Oι γυναίκες του Αλγερίου | Η ιστορία του ακριβότερου έργου του Picasso

Aπό τη Μανταλένα-Μαρία Διαμαντή

“Ο ζωγράφος ζωγραφίζει ό,τι πουλάει. Ο καλλιτέχνης πουλάει ό,τι ζωγραφίζει.” Picasso

`Ενας από τους σπουδαιότερους Ισπανούς εκπροσώπους της τέχνης του 20ού αιώνα, συνιδρυτής μαζί με τον George Braque του κυβισμού και με μεγάλη συνεισφορά τόσο στη διαμόρφωση όσο και στην εξέλιξη της μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης. Ο Picasso υποστήριξε τον Κομμουνισμό, καθ`όλη τη διάρκεια της ζωής του,  και από το 1944 εντάχθηκε στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα.

Ο ίδιος αυτοπροσδιοριζόταν και ως ποιητής λέγοντας “Je suis aussi un poete”, δηλαδή “είμαι κι εγώ ένας ποιητής”. Ξεκίνησε συγγραφή ποιημάτων το 1934 και μέσα από αυτά εξέφρασε πιο έντονα τη σχέση του με τον υπερρεαλισμό.

Ήταν ένας παθιασμένος μαθητής της ευρωπαϊκής ζωγραφικής ο οποίος αντιμετώπιζε άγρια ​​τον εαυτό του ενάντια στους μεγάλους δασκάλους σε έναν διάλογο που κράτησε όλη του τη ζωή, αναλαμβάνοντας τις καλλιτεχνικές τους ανησυχίες και κάνοντας δικές του τολμηρές απαντήσεις. Ο Εl Greco, ο Velazquez και ο Goyz  έπαιξαν καθοριστικό ρόλο για τον Picasso, όπως και ο Delacroix και συγκεκριμένα το έργο του Delacroix του 1834, “Femmes d`Alger dans leur appartement”.  

Αυτό το έργο το οποίο απεικόνιζε Αλγερινές παλλακίδες στο χαρέμι ​​τους με ναργιλέ που χρησιμοποιούσαν για να καπνίζουν χασίς ή όπιο, ήταν γνωστό τον 19ο αιώνα για το σεξουαλικό του περιεχόμενο και τον ανατολισμό του. Πρωτοεμφανίστηκε στο Salon, όπου θαυμάστηκε παγκοσμίως και αγοράστηκε από τον Βασιλιά Louis Philippe, ο οποίος το παρουσίασε στο Μουσείο του Λουξεμβούργου, που ήταν αφιερωμένο εκείνη την περίοδο στη σύγχρονη τέχνη. Μετά το θάνατο του Delacroix το 1874, ο πίνακας μεταφέρθηκε στο Λούβρο, εκεί όπου τον επισκέφτηκε ο Picasso.

“Μου είχε μιλήσει συχνά για να φτιάξω τη δική του εκδοχή για το Femmes d`Alger”, έγραψε η Françoise Gilot στο βιβλίο της το 1964, και με πήγαινε στο Λούβρο κατά μέσο όρο μία φορά το μήνα για να το μελετήσω. Τον ρώτησα πώς ένιωθε για τον Delacroix . Τα μάτια του στένεψαν και είπε: “Αυτό το κάθαρμα. Είναι πολύ καλός. “

Η σειρά “femmes” του Picasso που βασίστηκε στον Delacroix και  ζωγραφίστηκε από τις 13 Δεκεμβρίου του 1953 μέχρι τις 14 Φεβρουαρίου του 1955. Αποτελείτο από σχεδόν 100 μελέτες σε χαρτί και 14 άλλους πίνακες εκ των οποίων αυτό , Η έκδοση “O” είναι ένα αναγνωρισμένο αριστούργημα, ενώνοντας τα έργα “Les demoiselles d`Avignon” (1907) και “Guernica” (1937) στις αναμφισβήτητες κορυφές του έργου του Picasso.Ο καλλιτέχνης υπέγραφε καθέναν από αυτούς τους πίνακες με ένα αρχικό γράμμα της αλφαβήτου (από το Α μέχρι το Ο).

Εκτός από την ανάληψη του Delacroix, ο Picasso είχε επίσης σχεδιάσει τη σειρά ως μια ελεγεία στον φίλο του και τον μεγάλο καλλιτεχνικό αντίπαλο, Matisse,  ο οποίος πέθανε to 1954, πέντε εβδομάδες πριν ξεκινήσει τη σειρά. Ο Matisse είχε θεωρήσει τον Delacroix ως τον άμεσο προκάτοχό του ως προς το χρώμα. και ανατολίτικο θέμα. “Όταν πέθανε ο Matisse , μου άφησε τις παραδόσεις του ως κληρονομιά”, δήλωσε ο Picasso.

Στις 13 Δεκεμβρίου 1954 λοιπόν, ο Picasso άρχισε να ζωγραφίζει μια ομάδα δεκαπέντε έργων με δύο ή τρεις αδύναμες πόζες σε ζωηρά χρώματα γυναίκες συνοδευόμενες από έναν υπηρέτη. Είπε ότι με αυτή η σειρά, που ξεκίνησε λίγο μετά τον θάνατο του Matisse, απέτισε φόρο τιμής στον συνάδελφό του καλλιτέχνη. 

