19 Οκτωβρίου 2021

Χωρίς τίτλο | O πανάκριβος πίνακας του εκκεντρικού Basquiat που έφυγε στα 27 του χρόνια

Jean-Michel Basquiat | Untitled | χωρίς τίτλο | πίνακας | έργο τέχνης | ιστορία | ανάλυση | Μανταλένα-Μαρία Διαμαντή | Klik
Ένας από τους ακριβότερους πίνακες που πωλήθηκε ποτέ σε δημοπρασία,  ξεχωρίζει για τη  συναισθηματική ποιότητα του χρώματος και την ηφαιστειακή έκρηξη.
Ένας από τους ακριβότερους πίνακες που πωλήθηκε ποτέ σε δημοπρασία, ξεχωρίζει για τη συναισθηματική ποιότητα του χρώματος και την ηφαιστειακή έκρηξη.

 

Γράφει η Μανταλένα-Μαρία Διαμαντή

Aν κάνουμε μια αναδρομή στην εκρηκτική καλλιτεχνική σκηνή της Νέας Υόρκης των 80s, ένα από τα πρώτα πρόσωπα που έρχεται στο μυαλό, είναι αυτό του Jean-Michel Basquiat.   

Ένας καλλιτέχνης με ιδιαιτερότητες στην τέχνη του καθώς δέχθηκε επιρροές από παντού. Από τον  εξπρεσιονισμό μέχρι την υψηλή κουλτούρα της jazz. 

Ένα από τα έργα τέχνης που τα χαρακτηρίζει απίστευτη ενέργεια είναι δίχως αμφιβολία δικό του δημιούργημα. Ο Jean-Michel Basquiat προτίμησε να μην του δώσει τίτλο κι έτσι λέγεται “Untitled”.

Πρόκειται για μια απίστευτα μνημειώδης εικόνα που είναι επική σε αναλογία και σε φιλοδοξία.

Αξίζει να αναφερθεί ότι ένα χρόνο πριν τη δημιουργία αυτού του έργου, ο Basquiat είχε υποδυθεί έναν ζωγράφο στην ταινία Downtown 81, έχοντας έτσι  την ευκαιρία να ζωγραφίσει σε πραγματικό καμβά - μια αναβάθμιση υλικού από τους τοίχους του SoHo , το οποίο σφράγισε περίφημα με την ετικέτα του "SAMO" κατά τη διάρκεια των ημερών του στο street art.

Ο πίνακας "Δίχως τίτλο", ζωγραφίστηκε το 1982- η πρώτη χρονιά για το έργο του Jean-Michel Basquiat. Ο ίδιος βγήκε στην καλλιτεχνική σκηνή στα τέλη του 1981 και κυριολεκτικά προωθήθηκε από κανέναν σε νούμερο ένα καλλιτέχνη της στιγμής. Σε μια εποχή όπου υπήρξε μια μαζική απόρριψη του μινιμαλισμού και μια  μεγάλη επιστροφή στη ζωγραφική.

Πρότυπά του ο  Jackson Pollock,  ο Willem de Kooning, ο Cy Twombly και ο Franz Kline. Το δικό του όμως έργο είναι εντελώς πρωτότυπο κι αποτελεί μέρος μιας εκπληκτικής ομάδας εικόνων που προέρχονται από τη δουλειά του στη Μόντενα της Ιταλίας.

