20 Απριλίου 2022

Caravaggio | 8 συναρπαστικά γεγονότα της ζωής του σπουδαίου ζωγράφου θρησκευτικών σκηνών

Caravaggio | έργα τέχνης | πίνακες | Ιησούς Χριστός
Υπήρξαν πολλές προσωπικότητες με επιρροή στην ιστορία της τέχνης, αλλά λίγες άφησαν βαθύ σημάδι. O Caravaggio είναι ο πιο μεγαλύτερος Ιταλός δάσκαλος της πρώιμης εποχής του μπαρόκ.
Υπήρξαν πολλές προσωπικότητες με επιρροή στην ιστορία της τέχνης, αλλά λίγες άφησαν βαθύ σημάδι. O Caravaggio είναι ο πιο μεγαλύτερος Ιταλός δάσκαλος της πρώιμης εποχής του μπαρόκ.

“Όλα τα έργα, ανεξάρτητα από το τι ή από ποιον ζωγραφίστηκαν, δεν είναι παρά σαχλαμάρες και παιδικά μικροπράγματα ... εκτός αν είναι φτιαγμένα και ζωγραφισμένα από τη ζωή και δεν υπάρχει τίποτα ... καλύτερο από το να ακολουθείς τη φύση.” Caravaggio 

O Michelangelo Merisi da Caravaggio - γνωστός ως Caravaggio  θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους ζωγράφους θρησκευτικών σκηνών, παρόλο που οι πρώιμοι πίνακές του περιλάμβαναν κυρίως προσωπογραφίες. Πολλοί τον χαρακτηρίζουν ως έναν από τους πρώτους μοντέρνους ζωγράφους που επηρέασαν σημαντικά την ευρωπαϊκή ζωγραφική.

Τα έργα του συνδυάζουν μια ρεαλιστική αντίληψη της ανθρώπινης κατάστασης -φυσικής και συναισθηματικής- με μια δραματική χρήση φωτισμού, το οποίο επηρέασε την εξέλιξη της μπαρόκ ζωγραφικής.  Ο Caravaggio χρησιμοποίησε στενή φυσική παρατήρηση με μια δραματική χρήση chiaroscuro (φωτοσκίαση). Έφτιαξε τη μέθοδο ενός κυρίαρχου στυλιστικού στοιχείου, που συσκοτίζει τις σκιές και μετατρέπει τα θέματα σε φωτεινούς άξονες φωτός.

Το έργο του ήταν επαναστατικό, συμφωνούν οι ιστορικοί τέχνης, ο Caravaggio αναφέρεται ότι έθεσε κατά λάθος τα θεμέλια της σύγχρονης ζωγραφικής. Είναι γνωστός για τις συναισθηματικά φορτισμένες θεατρικές θρησκευτικές σκηνές που μεταμορφώνουν τον παρατηρητή σε συμμετέχοντα. Κανένας άλλος ζωγράφος δεν έχει χρησιμοποιήσει τα εργαλεία της ζωγραφικής για να δημιουργήσει τόσο ισχυρό αποτέλεσμα πριν από τον Caravaggio. Όσο κι αν το στυλ του ενθουσίαζε τους επιτρόπους, δεχόταν μεγάλη κριτική και συχνά απορρίφθηκε λόγω της επιλογής θεμάτων, του ασυμβίβαστου ρεαλισμού του και της ανεξέλεγκτης βίας του.

 

1. Ένας μυστηριώδης θάνατος

Το μόνο σίγουρο για τον θάνατό του είναι ότι ο Caravaggio πέθανε προσπαθώντας να επιστρέψει στη Ρώμη, όπου θα περίμενε η πολυπόθητη παπική χάρη. Ξεκίνησε ένα ταξίδι από τη Νάπολη, κατά μήκος της ακτής, αρρώστησε και πέθανε αρκετές μέρες αργότερα, στις 18 Ιουλίου 1610, στο Πόρτο Έρκολε της Τοσκάνης.

