22 Σεπτεμβρίου 2022

John Currin | Ο καλλιτέχνης της γοητείας & της παράτολμης χυδαιότητας

O ευφυέστατος ζωγράφος της ομορφιάς & της παράτολμης χυδαιότητας είναι δικαιωματικά όχι μόνο ένας από τους πιο δημοφιλείς καλλιτέχνες σήμερα αλλά κι ένας από τους μεγαλύτερους ζωγράφους όλων των εποχών.
O ευφυέστατος ζωγράφος της ομορφιάς & της παράτολμης χυδαιότητας είναι δικαιωματικά όχι μόνο ένας από τους πιο δημοφιλείς καλλιτέχνες σήμερα αλλά κι ένας από τους μεγαλύτερους ζωγράφους όλων των εποχών.

Στη φωτογραφία εξωφύλλου ο John Currin εργάζεται σε ένα πορτρέτο της συζύγου του, καλλιτέχνη Rachel Feinstein, στο στούντιο του στην περιοχή Flatiron της Νέας Υόρκης, φωτογραφημένο τον Ιούνιο του 2011. (Vanity Fair)

 

«Το πιο σημαντικό πράγμα είναι οι φίλοι γύρω σου που ασχολούνται επίσης σοβαρά με την τέχνη. Αυτό είναι το πιο σημαντικό από όλα».

John Currin

 

Θεωρείται το κακό παιδί της αμερικανικής ζωγραφικής με τους σαγηνευτικούς αλλά και απωθητικούς πίνακές του με λάγνες γυναίκες. Συνδυάζει το όμορφο και το γκροτέσκο καθώς κι επιρροές που κυμαίνονται από πίνακες της Αναγέννησης μέχρι διαφημίσεις σε περιοδικά από τη δεκαετία του `50. Κάποιοι λένε ότι ο John Currin είναι ο Καλιγούλας της ζωγραφικής. Ο τρόπος που εκφράζεται μέσα από τα έργα του προκαλεί αντιφατικά συναισθήματα. Είναι όμορφος, μαγευτικός αλλά ταυτόχρονα οπτικά αναιδής και σοκαριστικός. Όλοι γράφουν για τη μεγάλη του ικανότητα. Ωστόσο, δεν είμαι σίγουρη αν ο  Currin έχει περισσότερη ή λιγότερη ικανότητα από οποιονδήποτε καλό καλλιτέχνη.  Οι πίνακές του έχουν αυτό το αναγεννησιακό στοιχείο που δίνει έναν εμβληματικό χαρακτήρα στα έργα του. Κι αυτό είναι ένα ιδιαίτερο, μαγικό στοιχείο-κλειδί που κάνει τον καλλιτέχνη να ξεχωρίζει από τους σύγχρονούς του.

 

Ο δρόμος προς την επιτυχία

 

Ο Currin δεν ενδιαφερόταν πάντα για την παραστατική ζωγραφική. Μπήκε στο Πανεπιστήμιο Carnegie Mellon κάνοντας αυτό που αποκαλεί «εικονογράφηση εξωφύλλου άλμπουμ» και το στυλ του εξελίχθηκε για να μιμηθεί τον Francis Bacon, τον Edvard Munch και τους νεοεξπρεσιονιστές που ήταν δημοφιλείς στις αρχές της δεκαετίας του 1980.

Στη συνέχεια ο Currin στράφηκε σε δύο βιβλία που τον προκάλεσαν για το πώς να υπάρχει στον κόσμο ως καλλιτέχνης: το "Tarr" του Wyndham Lewis, που είχε διαβάσει σε ένα μάθημα φιλοσοφίας CMU και το "The Horse`s Mouth" της Joyce Cary. Οι τίτλοι τον οδήγησαν να αναθεωρήσει τις πολιτιστικές ιδέες που επικρατούσαν για το τι σημαίνει να είσαι ζωγράφος, ανοίγοντάς του τον χώρο να αρχίσει να εξερευνήσει τη μορφοποίηση και τις διάφορες επιρροές.

Ο Currin ξεκίνησε την επιδρομή του στην παραστατική ζωγραφική ενώ ζούσε στη Νέα Υόρκη. Η πρώτη του ατομική έκθεση γκαλερί στην Andrea Rosen στις αρχές της δεκαετίας του 1990 — αποτελούμενη από μια σειρά από λιγότερο κολακευτικές απεικονίσεις μεσήλικων γυναικών — και οι δύο εξαντλήθηκαν και δέχθηκαν έντονη κριτική από τον κριτικό Village Voice Kim Levin, ο οποίος συμβούλεψε τους αναγνώστες να μποϊκοτάρουν Η παράσταση. (Αργότερα έγραψε ότι "έκανε λάθος, φυσικά.")

