29 Νοεμβρίου 2021

O Πειρασμός του Αγίου Αντωνίου |Το αριστούργημα του Dali για τους πειρασμούς της ζωής

Ο Πειρασμός του Αγίου Αντωνίου | Salvador Dali
Οι πειρασμοί του πόθου, της εξουσίας και της ανθρώπινης σεξουαλικότητας μέσα σε ένα από τα πιο γνωστά έργα του Dali, που  αναφέρεται συχνά ως πρόδρομος της κλασικής περιόδου του ζωγράφου.
Οι πειρασμοί του πόθου, της εξουσίας και της ανθρώπινης σεξουαλικότητας μέσα σε ένα από τα πιο γνωστά έργα του Dali, που αναφέρεται συχνά ως πρόδρομος της κλασικής περιόδου του ζωγράφου.

Γράφει η Μανταλένα-Μαρία Διαμαντή

 

"Αληθινός καλλιτέχνης δεν είναι αυτός που εμπνέεται, αλλά αυτός που εμπνέει τους άλλους." Salvador Dali

 

Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους  ζωγράφους του 20ού αιώνα και μια ιδιαίτερα εκκεντρική φυσιογνωμία της σύγχρονης τέχνης.

Ο Salvador Dali ήταν ένας Σουρεαλιστής. Οι εικόνες που ζωγράφιζε είχαν αλληγορική και μεταφορική σημασία. Είχε το χάρισμα να καταγράφει με απόλυτη σαφήνεια και καθαρότητα τον κόσμο του συμβολισμού και των ονείρων του.  Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα είναι ο “Πειρασμός του Αγίου Αντωνίου”.

Dit wist je nog niet over Salvador Dalí! - Nu te zien - AVROTROS.nl

 O Πειρασμός του Αγίου Αντωνίου θεωρείται ένα από τα πιο γνωστά έργα του Salvador Dali. Ζωγραφίστηκε το 1946 και χρησιμεύει ως σημαντικό παράδειγμα των σουρεαλιστικών ιδεών και της χριστιανικής εικονογραφίας που συνήθως συνδέονται με τον επιβλητικό καλλιτέχνη.

Aναφέρεται συχνά ως πρόδρομος της κλασικής περιόδου του ζωγράφου.

Όπως υποδηλώνει το όνομα, ο πίνακας απεικονίζει τη σειρά των υπερφυσικών πειρασμών που φέρεται να αντιμετώπισε ο χριστιανός μοναχός, Άγιος Αντώνιος ο Μέγας, κατά τη διάρκεια του προσκυνήματος του στην έρημο στην Αίγυπτο.

Εκτός από τον Dali, ο πιο αξιοσημείωτος καλλιτέχνης που εξερεύνησε τη συγκεκριμένη ιστορία ήταν ο Michelangelo (The Torment of Saint Anthony, 1488).

Οι συμβολισμοί

 

Τα αντικείμενα που βρέθηκαν γύρω από αυτό το έργο είναι εκεί για να δώσουν πειρασμό στον Άγιο Αντώνιο.

Ο πίνακας παρουσιάζει έναν γυμνό άνδρα, κάτω στο ένα γόνατο, που κρατά έναν σταυρό μπροστά από μια παρέλαση ελεφάντων. Δύο από τους ελέφαντες κουβαλούν γυμνές γυναίκες στην πλάτη τους, ενώ οι υπόλοιποι ελέφαντες κουβαλούν πύργους. Η παρέλαση διευθύνεται από ένα μεγάλο άλογο και η σκηνή διαδραματίζεται σε μια ξεκάθαρα έρημο.

Μια από τις πιο εμβληματικές εικόνες του Dali είναι αυτοί οι πανύψηλοι ελέφαντες με ατρακτοπόδι, που πιστεύεται ότι σημαίνουν πόλεμο ή σύγκρουση για τον καλλιτέχνη.

Η σουρεαλιστική σκηνή, τούς δείχνει να κουβαλούν τους πειρασμούς του πόθου, του σεξ και της εξουσίας στις πλάτες τους, κατευθείαν προς την αδυνατισμένη φιγούρα του Αγίου Αντωνίου, ο οποίος εμφανίζεται χτυπημένος αλλά όχι εξαιτίας τους. 