Οι ιστορικοί γνωρίζουν ότι είχε πυρετό  πριν πεθάνει,  αλλά οι θεωρίες για την αιτία του θανάτου του ήταν πολλές. Ευρήματα από το 2010 αποκαλύπτουν ότι τα υπολείμματα που βρέθηκαν σε μια εκκλησία στο Πόρτο Ερκόλε είναι σχεδόν σίγουρα του Caravaggio. Επιστημονικές δοκιμές έδειξαν ότι μπορεί να πέθανε από δηλητηρίαση από μόλυβδο, αλλά το πιθανότερο ήταν ότι επρόκειτο για σηψαιμία από μια πληγή που δημιουργήθηκε σε έναν καυγά στη Νάπολη.

 

2. Ήταν Ιππότης στη Μάλτα 

Ο Caravaggio είχε διασυνδέσεις και εξαγόρασε το χρίσμα του ως ιππότης, νομίζοντας ότι θα βοηθούσε να εξασφαλίσει χάρη από τον Πάπα. Ήταν σεβαστός στη Μάλτα και είχε αρκετές παραγγελίες, μέχρι που τσακώθηκε με έναν αριστοκράτη. Δεν άργησενα εξευτελίσει και να χάσει την ιδιότητα του ιππότη και συνελήφθη. Αμέσως μετά, δραπέτευσε από τη φυλακή και κατέφυγε στη Σικελία.

 

David with the Head of Goliath, Caravaggio, 1610

Ο Δαβίδ με το κεφάλι του Γολιάθ, Caravaggio, 1610

3.  Caravaggisti

Όταν ολοκληρώθηκε ο πίνακας της έμπνευσης του Αγίου Ματθαίου για το παρεκκλήσι του Κονταρέλι, πολλοί άνθρωποι γοητεύτηκαν από αυτόν. Η δουλειά του επηρέασε αρκετούς νέους καλλιτέχνες να ακολουθήσουν το παράδειγμά του. Αυτή η γενιά καλλιτεχνών είναι γνωστή ως «Caravaggisti». Ένας από τους πιο διάσημους θαυμαστές του έργου του Caravaggio ήταν η Artemisia Gentileschi. Είναι δίκαιο να πούμε ότι η σφαίρα επιρροής του Caravaggio εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη και μπορεί να φανεί στα έργα των Rubens, Vermeer και Rembrandt.

 

Penitent Magdalene, Caravaggio, circa 1597

Penitent Magdalene, Caravaggio, περίπου το 1597

4. Tenebroso 

To Chiaroscuro δεν ήταν μια νέα δημιουργία στη ζωγραφική, αλλά ο Caravaggio το πήγε στα άκρα. Οι σκιές του είναι εξαιρετικά σκοτεινές, τα φωτισμένα μέρη λάμπουν έντονα, τονίζοντας τη διαφορά μεταξύ των δύο. Τα θέματα που ζωγράφιζε ήταν συχνά βίαια ή οδυνηρά, όλα ζωγραφισμένα πολύ ρεαλιστικά. Το στυλ του Caravaggio είναι επίσης γνωστό ως tenebrism, μια τεχνική τόσο ελκυστική που έγινε η μεγαλύτερη επιρροή στο έργο ορισμένων νέων καλλιτεχνών.

 

Madonna of Loreto, Caravaggio, circa 1604

Madonna of Loreto, Caravaggio, περίπου το 1604

5. Δολοφόνησε έναν άνδρα

Το 1606 σκότωσε έναν άνδρα σε έναν τσακωμό. Μερικοί ιστορικοί λένε ότι ο καυγάς ήταν για χρέη από έναν αθλητικό αγώνα, αλλά νεότερη έρευνα αναφέρει μια γυναίκα ως τον κύριο λόγο πίσω από τον καυγά. Όπως και να έχει, ο Caravaggio αντιμετώπισε θανατική ποινή και επέλεξε να εγκαταλείψει τη Ρώμη, καταφεύγοντας πρώτα στη Νάπολη και μετά στη Μάλτα, στη Σικελία και στη Νάπολη ξανά. Αυτά τα αναγκαστικά ταξίδια σημάδεψαν το όψιμο έργο του, τη διάθεσή του και την υγεία του. Πρόθεσή του ήταν πάντα να λάβει χάρη από τον Πάπα και να επιστρέψει στη Ρώμη.