Ο Basquiat εμφανίζεται εδώ ως διάβολος, ο οποίος σε ένα επίπεδο είναι προφανώς άτακτος. Σε άλλο επίπεδο προβάλλει την εικόνα του ως μοναχική φιγούρα. Ένας Αφροαμερικανός ο οποίος έχει να αντιμετωπίσει μια κοινωνία κι ένα εργασιακό περιβάλλον όπου κυριαρχούν οι λευκοί.  Αν παρατηρήσουμε καλά, διακρίνουμε μια φιγούρα σκελετική. Η αλήθεια είναι πως αν κοιτάξουμε σε όλη την καριέρα του Basquiat, η φιγούρα του θανάτου είναι ιδιαίτερα παρούσα. Αυτό βγαίνει επίσης από τις εμπειρίες της καθημερινής του ζωής, όπου δοκιμάζει που μπορούν να φτάσουν τα όριά του και πιο συγκεκριμένα με τα ναρκωτικά και με έναν τρόπο ζωής που τελείωσε με έναν πολύ πρόωρο θάνατο στα 27 του χρόνια από υπερβολική δόση ηρωίνης. 

Ο Basquiat ήταν ένας φανταστικός σχεδιαστής.  Είχε την απίστευτη ικανότητα να περιγράφει με τα πιο λιτά μέσα την πληρότητα μιας φόρμας. Σε αυτόν τον πίνακα καταφέρει να δημιουργήσει κάτι που είναι εντελώς περιγραφικό.

Διακρίνουμε την απόλυτη ελευθερία στον τρόπο που χρησιμοποιεί τη μεγάλη έκταση του καμβά. Ξεχωρίζει η συναισθηματική ποιότητα του χρώματος και η ηφαιστειακή αίσθηση. Το εξαιρετικό σε αυτήν την εικόνα είναι ότι σε ηλικία 22 ετών είχε δημιουργήσει πραγματικά ένα αριστούργημα που θα αποτελούσε στη συνέχεια σημείο αναφοράς σε οτιδήποτε άλλο έκανε. Η δύναμη και η ενέργεια της φιγούρας μέσα στη σύνθεση, η καταπληκτική χρήση χρώματος και γραμμής είναι στοιχεία που καταφέρνει να τα συνδυάσει σε έναν πίνακα στην αρχή της καριέρας του.

Το χρήμα και η διασημότητα είναι αυτά που καθιστούν το Jean-Michel Basquiat Untitled (1982) το αντάξιο μιας ατομικής παράστασης με ένα πίνακα στο Μουσείο του Μπρούκλιν. 

Στις 18 Μαίου του 2017, ο Yusaku Maezawa έδωσε $ 110 εκατομμύρια για να αγοράσει το πιο ακριβό έργο του Basquiat που πουλήθηκε ποτέ σε δημοπρασία αγόρασε  

«Όταν συνάντησα για πρώτη φορά αυτόν τον πίνακα, με συγκίνησε τόσο πολύ ο ενθουσιασμός και η ευγνωμοσύνη για την αγάπη μου για την τέχνη. Θέλω να μοιραστώ αυτήν την εμπειρία με όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους ».

 

Jean Michel-Basquiat, Untitled (1982). Courtesy of Sotheby`s New York.

 

Το Untitled είναι μία από τις πολλές ισχυρές εικόνες γιγάντιων κρανίων που έφτιαξε εκείνη την εποχή και του βοήθησε να αποκτήσει φήμη, ενώνοντας ένα αρχαίο σύμβολο τέχνης, με την ικανότητά του να δημιουργεί επαναλαμβανόμενα εικονίδια που μοιάζουν με λογότυπο. Ένας πίνακας που μαγνητίζει. 

Symbols above the head: Detail of Basquiat`s Untitled (1982).

 

 

Τι σημαίνουν οι χαρακτήρες που γράφονται πάνω στον πίνακα;

 

 Είναι As, Xs, Os (μερικές φορές διασπώνται σε ένα σπασμένο S ή 5)- σύμβολα στοιχειώδους επικοινωνίας, πριν συμπληρωθεί με την απόχρωση του πραγματικού ενσαρκωμένου νοήματος - ή αφού αφαιρεθεί από αυτό.

Η κεντρική φιγούρα του Basquiat εδώ είναι ένα ανθρώπινο κεφάλι, που θυμίζει καρικατούρα του εαυτού του, ενώ το πίσω μέρος του κρανίου διογκώνεται στο πλάι.

