομικές συνέπειες και μερικές εκτιμήσεις   για την Ρωσία, τη Δύση και την Ελλάδα (μεσούντος του πολέμου)
Διακρατικές σχέσεις, οικονομικές συνέπειες και μερικές εκτιμήσεις  για την Ρωσία, τη Δύση και την Ελλάδα (μεσούντος του πολέμου)

Σε ένα κόσμο που έβγαινε από την Πανδημία και αναζητούσε την χαμένη ευδαιμονία του, ήρθε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία για να δημιουργήσει μια τεράστια ανασφάλεια. Ο πληθωρισμός που είχε εμφανιστεί από την ανισότητα της προσφοράς που έτρεχε να ανταποκριθεί στην μεγάλη ζήτηση, γιγαντώθηκε, πρώτες ύλες έλλειψαν, τα τρόφιμα ακρίβυναν και ο χειμώνας ίσως είναι δύσκολος. Όμως θα έρθει και η Άνοιξη.. και το ερώτημα είναι πως θα είναι ο κόσμος τότε;

Σήμερα η κατάσταση είναι συγκεχυμένη. Στρατιωτικά η προέλαση των τελευταίων ημερών της Ουκρανίας είναι σημαντική, αλλά η Ρωσία κατέχει ακόμα σημαντικό Ουκρανικό έδαφος. Οικονομικά, η Ρωσία διατηρεί την οικονομική της ευρωστία, που οφείλεται στις μειωμένες σε όγκο πωλήσεις ενέργειας, που όμως εξισορροπείται από τις αυξημένες τιμές και στο ότι οι συνέπειες των μέτρων (εμπάργκο σε κρίσιμα προϊόντα υποδομής, μείωση ΑΕΠ κλπ) δεν έχουν φανεί ακόμα. Η αρχική εκτίμηση για μείωση του ΑΕΠ της Ρωσίας  κατά 15% που ήταν οι πρώτες εκτιμήσεις, έχει πέσει στο -7,5% μεν, αλλά η διαφορά είναι τεράστια σε σχέση με προ πολέμου εκτίμηση, που προέβλεπε αύξηση +2,5%.

Ένα πράγμα που κατέδειξε ο πόλεμος στην Ουκρανία, είναι πως η παγκοσμιοποίηση ‘είναι εδώ’. Διεξάγεται μεταξύ δύο κρατών αλλά έχει ταράξει σχεδόν όλον τον πλανήτη. Πρώτα γεωστρατηγτικά: Η.Π.Α. και Ε.Ε. δήλωσαν εντελώς αντίθετες, εξόπλισαν την Ουκρανία, επέβαλαν σκληρότατες οικονομικές κυρώσεις στη Ρωσία, που έχουν όμως αντίκτυπο στις οικονομίες τους. Η Ρωσία υποφέρει από τις κυρώσεις αλλά κλείνει την στρόφιγγα των ενεργειακών της πόρων, απειλώντας με έναν ‘παγωμένο Χειμώνα’ την Γηραιά Ήπειρο. Η Κίνα δεν συντάχθηκε με τις κυρώσεις των ΕΕ & ΗΠΑ και πολλοί εκτίμησαν πως θα πλησιάσει την Ρωσία σε ένα κοινό, αντι-Δυτικό μέτωπο. Τον Φεβρουάριο ο Κινέζος Πρόεδρος δήλωσε πως τα δύο κράτη τους ενώνει μια ‘φιλία χωρίς όρια’ («no limits friendship»), όμως στην πρόσφατη συνάντησή τους στα πλαίσια του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης, ο Xi Jiping κατά τη συνάντησή του με τον Vladimir Putin, εξέφρασε «ερωτήσεις και σκέψεις» σχετικά με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Προφανώς η επιλογή της Κίνας τείνει προς μια ‘βολική ισορροπία’. Άλλωστε η Κίνα έχει αρκετά θέματα να λύσει. Το εθνοτικά σημαντικό θέμα της Ταϊβάν είναι ένα σημείο εντονότατης αντιπαράθεσης με τις Η.Π.Α. και η προσέγγιση με την Ρωσία να αποτελούσε ‘λογική εξέλιξη’, αλλά η Κίνα διακατέχει ένα πακτωλό δολαρίων στα αποθέματά της. Οποιαδήποτε όξυνση στις σχέσεις Κίνας κ Η.Π.Α. θα βύθιζε το δολάριο και θα μείωνε την αξία των αποθεμάτων της. Το ότι σήμερα το δολάριο ενισχύεται σημαντικά, είναι κάτι που την κάνει πιο πλούσια. Η Κίνα έχει την ΕΕ σαν ‘προτιμητέο εμπορικό εταίρο’ και είναι δύσκολο να βρεθεί ένας υπέρτερος λόγος για τον οποίο η Κίνα θα έβαζε σε κίνδυνο την Οικονομία της. Αλλά οι καταναλωτικές δυνατότητες της Ρωσίας είναι σημαντικά μικρότερες των κρατών της ΕΕ, ενώ από τουριστικής άποψης υπολείπεται σημαντικά των Ευρωπαϊκών προορισμών.