 

Entombment, Caravaggio, 1603

Entmbment, Caravaggio, 1603

6. Ήταν ένα αστέρι της Αντιμεταρρύθμισης 

Τα τέλη του 16ου αιώνα ήταν η εποχή που η Καθολική Εκκλησία πολέμησε σκληρά για να ξανακερδίσει τους Προτεστάντες. Η τέχνη ήταν ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν σε αυτή την κολοσσιαία εκστρατεία και κατά κάποιο τρόπο, ο Caravaggio έγινε η κεντρική φιγούρα της Αντιμεταρρυθμιστικής ζωγραφικής. Η προσέλκυση ανθρώπων να επιστρέψουν δεν ήταν εύκολη, γι` αυτό ανατέθηκε στους Καθολικούς καλλιτέχνες να δημιουργήσουν όχι μόνο εντυπωσιακά έργα αλλά και εξαιρετικά συναρπαστικά έργα υψηλής συναισθηματικής αξίας, έργα που θα προσελκύσουν και θα εμπνεύσουν τις καρδιές των χαμένων. Κανένας άλλος καλλιτέχνης δεν μπορούσε να κατακλύσει τον θεατή όσο  εκείνος και το κατάφερε χρησιμοποιώντας δύο σημαντικές μεθόδους.

Το ένα ήταν ο συνδυασμός chiaroscuro και προσκήνιο ως το μέρος όπου όλα συμβαίνουν. Ο παρατηρητής τραβιέται στον πίνακα και δεν μπορεί να κάνει τίποτα άλλο παρά να συμπάσχει. Το δεύτερο, ήταν το γεγονός ότι χρησιμοποίησε απλούς ανθρώπους από το δρόμο ως μοντέλα – εργάτες και ιερόδουλες με κοινά ρούχα, βρώμικα πόδια και γνώριμα πρόσωπα. Αυτό έφερε το έργο του πιο κοντά στον κόσμο, αλλά συχνά θεωρήθηκε χυδαίο από τους επιτρόπους, με αποτέλεσμα πολλά έργα να απορρίπτονται ή να ξαναδουλεύονται.

 

Judith Beheading Holofernes, Caravaggio, cica 1598-1599

Judith Beheading Holofernes, Caravaggio, cica 1598-1599

 

7. Μια κρυφή σεξουαλικότητα

 Οι ιστορικοί της τέχνης παρατήρησαν την απόλυτη απουσία γυμνών γυναικείων μορφών από το έργο του Caravaggio. Ωστόσο, το πρώιμο έργο του που εκτελέστηκε για τον καρδινάλιο Del Monte είναι γεμάτο με εικόνες από παχουλά νεαρά αγόρια στολισμένα με φρούτα και κρασί, που ξεχειλίζουν από την επιθυμία.

Δεν είναι σαφές εάν η επιλογή των θεμάτων σε αυτό το στάδιο αντανακλά τις προσωπικές προτιμήσεις του Caravaggio ή του προστάτη του, αλλά δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τον ομοερωτισμό μέσα σε αυτές τις συνθέσεις, ειδικά σε έναν πίνακα του 1596 «Boy Bitten by a Lizard» του οποίου το μεσαίο δάχτυλο δαγκώνεται συμβολικά από τον ζώο.

Είναι γενικά αποδεκτό ότι μπορεί να είχε άνδρες εραστές και ότι σίγουρα είχε ερωμένες, αλλά καμία στενή σχέση του δεν ήταν ούτε μακροχρόνια ούτε ιδιαίτερα αφοσιωμένη.

 

Conversion on the Way to Damascus, Caravaggio, 1600-1601



 

8. Ήταν μοναχικός και μελαγχολικός

Ο Caravaggio τραυματίστηκε από την απώλεια των γονιών του σε νεαρή ηλικία, έγινε φίλος με κακές παρέες, άρχισε να πίνει και να στοιχηματίζει, έκανε παρέα με πόρνες και κακοποιούς και όλα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα συχνές εκρήξεις βίας που κατέληγαν σε συλλήψεις.

Εκείνη την εποχή, η μεταφορά ξίφους ή όπλου χωρίς άδεια ήταν παράνομη, όπως και σήμερα. Απολάμβανε να περπατά με ένα σπαθί στο γοφό του και να μπλέκει σε καυγάδες. Παρά την κακή του συμπεριφορά, ήταν αφοσιωμένος ζωγράφος.

 

Boy Bitten by a Lizard, Caravaggio, 1596

Αγόρι που δαγκώθηκε από μια σαύρα, Caravaggio, 1596