Το σεξ και το υποσυνείδητο έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη δουλειά του Dali, ειδικά στις δεκαετίες των είκοσι και των τριάντα χρόνων του.  Ήταν το βαθύ ενδιαφέρον του για τη φροϋδική ψυχανάλυση και το ψυχολογικό νόημα των ονείρων που οδήγησε στην πρώτη του υπερρεαλιστική περίοδο, η οποία περιέχει πολλά από τα πιο διάσημα ονειρικά τοπία του στην έρημο.

Ο πίνακας συγκεντρώνει πολλά μοτίβα που φαίνονται σε όλο το  έργο του.

La tentazione di Sant`Antonio, quadro di Salvador Dalì

Ο πειρασμός εμφανίζεται στον Άγιο Αντώνιο διαδοχικά με τη μορφή ενός αλόγου στο πρώτο πλάνο που αντιπροσωπεύει τη δύναμη. Ίσως κάποιες φορές αντιπροσωπεύει και το σύμβολο της ηδονής, και με τη μορφή του ελέφαντα που τον ακολουθεί- που κουβαλά στην πλάτη του το χρυσό κύπελλο του πόθου στο οποίο μια γυμνή γυναίκα στέκεται επισφαλώς ισορροπημένη στο εύθραυστο βάθρο- μια φιγούρα που τονίζει τον ερωτικό χαρακτήρα της σύνθεσης. Οι άλλοι ελέφαντες κουβαλούν κτίρια στην πλάτη τους. 

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ελέφαντας με οβελίσκο επαναλαμβάνεται σε αρκετούς άλλους πίνακες του Dali, συμπεριλαμβανομένων των Ελεφάντων.

Το πρώτο από αυτά είναι ένας οβελίσκος εμπνευσμένος από αυτόν του Bernini στη Ρώμη, το δεύτερο και το τρίτο είναι βενετσιάνικα οικοδομήματα στο στυλ του Paladio. Στο βάθος, ένας άλλος ελέφαντας κουβαλά έναν ψηλό πύργο με φαλλικούς τόνους, ενώ στα σύννεφα μπορεί κανείς να δει μερικά θραύσματα του Escorial- σύμβολο της πρόσκαιρης και πνευματικής τάξης.

Μια γυμνή γυναίκα προσφέρει επίσης ένα σαφές ερωτικό στοιχείο σε αυτόν τον πειρασμό και αυτό αναπόφευκτα ελκύει το βλέμμα του θεατή.

Οι οβελίσκοι χρησιμοποιούνται επίσης από τον Dali με σεξουαλική, φαλλική έννοια. Ωστόσο, πολλοί θεατές θεωρούν ότι είναι απλά μια οριακά πιο διακριτική προσθήκη.

Ο Dali ζωγράφισε αρχικά τον Πειρασμό του Αγίου Αντωνίου σε καμβά, χρησιμοποιώντας λαδομπογιές.

Δεδομένου του τίτλου και της έμπνευσης πίσω από το έργο, είναι σωστό να συμπεράνουμε ότι ο γυμνός άνδρας που κρατά τον σταυρό στον πίνακα είναι μια απεικόνιση του Αγίου Αντωνίου. Ομοίως, το άλογο και η παρέλαση των ελεφάντων αντιπροσωπεύουν τους πειρασμούς στους οποίους ο Άγιος Αντώνιος προσπαθούσε απεγνωσμένα να αντισταθεί, ίσως μέσω της πίστης του, που αντιπροσωπεύεται από τον σταυρό.

Ένα από τα πιο σημαντικά θέματα που διερευνήθηκαν στον πίνακα είναι ο πειρασμός της ανθρώπινης σεξουαλικότητας. Αυτό είναι φανερό στο έργο όχι μόνο από την εμφάνιση τριών γυμνών ανθρώπινων μορφών, αλλά και από τον ψηλό πύργο στο πίσω μέρος του τελευταίου ελέφαντα στην παρέλαση, με τα φαλλικά σύμβολα.

Κάποιοι επικριτές υποστηρίζουν ότι το άλογο αντιπροσωπεύει τον πειρασμό της εξουσίας, ενώ τα κτίρια αντιπροσωπεύουν τις ανέσεις του σπιτιού. Η παρέλαση των ζώων βρίσκεται στο κέντρο του πίνακα και αυτό, σε συνδυασμό με τον σουρεαλιστικό χαρακτήρα της εμφάνισής τους και αυτό που αντιπροσωπεύουν, σημαίνει ότι η προσοχή του θεατή στρέφεται έντονα στους πειρασμούς.

