12 Οκτωβρίου 2021

Adele | Η μυστηριώδης μούσα του Gustav Klimt. Η Αυστριακή Mona Lisa.

Adele | Gustav Klimt | Adele Bloch-Bauer
H Adele Bloch-Bauer κατέχει τη σπάνια διάκριση ως το μοναδικό πρόσωπο που ζωγράφισε ποτέ ο Klimt δύο φορές. Το 2006, το Portrait of Adele Bloch-Bauer I, αγοράστηκε για την Neue Galerie στη Νέα Υόρκη από τον Ronald Lauder έναντι 135 εκατομμυρίων δολαρίων.
H Adele Bloch-Bauer κατέχει τη σπάνια διάκριση ως το μοναδικό πρόσωπο που ζωγράφισε ποτέ ο Klimt δύο φορές. Το 2006, το Portrait of Adele Bloch-Bauer I, αγοράστηκε για την Neue Galerie στη Νέα Υόρκη από τον Ronald Lauder έναντι 135 εκατομμυρίων δολαρίων.

Γράφει η Μανταλένα-Μαρία Διαμαντή

Ο Gustav Klimt απεικονίζει τα θέματά του ως μυθικές φιγούρες που έγιναν σύγχρονες και διαχρονικές, από πολυτελείς επιφάνειες με επίκαιρα γραφικά μοτίβα. 

Σε αυτό το πορτρέτο, είναι δύσκολο να διαβάσει κανείς όλα όσα θα μπορούσαν συμβαίνουν πίσω από τα σκούρα, αινιγματικά μάτια της Adele Bloch-Bauer. Της μόνης γυναίκας που στο τέλος του αιώνα ο  Αυστριακός καλλιτέχνης Gustav Klimt, απεικόνισε όχι μία, αλλά δύο φορές. Αλλά αυτή είναι σαφώς μια γυναίκα βάθους και μυστηρίου. Δύο εμβληματικά πορτρέτα με την  αμφιλεγόμενη εδώ και πολύ καιρό Adele Bloch-Bauer I (1907) και τη λιγότερο γνωστή αλλά όχι λιγότερο εκπληκτική Adele Bloch-Bauer II ( 1912).

 H Adele Bloch-Bauer ήταν μια μανιώδης προστάτιδα της τέχνης στο κέντρο της πολιτιστικής ζωής της Βιέννης. Και όταν πόζαρε για ένα πορτρέτο του Klimt, μεταμορφώθηκε σε εικόνα.

Η Adele είναι αυτή, η «χρυσή γυναίκα», που ενέπνευσε τον σπουδαίο καλλιτέχνη, ενώ τα δύο έργα του όπου αποτυπώνει την ιδιαίτερη ομορφιάς της, αντιπροσωπεύουν την κορυφή της “χρυσής περιόδου”. Adele Bloch-Bauer, photographed here around 1910, came from a prominent Jewish family in Vienna (Credit: Getty Images)

Η Adele Bloch-Bauer, φωτογραφημένη γύρω στο 1910, με καταγωγή από εξέχουσα εβραϊκή οικογένεια της Βιέννης 

Στη μεταπολεμική Βιέννη η εικόνα της έγινε σύμβολο του αυστριακού πολιτισμού. Την Adele Bloch-Bauer I την αποκαλούσαν “αυστριακή Μοna Lisa”. Ο πίνακας αργότερα έγινε ένα εικονίδιο της δικαιοσύνης. Η ταινία του 2015 “Woman in Gold” είναι η χολιγουντιανή εκδοχή της ιστορίας της κατάσχεσης του πίνακα από την εβραϊκή οικογένεια Bloch-Bauer κατά τη διάρκεια του Β `Παγκοσμίου Πολέμου και του μακρύ αλλά τελικά επιτυχημένου αγώνα για αποκατάσταση από την ανιψιά του Bloch-Bauer, Maria Altman. Τον περασμένο αιώνα, πολλοί θεατές του πίνακα ρωτούσαν: ποια ήταν η Adele Bloch-Bauer; 

Αdel Bloch-Bauer και ο  πρώτος πίνακας

 

Η Αdele Bloch-Bauer γεννήθηκε στη Βιέννη το 1881. Κόρη διευθυντή τράπεζας με μια προνομιούχα ζωή. Στα 19 της, παντρεύτηκε τον Ferdinard Bloch έναν μεγιστάνα ζάχαρης 17 χρόνια μεγαλύτερό της. Ο Ferdinard λάτρεψε τη νεαρή γυναίκα και σύντομα τη ζήτησε σε γάμο. Αξίζει να σημειωθεί ότι και οι δύο έγιναν Bloch-Bauers. Tα αδέλφια τους παντρεύτηκαν επίσης, κάνοντας δύο ζευγάρια με το ίδιο ενωτικό επώνυμο. Η οικογένεια ήταν μανιώδεις προστάτες τέχνης, όχι μόνο συλλέγοντας αλλά και παραγγέλλοντας πίνακες ζωγραφικής-και ο Gustav Klimt  ήταν ένας από τους αγαπημένους τους καλλιτέχνες.