Οι αριθμοί δείχνουν πως η Κίνα όχι μόνο δεν μπορεί να αντικαταστήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση σαν πελάτης, αλλά αυτό ίσως και να μην το θέλει. Στην πραγματικότητα, η Ρωσία έχει περισσότερη ανάγκη την Κίνα, παρά το αντίστροφο. Όπως είπε πρόσφατα ο Thomas Friedman των New York Times η πιθανή εξέλιξη της κατάστασης θα ήταν «να μετατραπεί η Ρωσία από ενεργειακό τσάρο της Ευρώπης σε ενεργειακή αποικία της Κίνας».

Η Κίνα εισάγει εισάγει κυρίως αργό πετρέλαιο και σχεδιάζει κατασκευή πυρηνικών εργοστασίων. Όσο και αν ήθελε η Ρωσία να αντισταθμίσει με την Κίνα τις ποσότητες της ΕΕ, είναι κάτι σχεδόν αδύνατον. Ενδεικτικά, το 2021 η ΕΕ εισήγαγε φυσικό αέριο αξίας 190 δις. ευρώ και η Κίνα μόλις 5 δις. ευρώ.
Ο αγωγός Ρωσίας – Κίνας, Power of Siberia I, έχει διεκπεραιώσει μέχρι σήμερα αναιμικές εξαγωγές 3,8 δις. δολαρίων, ενώ  θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία το 2025. Υπάρχει στα σχέδια να ξεκινήσει το 2024 η κατασκευή του – μέσω Μογγολίας – Power of Siberia II αλλά, εκτός από σημαντικές τροποποιήσεις στο υφιστάμενο δίκτυο αγωγών που απαιτούνται, απαιτείται και ένα κόστος 55 δις. που θα είναι αδύνατο να καλυφθεί αφού, χωρίς τις σημερινές εξαγωγές φ. αερίου προς ΕΕ, η Ρωσία αναμένεται να χάσει έσοδα 65 δις δολαρίων τα επόμενα χρόνια.

https://i0.wp.com/www.russia-briefing.com/news/wp-content/uploads/2022/07/W78.jpg?resize=561%2C337&ssl=1

Ακόμα και αν η Ρωσία καταφέρει να ισχυριστεί πως πέτυχε τους στόχους της στα μέτωπα του πολέμου, η Οικονομία της θα είναι το μεγαλύτερο, διαρκέστερο και βαθύτερο πρόβλημά της. Μέχρι πέρσι, το 45% του ΑΕΠ της Ρωσίας (που ανέρχεται στα 1,4 τρις. Δολάρια), προέρχονταν από τις πωλήσεις πετρελαίου και φ. αερίου. Χωρίς αυτά τα χρήματα και τα απαιτούμενα μηχανήματα – που προμηθεύεται από τη Δύση και πλέον περιλαμβάνονται στο εμπορικό εμπάργκο – δεν θα μπορέσει να διατηρήσει την παραγωγή σε υψηλά επίπεδα. Αλλά και να μπορούσε να την διατηρήσει, θα είχε πρόβλημα να την διαθέσει. Από τη στιγμή που η ΕΕ θα βρει εναλλακτικούς τρόπους και προμηθευτές να καλύψει τις ενεργειακές της ανάγκες, δεν θα επιστρέψει ποτέ στην τόσο μεγάλη εξάρτηση από τη Ρωσία. Αλλά και κανένα άλλο κράτος δεν θα αποφασίσει να την υποκαταστήσει. Όχι στο πολύ μακρινό μέλλον οι τιμές της ενέργειας θα πέσουν, καθώς η ΕΕ και άλλες χώρες θα καλύψουν τις ανάγκες τους και η Ρωσία θα αγωνίζεται να βρει αγοραστές ενέργειας σε έναν εμπορικό χάρτη που θα την έχει στο περιθώριο. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προβλέπει ότι η ρωσική παραγωγή πετρελαίου θα είναι 17% χαμηλότερη έως τον προσεχή Φεβρουάριο σε σύγκριση με την προ του πολέμου παραγωγή. Κατά τους αναλυτές, αυτό θα σημάνει τoν μαρασμό των λιμανιών της Βαλτικής και του Μουρμάνσκ, από το οποίο γίνονται οι εξαγωγές αερίου και πετρελαίου που αντλείται από τα κοιτάσματα του Δυτικού Αρκτικού Κύκλου. Σε μια τέτοια θέση, η Ρωσία θα στερείται διαχρονικά, τεράστιων κεφαλαίων που θα υποβαθμίζουν συνεχώς την οικονομική της κατάσταση, ενώ οι κυρώσεις θα συνεχίζουν να υποσκάπτουν πολλούς τομείς της οικονομίας της.

Η ΕυρωπαΪκή Ένωση σε ‘σταυροδρόμι’.