Συγκριτικά, η φιγούρα του Αγίου Αντωνίου καταλαμβάνει σχετικά λίγο από τον καμβά και είναι ζωγραφισμένη σε σαρκώδεις, ρεαλιστικούς τόνους, που έρχονται σε αντίθεση με τα έντονα χρώματα που φαίνονται στην παρέλαση. Αυτή θα μπορούσε να είναι μια τεχνική που χρησιμοποιείται για να τραβήξει την προσοχή μακριά από τον Άγιο Αντώνιο, προκειμένου να δείξει καλύτερα την ακατανίκητη φύση των πειρασμών που αντιμετώπισε.

Η πηγή έμπνευσης, ο διαγωνισμός &  η αποτυχία

 

Ο εν λόγω πίνακας ζωγραφίστηκε στο στούντιο όπου ο καλλιτέχνης έμεινε για λίγες μέρες δίπλα στο εστιατόριο Colony στη Νέα Υόρκη. 

Ο Salvador Dali παρακινήθηκε να ξεκινήσει τη δουλειά πάνω στον πίνακα από έναν διαγωνισμό που διοργάνωσε μια εταιρεία παραγωγής ταινιών. Η εταιρεία ήθελε συγκεκριμένα συμμετοχές για να απεικονίσουν την ιστορία του πειρασμού του Αγίου Αντωνίου στην έρημο, με τη συμπερίληψη στην ταινία The Private Affairs of Bel Ami ως βραβείο για τον νικητή.

Είναι η πρώτη και η μοναδική φορά που συμμετείχε σε διαγωνισμό. Ήταν ένας καλλιτεχνικός διαγωνισμός για έναν πίνακα με θέμα τον πειρασμό του Αγίου Αντωνίου, που διοργανώθηκε το 1946 από την εταιρεία Loew Lewin Company, μια εταιρεία παραγωγής ταινιών. Η νικητήρια φωτογραφία θα συμμετείχε σε μια ταινία βγαλμένη από την ιστορία "Bel Ami" του Maupassant. Στον διαγωνισμό έλαβαν μέρος έντεκα ζωγράφοι, μεταξύ των οποίων ο Dali, ο Paul Delaux, o Max Ernst. 

The Temptation of Saint Anthony by Max Ernst ❤️ - Ernst MaxΤο έργο του Max Ernst, με θέμα τον Πειρασμό του Αγίου Αντωνίου. 

O Max Ernst ήταν ο τελικός νικητής του διαγωνισμού και είχε αντιμετωπίσει σκληρό ανταγωνισμό από τους Dali και Paul Delaux.

Πιστεύεται ότι είναι ο μόνος διαγωνισμός τέχνης που συμμετείχε ποτέ ο Dali κατά τη διάρκεια της ζωής του. Αυτό δίνει στον Πειρασμό του Αγίου Αντωνίου μια μοναδική θέση στην ιστορία. Οι εργασίες για τον πίνακα έγιναν για αρκετές ημέρες σε ένα στούντιο στη Νέα Υόρκη.

Παρά την αποτυχία του να κερδίσει τον διαγωνισμό για τον οποίο δημιουργήθηκε, ο πειρασμός του Αγίου Αντωνίου θα συνεχίσει να γίνεται ένας από τους πιο διάσημους και πιο σημαντικούς πίνακες του Salvador Dali.  Πράγματι, πολλοί μελετητές παρατήρησαν ότι ήταν το σημείο στο οποίο ο Dali αγκάλιασε τις στυλιστικές επιλογές που συνδέονται με τον κλασικισμό.

Από πολλές απόψεις, ο Πειρασμός του Αγίου Αντωνίου μπορεί να θεωρηθεί ως ο πρόδρομος ορισμένων από τους μεταγενέστερους πίνακες του Dali , ίσως πιο αξιοσημείωτος. Οι ελέφαντες, που ζωγραφίστηκε δύο χρόνια αργότερα. Με αυτά τα λόγια, μπορεί επίσης να θεωρηθεί ως συνέχεια των ιδεών που διερευνώνται σε έργα όπως το όνειρο που προκαλείται από το πέταγμα μιας μέλισσας... ή το Swans Reflecting Elephants.

Σήμερα, ο αρχικός πίνακας βρίσκεται στο Musee Royaux des Beaux-Arts, στις Βρυξέλλες, στο Βέλγιο.