 

 

 

 

Ο Bram Dijkstra ονόμασε πίνακες σαν κι αυτούς τους John Currin - οράματα γυναικών ως «είδωλα της διαστροφής». Είναι μια εύστοχη φράση. Σε μια εποχή όπου στα περιοδικά και στο διαδίκτυο κυριαρχούν εικόνες με τέλεια, υπέροχα σώματα, εκείνος παρουσιάζει φιγούρες που από τη μια είναι όμορφες, από την άλλη έχουν είναι γεμάτες με εμφανείς ατέλειες που αποκλίνουν κατά πολύ από την άψογη εικόνα των μοντέλων της Victoria’s Secret. 

Όταν ο Αμερικανός ζωγράφος Currin άρχισε να παρουσιάζει τη δουλειά του με τη συνάδελφό του στο Γέιλ, Lisa Yuscavage, ο κόσμος της τέχνης  είχε πάρα πολύ καιρό να δει τέτοια έργα αναπαράστασης. Ίσως και ποτέ. 

Ο Currin συνδυάζει την  παραδοσιακή προσέγγιση στη ζωγραφική με το αντισυμβατικό καλλιτεχνικό του γούστο. Με αυτόν τον τρόπο, η δουλειά του είναι και χιουμοριστικά προκλητική και εκπληκτικά αυθεντική.

 

 

john currin park city grill painting

Park City Grill by John Currin, 2000, © John Currin

 

Την πρώτη φορά που αντίκρισα ένα από τους πίνακες του John Currin, αισθάνθηκα ταυτόχρονα δυο αντιφατικά συναισθήματα: γοητείας και απέχθειας.  Το έργο του Currin εξισορροπεί τις επιπολαιότητες και την ανοησία της αμερικανικής λαϊκής κουλτούρας με την αδιαμφισβήτητη βαρύτητα της υψηλής τέχνης. Σε τεχνική και αισθητική, οι πίνακές του θυμίζουν εκείνα της τελευταίας Ευρωπαϊκής Αναγέννησης . Η υπέροχη τέχνη του Currin, δηλαδή η κυριολεκτική, φυσική ομορφιά των επιφανειών των πινάκων του, ελκύει τον θεατή.

 

Αν και η τεχνική του παραπέμπει στους παλιούς δασκάλους της ευρωπαϊκής τέχνης, ο John Currin είναι ένας αδιαμφισβήτητος Αμερικανός ζωγράφος. Η όψιμη αναγεννησιακή αισθητική του έργου του είναι μια αυτοσυνείδητα εμπορευματοποιημένη εκδοχή, ενημερωμένη από τα φανταχτερά στοιχεία της αμερικανικής κουλτούρας. Ο καλλιτέχνης φαίνεται να κατακρεουργεί την ευρύτερη κουλτούρα που έχει δημιουργήσει όλο αυτό. Η ένταση αυτών των εικόνων οδηγεί σε δυσφορία, που παλεύει με την έλξη. Οι πίνακές του είναι πολυτελείς, παρακμιακοί που προκαλούν ηδονή.  

 

john currin hot pants painting

Hot Pants από τον John Currin, 2010 © John Currin

 

Πολλά από τα έργα του John Currin μεταφέρουν αμηχανία. Υπάρχει τόσο μια προφανής αμηχανία για τις απεικονίσεις των μορφών του Currin, λόγω των γελοίων αναλογιών και των όψεων που μοιάζουν με καρικατούρες. 

Οι πίνακες ζωγραφικής του John Currin που βασίζονται στην πορνογραφία είναι το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα της αμηχανίας του που καταφέρνει τελικά να “αγκαλιάσει” τους θεατές. Η έλλειψη συστολής αποδίδεται έξοχα, προσεκτικά, επιδεικνύοντας μια αξιοθαύμαστη εστίαση και αυτοσυγκράτηση.  

 

currin maenads painting

Maenads του John Currin, 2015 © John Currin

 

Σε συνέντευξη του στους New York Times, ο Currin εικάζει τη γένεση της αμηχανίας στο έργο του: «Για οποιονδήποτε λόγο, με ελκύουν οι ενοχλητικές καταστάσεις στη ζωγραφική. Νομίζω ότι το επιδιώκω. Αλλά νομίζω ότι και εγώ το φοβάμαι, οπότε δεν είμαι σίγουρος. Θα έλεγα ότι ντρέπομαι για το σώμα μου. Όπως θα έλεγε ο Rumsfeld, «Πηγαίνετε στον πόλεμο με τον στρατό που έχετε» ή οτιδήποτε άλλο. Και ο στρατός που έχω μαστίζεται από αμηχανία και ανασφάλεια». (John Currin, 2019)