Μεσοπρόθεσμα η ΕΕ θα βρει λύσεις: πρώτα με το LNG, μετά με εναλλακτικούς συνεργάτες ενέργειας (ηλεκτρισμός από Αίγυπτο, επιτάχυνση ανεύρεσης νέων κοιτασμάτων, επιβράδυνση ‘πράσινης μετάπτωσης’, κλπ), θα καλύψει τις ενεργειακές της ανάγκες. Είναι η αναγκαία και ικανή συνθήκη για να μπορέσει να εξασφαλίσει την ηρεμία της και να σχεδιάσει την ανάπτυξή της.
Μάλιστα τα κράτη μέλη της  ΕΕ κατάλαβαν πως στο κοινό πρόβλημα, δεν χωρούν ‘ατομικές’ λύσεις. Ενώ μέχρι σήμερα ήταν ‘ο καθένας μόνος του’, σήμερα αναζητείται κοινή πολιτική τόσο μακροχρόνια, για την απρόσκοπτη προμήθεια ενέργειας, όσο και βραχυπρόθεσμα για άμεση αντιμετώπιση των συνεπειών της κατάστασης. Ο χειμώνας θα είναι δύσκολος μάλλον και η ΕΕ δεν θα ήθελε να υπάρχουν κράτη που υποφέρουν και κράτη που την πέρασαν ‘αβρόχοις ποσίν’. Οι αποφάσεις πρέπει να είναι ισότιμες για όλα τα κράτη-μέλη, ρηξικέλευθες για να λύσουν το πρόβλημα του επερχόμενου Χειμώνα και στρατηγικά σωστές ώστε μακροπρόθεσμα να διαμορφώνουν μια σταθερότητα στην ενεργειακή επάρκεια, που με τη σειρά της θα μειώσει τις πληθωριστικές πιέσεις και θα σταθεροποιήσει την Ευρωπαϊκή οικονομία.
Πρώτο ‘θύμα’ θα είναι μάλλον το πλάνο ανάπτυξης της ‘πράσινης ενέργειας’, αλλά σε έκτακτες καταστάσεις οι οικολογικές ευαισθησίες είναι πολυτέλεια.
Κάποια στιγμή όμως, το ενεργειακό ισοζύγιο θα εξισορροπηθεί και οι τιμές θα πέσουν. Η ΕΕ θα έχει βρει τον δρόμο της (μάλλον καλύτερο από τον σημερινό) και θα προχωρήσει, η Ρωσία θα χάσει τον 1ο πελάτη της και δύσκολα κάποια άλλη χώρα θα πάρει τη θέση του (είτε λόγω μικρότερων αναγκών είτε λόγω του φόβου να εξαρτηθεί από έναν τόσο απρόβλεπτο προμηθευτή ενέργειας).

Η Ελλάδα
Η συγκυρία φαίνεται να ωφελεί την Ελλάδα που έχει σημεία εισαγωγής και αποθήκευσης υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Στον σταθμό της Ρεβυθούσας έφτασαν 15 φορτία τον Αύγουστο του 22, ενώ τον προηγούμενο αντίστοιχο μήνα είχαν ελλιμενιστεί μόλις 3. Τον Σεπτέμβριο αναμένονται 13, ενώ τον Οκτώβριο 6 φορτία πολύ μεγαλύτερης δυναμικότητας από την αντίστοιχη περσινή περίοδο, ενώ νέες εταιρείες – όπως η Αυστριακή OMV - έχουν αρχίσει να αξιοποιούν τις εγκαταστάσεις της. Ενδεικτικά, οι εξαγωγές έχουν αυξηθεί κατά 134,33%, πράγμα που εξηγεί και την κατά 30% αύξηση της αποθηκευτικής δυνατότητας των εγκαταστάσεων.
Στην Αλεξανδρούπολη θα είναι σύντομα έτοιμος ένας ακόμα σταθμός LNG και με τον υφιστάμενο αγωγό, θα διοχετεύεται φυσικό αέριο σε γειτονικές χώρες, αλλάζοντας τον χάρτη διανομής φυσικού αερίου.

Με την Αίγυπτο να θέλει να μετατραπεί σε χώρα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και την κινητικότητα περί τα ενεργειακά στην Ανατολική Μεσόγειο, είναι προφανές πως η θέση της χώρας την κάνει τουλάχιστον συμμέτοχο στις εξελίξεις.

Η κατάσταση είναι ρευστή και ενδιαφέρουσα. Και μπορεί να υπάρχει μια – κατά το μύθο κινέζικη – παροιμία που λέει  ‘είθε να ζεις σε ενδιαφέροντες καιρούς’, αλλά μια άλλη (λαϊκή) ρήση λέει ‘μην μπλέκεις σε καυγά, αν δεν είσαι σίγουρος ότι θα τον κερδίσεις’. Μερικές φορές, κάποιοι ηγέτες φαίνεται να γνωρίζουν μόνο τη μια από τις δύο λαϊκές σοφίες.