Το Les femmes d`Alger (Έκδοση “O”) είναι ένα φαινόμενο. Πρόκειται για έναν τεράστιο καμβά γεμάτο με αναφορές στον Κυβισμό, σπασμένες ή επίπεδες προοπτικές, βίαιες συγκρούσεις χρωμάτων και λαμπρές συνθέσεις των δια βίου εμμονών του Picasso, όλα αναφερόμενα μαζί ως άγρια ​​απάντηση στο έργο του Delacroix αντηχώντας στον  Matisse με μια καταιγίδα χρωμάτων και θρυμματισμένες προοπτικές. Στην πορεία, ο Picasso δημιούργησε ένα νέο στυλ ζωγραφικής.

Τον Μάιο του 1955, το έργο  Les Femmes d`Alger (έκδοση «Ο») πωλήθηκε από τον οίκο Christies για 179 εκ. δολάρια,θέτοντας τότε ένα ρεκόρ για το πιο ακριβό έργο τέχνης που πουλήθηκε ποτέ σε δημοπρασία.

 Φυσικά, τα πρωτοσέλιδα επικεντρώθηκαν στο τεράστιο μέγεθος της πώλησης, το οποίο έσπασε το παλιό ρεκόρ δημοπρασίας ύψους 142 εκατομμυρίων δολαρίων – το κόστος του έργου του  Francis Bacon Three “Studies of Lucian Freud”.

Στη συλλογή των Victor και Sally Ganz, ο oίκος Christie`s πούλησε αυτό το έργο το 1997 για $31.902.500 – υπερδιπλάσια από την υψηλή εκτίμησή του, ύψους 12 εκατομμυρίων δολαρίων. Με την πάροδο των χρόνων, το “Les femmes d`Alger” (Έκδοση “O”) εμφανίστηκε με εξέχουσα θέση σε σημαντικά αναδρομικά του Picasso, όπως το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης το 1957 και 1980, η Εθνική Πινακοθήκη στο Λονδίνο το 1960, το Grand Palais στο Παρίσι το 1966–67, το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης το 1968 και πιο πρόσφατα στην έρευνα Picasso et les Maitres στο Λούβρο το 2008–09 καθώς και στο “Picasso: Challenging the Past” στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου το 2009 και “Picasso & Μοντέρνα Βρετανική Τέχνη” στο Tate της Μεγάλης  Βρετανίας το 2002.

Αξίζει την τιμή; 

Καλλιτεχνικά μιλώντας, το αν κάποιο έργο τέχνης “αξίζει” μια τόσο υπερβολική τιμή είναι ένα ερώτημα κυρίως για τους οικονομολόγους. Τι γίνεται με την ποιότητα του πίνακα; Από τους 15 καμβάδες, η Έκδοση “O” είναι η πιο ολοκληρωμένη της σειράς. Ο Loic Gouzer που επιμελήθηκε την ειδική δημοπρασία στο Christie`s , έχει πει ότι το “Les Femmes d`Alger”  είναι “ένα από αυτά τα αβίαστα αριστουργήματα που έκανε ο Picasso στο δεύτερο μέρος της καριέρας του”. Αλλά ο φίλος και βιογράφος του Picasso, John Richardson δεν το τοποθετεί “στους πρώτους 100 από τους καλύτερους πίνακες του Picasso”.

Η ιστορία του πίνακα 

 Ο ίδιος ο πίνακας, όμως, έχει μια ιστορία να πει πέρα ​​από την τιμή του.

Το “Les Femmes d`Alger” (Έκδοση “O”) γεννήθηκε από μια αντιπαλότητα μεταξύ του Picassoκαι του Henri Matisse. Αλλά ο ανταγωνισμός μπορεί να εξελιχθεί σε λατρεία και όταν ο Matisse πέθανε στις 3 Νοεμβρίου 1954, ο Picasso ξεκίνησε μια φιλόδοξη μορφή πένθους: Θα έκανε μια σειρά από 15 έργα προς τιμήν του πίνακα του Delacroix του 1834 “Les Femmes d`Alger”, έργο που πραγματοποιήθηκε σε σχεδόν θρησκευτική άποψη από τον καλλιτέχνη.

Ποια είναι η γυναίκα;

Η ερωμένη του Picasso, Jacqueline Rock, πιστεύεται ευρέως ότι είναι το αρχέτυπο για τη γυναίκα που κοιτάζει έξω από τον καμβά.

Ημερολόγιο της δημιουργίας του έργου 

13 Δεκεμβρίου 1954: Ο Picasso ξεκινά τη σειρά, 40 ημέρες μετά τον θάνατο του Matisse.

31 Δεκεμβρίου 1954: Ο καλλιτέχνης έχει ολοκληρώσει δύο καμβάδες και ένα σχέδιο.

31 Ιανουαρίου 1955: Ολοκληρώνονται δέκα καμβάδες.

6 Φεβρουαρίου 1955: Ολοκληρώνεται η 11η από τις 15.

9 Φεβρουαρίου 1955: Η 12η γίνεται.

14 Φεβρουαρίου 1955: Την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, ο Picasso ολοκληρώνει το Les Femmes d`Alger (Έκδοση “O”). Διατηρεί τον πίνακα για λίγες μέρες πριν τον παραδώσει στον έμπορό του, Daniel-Henry Kanweiiler.