 

Αν και ο Currin εστιάζει εδώ στο αφηγηματικό και φανταστικό περιεχόμενο του έργου του, αυτή η αίσθηση αμηχανίας επεκτείνεται και στη μορφή των έργων του. Μια πτυχή της αμηχανίας στο έργο του John Currin είναι η λατρεία στις παραδοσιακές τεχνικές ελαιογραφίας- κάτι που έχει φύγει από τη μόδα εδώ περισσότερο από έναν αιώνα πριν. Μετά την αρχική του προσπάθεια να συμβαδίσει με τις εξελίξεις της ζωγραφικής μέχρι το τέλος του 20ου αιώνα, ο Currin βρέθηκε να νιώθει έλξη για τον Αφηρημένο Εξπρεσιονισμό.  

Μιλώντας με τον Calvin Tomkins του The New Yorker, ο Currin περιέγραψε τους πίνακες που έκανε στη σχολή τέχνης ως «ψεύτικο De Koonings». Μόλις χρόνια μετά την αποφοίτησή του από το πρόγραμμα MFA στο Yale, ο Currin άρχισε να ζωγραφίζει με το παραστατικό στυλ για το οποίο είναι γνωστός σήμερα. Στην αρχή, αυτό το είδος ζωγραφικής ήταν ντροπιαστικό λόγω του kitsch του στο πλαίσιο της μοντέρνας και της σύγχρονης τέχνης.

 

 

currin stamford brunch painting

Stamford after Brunch από τον John Currin, 2000 © John Currin

 

Οι απεικονίσεις του σεξ, του φαγητού και του ποτού στο έργο του John Currin ισοδυναμούν μεταξύ της καταναλωτικής, σαρκικής, δυνητικά επαίσχυντης απόλαυσης και της κλίσης του προς ένα καλλιτεχνικό ύφος που έχει παραδοθεί σε μεγάλο βαθμό στο kitsch και γενικά έχει ταξινομηθεί ως faux-pas της σύγχρονης τέχνης. Οι τρεις γυναίκες στο Stamford μετά το Brunch, ανάμεσα στα πούρα και τα μαρτίνι τους, απολαμβάνουν την παράδοσή τους στην παρακμή, ακριβώς όπως η Currin βυθίζεται στη λαχταριστή, γυαλισμένη και λαμπερή  λαδομπογιά. Ένα μεγάλο όφελος για το έργο είναι η προθυμία του Currin να είναι ειλικρινής. Οι kitch τάσεις της δουλειάς του Currin δεν είναι ούτε αφελείς ούτε κοροϊδευτικές. Έχει πλήρη επίγνωση των καλλιτεχνικών συνεπειών της αισθητικής και των τεχνικών που ωστόσο επιδιώκει χωρίς ειρωνεία.

 

 

Το χιούμορ του Currin

 

currin newspaper couple painting

Newspaper Couple by John Currin, 2016, © John Currin

 

Το χιούμορ είναι αυτό που κυριαρχεί στα έργα του Currin. Καταφέρνει να ισορροπεί ανάμεσα στο ρομαντικό στοιχείο και τον παραλογισμό. Όπως στο έργο το “ Ζευγάρι της Εφημερίδας” όπου τα ρομαντικά στοιχεία δεν τον αφήνουν να παρασυρθεί εντελώς στο να δημιουργήσει έναν συντηρητικό πίνακα. Προκαλεί εύστοχα, κάνοντας την ανατροπή με τον δικό του ευφυέστατο τρόπο.John Currin painting Homemade Pasta

Homemade Pasta, 1999 © John Currin

 Σχετικά με τη λιτότητα των πινάκων του, ο καλλιτέχνης έχει δηλώσει: «Συνειδητοποίησα ότι θα μπορούσα να είμαι διαφορετικός από όλους μόνο και μόνο με το να είμαι χαρούμενος στη δουλειά μου». «Στη Σχολή Καλών Τεχνών τέχνης, ήθελα να είμαι έντονος, όπως Francis Bacon, αλλά δεν είμαι—είμαι καλύτερος όταν είμαι αστείος και χαρούμενος». (John Currin, 2008)

Ο χιουμοριστικός τόνος του έργου του Currin είναι ασυνήθιστος. Το αποτέλεσμα είναι διπλά εκπληκτικό όταν συνδυάζεται με την μελετηρή και άψογη τεχνική του, η οποία αποκαλύπτει μια εντελώς σοβαρή εκτίμηση για την παραδοσιακή ελαιογραφία.