Portrait of Adele Bloch Bauer I set a record when it was sold at auction in 2006 (Credit: Gustav Klimt/Neue Galerie New York)

H Adele Bloch-Bauer κατέχει τη σπάνια διάκριση ως το μοναδικό πρόσωπο που ζωγράφισε ποτέ ο Klimt δύο φορές. Το 2006, το Portrait of Adele Bloch-Bauer I, αγοράστηκε για την Neue Galerie στη Νέα Υόρκη από τον Ronald Lauder έναντι 135 εκατομμυρίων δολαρίων, ξεπερνώντας το Αγόρι με την πίπα του Picasso του 1905, (πωλήθηκε στις 5 Μαΐου 2004 για 104 εκατομμύρια δολάρια)-  την υψηλότερη αναφερόμενη τιμή που πληρώθηκε ποτέ για έναν πίνακα ζωγραφικής.

Το πρώτο πορτρέτο της Adele συζητήθηκε αρχικά σε μια επιστολή που έγραψε τότε ο 22χρονος στον Klimt 1903. Ο Φερδινάνδος το παρήγγειλε ως δώρο για την επέτειο των γονέων της Adele.

 

Η Adele Bloch-Bauer I εμφανίστηκε για πρώτη φορά δημόσια το 1907. Βλέπουμε μια εντυπωσιακή Adele σε έναν στυλιζαρισμένο θρόνο, κοιτάζοντας τον θεατή τόσο με ευπάθεια όσο και με υπερηφάνεια, τα χέρια της περίεργα σφιγμένα στο προσκήνιο-ένα από τα δάχτυλά της ήταν παραμορφωμένο, το οποίο συχνά προσπαθούσε να κρύψει ο καλλιτέχνης- ο οποίος δημιούργησε περίπου 200 μελέτες για το πορτρέτο. Το φόντο του πίνακα είναι ένας συνδυασμός λαμπερού ανατολίτικου και ερωτικού συμβολισμού - τρίγωνα, μάτια, αυγά. “Η χρυσή εικόνα της Adele Bloch-Bauer είναι λες να έκανε ένα ξόρκι πάνω μου”, λέει ο Tobias Natter, ιστορικός και επιμελητής της έκθεσης Neue Galerie από τη Βιέννη. “Για μένα είναι μια χρυσή συμφωνία, ένας μοναδικός εμβληματικός θρίαμβος”. Θεωρείται αριστούργημα Art Nouveau. 

Η επιρροή της αιγυπτιακής τέχνης στον Klimt είναι αναμφίβολα σημαντική σε αυτό το πορτρέτο της συζύγου του βιομήχανου Φερδινάνδου Bloch-Bauer. 

Το πορτρέτο είναι αξιοσημείωτο για το μείγμα του νατουραλισμού, στη ζωγραφική του προσώπου και των χεριών και τη διακόσμηση που χρησιμοποιείται για το φόρεμα, την καρέκλα και το φόντο. Ο τρόπος με τον οποίο η διακόσμηση κόβει τους ώμους και τους πήχεις δημιουργεί μια εντύπωση ακρωτηριασμού. Δεδομένου ότι η Adele είναι το θέμα και των δύο αυτών έργων, εικάζεται πως ήταν μία από τις ερωμένες του Klimt. 

Ο δεύτερος πίνακας

 

Portrait of Adele Bloch Bauer II is less well known but no less lovely (Credit: Gustav Klimt/Neue Galerie New York)

Ο μεταγενέστερος πίνακας είναι μια δραματική παραλλαγή του προηγούμενου. “Με την Adele Bloch-Bauer II- ακριβώς πέντε χρόνια αργότερα- κάνει κάτι εντελώς διαφορετικό, μια τεράστια στιλιστική εξέλιξη”. Ο πίνακας δείχνει τη κοκκινομάλλα Adele με ένα μαύρο καπέλο με φαρδύ χείλος να στέκεται μεγαλοπρεπώς, μπροστά από το θεατή. Το φόντο ένα ταμπλό με έντονα χρωματισμένα μοτίβα ταπετσαρίας. “Αυτό που με ενθουσιάζει σε αυτήν την εικόνα είναι η ανανέωση μέσω της δύναμης. 