The skull: Detail of Basquiat`s Untitled (1982).

Το κρανίο

Τα πάντα σχετικά με τη ζωγραφική προβάλλουν ενέργεια. Ο Basquiat έχει πετύχει με αριστουργηματικό τρόπο αυτήν την αμεσότητα με την αλληλεπίδραση των χρωμάτων, την έντονη, επιθετική παρουσία του μαύρου χρώματος, τα χρώματα του φόντου (λευκό και μπλε), αφήνοντας μια αίσθηση έντονης ανησυχίας.

Στη συνέχεια, στην παλέτα υπάρχουν παρυφές του κίτρινου και φλέβες εμφατικού κόκκινου. Η κύρια φιγούρα, το κρανίο, ορίζεται από μαύρο, λευκό και παραλλαγές στα τρία βασικά χρώματα. 

Πέρα από την κεντρική εικόνα, ο υπόλοιπος καμβάς έχει λίγο καφέ ωθούμενο προς τις άκρες. Μετά από αυτό, καθώς κοιτάζουμε τον πίνακα, παρατηρούμε πιτσιλιές χρωμάτων, όπως το ροδακινί πάνω αριστερά, που δεν επαναλαμβάνεται πουθενά αλλού.

A fringe of peace, at the top left: Detail of Basquiat`s Untitled (1982).

 

Η στη δεξιά μεριά τρεμοπαίζει ακτίνα λεβάντας, που πηγαίνει σε διαφορετική κατεύθυνση από ό, τι όλα τα άλλα.

A splash of lavender, at the middle right: Detail of Basquiat`s Untitled (1982).

 

Τα πιο ευαίσθητα, μοναδικά χρώματα κάνουν το έντονο μαύρο του κρανίου να φαίνεται πολύ πιο εμφατικό και έντονο. Προσθέτουν στην αίσθηση ότι το θέμα του πίνακα είναι το δράμα ενός πιο λεπτού κόσμου που συμπυκνώνεται.

Όσον αφορά στα χαρακτηριστικά του κρανίου, τα μάτια ορίζονται με δύο άσπρες κουκίδες, σε αντίθεση απευθείας με τις μαύρες κουκίδες των ρουθουνιών. Αυτό δίνει τον ορισμό του προσώπου, δίνοντας έμφαση στο βλέμμα του κρανίου, έτσι ώστε να φαίνεται πως κοιτάζει πραγματικά και εμπλέκει τους παρατηρητές του.

The eyes: Detail of Basquiat`s Untitled (1982).

Τα μάτια και η μύτη

The mouth: Detail of Basquiat`s Untitled (1982).

Το στόμα

Επίσης, ο Basquiat επιτρέπει να εμφανίζονται οι λεπτές πινελιές λευκού χρώματος σε πολύ συγκεκριμένα σημεία. Χρησιμοποιεί αυτά τα στάγματα, συνήθως ως σύμβολο ταχύτητας ή απώλειας ελέγχου, με πολύ ελεγχόμενο τρόπο. Φωλιάζουν στα μάτια και στο στόμα του κρανίου. Και επειδή δίνουν ιδιαίτερη έμφαση σε αυτές τις περιοχές, δίνουν σε αυτό το κεφάλι δίχως σώμα, μια αίσθηση βάθους κι εσωτερικότητας.

Η ζωγραφική νοημοσύνη του Basquiat πετυχαίνει τη δημιουργία μιας εικόνας που αποτελεί ένα καθαρό σύμβολο του «θανάτου» αποτελώντας ένα εικονίδιο υψηλής ενέργειας που μπορεί να εξαπλωθεί εύκολα ως εικόνα πολυμέσων. Και κάτι ακόμα ιδιαίτερα σπουδαίο: το έργο αυτό δεν είναι μόνο εκεί για να το κοιτάξει κάποιος, αλλά για να το δει, να προβληματιστεί και να δώσει την ερμηνεία του.