 

 

american painter currin penitent painting

The Penitent του John Currin, 2004, © John Currin

 

Η επιλογή του John Currin να χαρίσει αστεία στοιχεία στους πίνακές του παρατηρείται πιο ξεκάθαρα στην εντατικοποίηση του μανιεριστικού στυλ που πρωτοστάτησε τον 16ο αιώνα από ζωγράφους όπως ο Tintoretto, ο Pontormo και ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco).  Ακριβώς όπως στον μανιερισμό, οι φιγούρες του Currin είναι υπερβολικές. Υπερβαίνει την εξιδανικευμένη κομψότητα και ομορφιά που παρουσιάζεται στους μανιεριστικούς πίνακες, αγγίζοντας το καρτουνίστικο στυλ.  

 

currin nude convex mirror painting

Nude in a Convex Mirror,  2015, © John Currin

 

Τα αποτελέσματα είναι ξεκάθαρα στη διάταση των θεμάτων του John Currin. Είναι προφανή στις γυναικείες μορφές και το τυπικά διευρυμένο στήθος τους, τον μακρύ λαιμό, τα δυσανάλογα κεφάλια και τα κωνικά άκρα τους. Επίσης, υπάρχουν λιγότερα λειαντικά αποτελέσματα. Όπως συμβαίνει στο The Penitent, όπου το πρόσωπο είναι ελαφρώς τεντωμένο και πεπλατυσμένο, τονίζοντας την επιπεδότητα του πίνακα και τις συμβάσεις του ζωγραφισμένου χώρου. Ένας άλλος πίνακας, το Γυμνό σε έναν κυρτό καθρέφτη, καταδεικνύει τόσο στον τίτλο όσο και στην εικόνα του, την απροκάλυπτη παραμόρφωση και την αντανάκλαση που καθορίζουν το εικονιστικό ύφος του Currin.

 

Η πηγή έμπνευσης του John Currin

john currin thanksgiving painting

Thanksgiving by John Currin, 2003, © John Currin

 

Ο John Currin παίρνει τις εικόνες του από διάφορες πηγές και κάθε πίνακας είναι μια σύνθεση από πολυάριθμες αναφορές. Έχει χρησιμοποιήσει ποικιλοτρόπως διαφημίσεις και εμπορικές φωτογραφίες, πορνογραφία και ζωντανά μοντέλα. Το αποτέλεσμα αυτού είναι η αίσθηση μιας εσκεμμένα συνθετικής πραγματικότητας στους πίνακες. Ποτέ δεν αισθάνεται ότι κάποια από τις φιγούρες αντιπροσωπεύει ένα συγκεκριμένο άτομο. Η μόνη εξαίρεση μπορεί να είναι η σύζυγός του, Rachel Feinstein, της οποίας το πρόσωπο μπορεί να αναγνωριστεί σε έναν τεράστιο αριθμό πινάκων. Ακόμη και τότε, εμφανίζεται ως κάτι άλλο από τον εαυτό της. Η Currin συνειδητά αναγνωρίζει την ερμηνευμένη εκδοχή της ως μια ξεχωριστή οντότητα παραμορφωμένη και φιλτραρισμένη μέσα από άλλα μέσα, εικόνες, ιδέες.

 

Πέρα από τις προφανείς στιλιστικές τάσεις του έργου του John Currin, οι συνθέσεις είναι εξωπραγματικές και δύστροπες. Στο έργο “Ημέρα Ευχαριστιών” και οι τρεις φιγούρες διαμορφώνονται σύμφωνα με τη σύζυγο του Currin. Αυτή η αναπαραγωγή δίνει στον πίνακα μια λεπτή αίσθηση μη πραγματικότητας, που τονίζεται περαιτέρω από άλλα στοιχεία της εικόνας, όπως η επιμεταλλωμένη ωμή γαλοπούλα. Επίσης, αυτή η σκηνή ενός δείπνου για την Ημέρα των Ευχαριστιών που αποδόθηκε σε στυλ τυπικό της ύστερης Αναγέννησης υπογραμμίζει την ιδιότητα του Currin ως Αμερικανού ζωγράφου σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή παράδοση της ελαιογραφίας που επικαλείται, εκτοπίζοντας περαιτέρω τον ίδιο και το έργο του.

 

H Jennifer Lawrence ζωγραφισμένη από τον John Currin για το επετειακό εξώφυλλο της Vogue (Σεπτέμβριος 2017 -125 χρόνια Vogue)

Το ιδιοφυές με τον  Currin είναι ότι όχι απλώς καταγράφει μια σκηνή, αλλά είναι εκείνος που τη διαμορφώνει και την επινοεί. Οι εικόνες είναι συνειδητά παραμορφωμένες ενδοσκοπήσεις, σαν ένα αστείο που ο καλλιτέχνης δεν μπορεί να κρατήσει για τον εαυτό του.

John Currin & Rachel Feinstein