Εδώ, η Bloch-Bauer είναι πολύ η grande dame, αλλά τα μάτια της αποκαλύπτουν μια πιο ώριμη μελαγχολία. Παρά τα προνόμια, η ζωή δεν ήταν πάντα ευγενική μαζί της. Η Altman, που πέθανε το 2011, θυμήθηκε τη θεία της ως μια “μάλλον ψυχρή, διανοούμενη γυναίκα που είχε μεγάλη πολιτική επίγνωση και έγινε σοσιαλίστρια. Δεν ήταν ευτυχισμένη. ‘Ηταν ένας κανονισμένος γάμος αλλά ήταν άτεκνη, μετά από δύο αποβολές και τον θάνατο ενός μωρού. Τη θυμάμαι ως εξαιρετικά κομψή, ψηλή, σκοτεινή και αδύνατη. Φορούσε πάντα ένα λευκό φόρεμα και χρησιμοποιούσε μια μακριά, χρυσή θήκη για τσιγάρα”..

Maverick, kaftan-clad Gustav Klimt was one of the Bloch-Bauers` favourite artists (Credit: Alamy)

Ο Gustav Klimt ήταν ένας από τους αγαπημένους καλλιτέχνες των Bloch-Bauers 

Η τέχνη του Klimt, το τέλος της Adele και η απόγονός της

 

Οι γυναίκες του Gustav Klimt αποπνέουν όχι μόνο έναν βαθύ ερωτισμό, αλλά και δύναμη και αυτοπεποίθηση. Οι κριτικοί και οι ιστορικοί τέχνης συχνά εικάζουν ότι η Adele και ο Klimt είχαν μια συνεχή σχέση. Αυτό όμως δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ. Στους πίνακές του, η Bloch-Bauer εμφανίζεται πάντα κυρίαρχη, μεγαλοπρεπής, εξυψωμένη.

Σε έναν τουλάχιστον τομέα της ζωής της, ήταν πολύ. Όπως και άλλες που απεικονίζονται στην έκθεση Neue Galerie, ανήκουν σε μια σε μια αριστοκρατική εβραϊκή αστική τάξη - γυναίκες με μεγάλη κοινωνική και πνευματική δύναμη. 

 

Η Adel έφυγε από τηο ζωή από μηνιγγίτιδα το 1925, σε ηλικία μόλις 43 ετών. Το δωμάτιό της έγινε ένα είδος ιερού για το όραμα της Klimt για αυτήν. Αφού η Αυστρία προσαρτήθηκε από τους Εθνικοσοσιαλιστές το 1938, τα έργα με την Bloch-Bauer, πολλά σχέδια του Klimt, πολλά τοπία, φυσικά οι πίνακες της Adele-κατασχέθηκαν και έπεσαν σε ιδιοκτησία μέχρι να πάνε και τα δύο πορτρέτα στο περίφημο Belvedere της Βιέννης. 
Εκεί έμειναν έως το 2006, όταν, μετά από μια μακρά και εκτεταμένη σειρά δικαστικών αποφάσεων, οι πίνακες επέστρεψαν στην Altmann, τον τελευταίο επιζώντα άμεσο συγγενή του Ferdinand Bloch-Bauer.

Συγκλονισμένη από τα απαγορευτικά έξοδα ασφάλισης και αποθήκευσης, η Altmann πούλησε την Adele Bloch-Bauer I στον Ronald Lauder-κληρονόμο της αυτοκρατορίας καλλυντικών Estée Lauder και ιδρυτή και διευθυντή της Neue Galerie-με τον όρο ότι πρέπει να είναι πάντα στο προσκήνιο. Ο μεταγενέστερος πίνακας πωλήθηκε στο Christie`s το 2006 και αυτή τη στιγμή είναι μέρος ενός ειδικού δανείου στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στη Νέα Υόρκη. "Δεν είναι εύκολο να δανειστείς τον δεύτερο πίνακα", λέει ο Natter, εξηγώντας την σπάνια εμφάνιση των δύο Adeles μαζί.


Gustav Klimt (1862-1918), Adele Bloch-Bauer I, 1907. Oil, silver, and gold on canvas. © 2015. Neue Galerie New YorkArt ResourceScala, Florence