Πριν από 6 ημέρες

Μέλανι Κλάιν | H τρυφερή ανατόμος της παιδικής ψυχής που ερμήνευσε όσα δεν μπορούν να εκφραστούν με λόγια

Μέλανι Κλάιν | συγγραφέας | ψυχαναλύτρια | παιδιά
Η ιστορία της Αυστρο- Βρετανίδας συγγραφέως και ψυχαναλύτριας, πρωτοπόρο στην ανάπτυξη της θεωρίας αντικειμενοτρόπων σχέσεων και γνωστή για το έργο της στην παιδική ανάλυση. -Από τη Μανταλένα-Μαρία Διαμαντή
Η ιστορία της Αυστρο- Βρετανίδας συγγραφέως και ψυχαναλύτριας, πρωτοπόρο στην ανάπτυξη της θεωρίας αντικειμενοτρόπων σχέσεων και γνωστή για το έργο της στην παιδική ανάλυση. -Από τη Μανταλένα-Μαρία Διαμαντή

“Η ψυχανάλυση των παιδιών”, ένα βιβλίο που εκδόθηκε το 1932 και παρουσιάστηκε ταυτόχρονα στα αγγλικά και τα γερμανικά, ήταν αρκετό για να ταράξει τους κύκλους της ψυχολογίας. Πρόκειται για το πρώτο βιβλίο που έγραψε η Μέλανι Κλάιν το οποίο την ανέδειξε ως μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες της ψυχανάλυσης και από τις αιρετικές της θεωρίας του Φρόιντ. Εκείνη επικεντρώθηκε σε κάτι διαφορετικό. Στράφηκε σε μια ομάδα εντελώς αγνοημένη από τον Φρόιντ κι αφορούσε στα μικρά παιδιά. Συγκεκριμένα, η κορυφαία ψυχαναλύτρια προσπάθησε να εμρηνεύσει τη συμπεριφορά αυτών που δεν μπορούν ακόμα να εκφράσουν τα συναισθήματά τους με λόγια. Κι αυτή είναι η μετέπειτα γνωστή θεραπεία μέσω του παιχνιδιού, το play therapy. Ένας τρόπος ανάλυσης της παιδικής ψυχής μέσα από το παιχνίδι.

Σύμφωνα με την Κλάιν, τα μικρά παιδιά αποκαλύπτουν την ψυχή τους φτιάχνοντας συμβολικά σενάρια με τα παιχνίδια τους, όπως ακριβώς οι ενήλικες ξεδιπλώνουν την ψυχή τους στο κρεβάτι του ψυχαναλυτή.

Η καταγωγή της ήταν Βρετανική, από Εβραίους γονείς γεννημένη στην Αυστρία. Τα παιδικά της χρόνια δεν ήταν δυστυχώς ανέφελα. Απεναντίας θα τα χαρακτήριζε κανείς αρκετά δυστυχισμένα. Η μητέρα της ήταν δεσποτική απέναντι στον πατέρα της που ήταν απόμακρος κι αυταρχικός. Εξαιτίας της εβραικής του καταγωγής είχε ελάχιστη πελατεία ως γιατρός.

Η Κλάιν στην πορεία βιώνει τον πρόωρο θάνατο του πατέρα της όταν εκείνη ήταν δεκαοκτώ ετών αλλά και του αδελφού της στα εικοσιπέντε του χρόνια από καρδιακή προσβολή. Ένα χρόνο αργότερα παντρεύεται έναν ξάδελφό της από τη μεριά της οικογένειας της μητέρας της, τον Αρθούρο Κλάιν- χημικό μηχανικό στο επάγγελμα. Από το  δυστυχισμένο γάμο απέκτησε τρία παιδιά. Η εξέλιξή της όμως στον τομέα που μελέτησε ήταν απίστευτη και καθοριστική. Φαίνεται μάλιστα ότι η μια της κόρη πήρε το χάρισμά της στην ψυχανάλυση καθώς έγινε και η ίδια ψυχαναλύτρια. Το περίεργο όμως ήταν ότι στάθηκε μια από τις σκληρότερες πολέμιες των θεωριών της μητέρας της.

Kάποτε μάλιστα έγραψε σε εκείνη τα εξής προκειμένου να εξηγήσει τις σκέψεις για τη σχέση τους:

“Δεν λαμβάνεις αρκετά υπόψη ότι είμαι πολύ διαφορετική από εσένα. Εδώ και χρόνια σου έχω ήδη πει ότι τίποτα δεν προκαλεί χειρότερη αντίδραση σε μένα από το να προσπαθώ να εξαναγκάσω τα συναισθήματά μου. Αυτός είναι ο πιο σίγουρος τρόπος να σκοτώσω όλα μου τα συναισθήματα. Δυστυχώς , έχεις μια έντονη τάση να προσπαθείς να επιβάλλεις τον τρόπο που βλέπεις το συναίσθημα, τα ενδιαφέροντά σου, τους φίλους σου κ.λπ. Δεν νομίζω ότι η σχέση με τη μητέρα , όσο καλή και αν είναι, πρέπει να είναι το κέντρο της ζωής μιας ενήλικη γυναίκας. Ελπίζω να το κάνεις. Μην περιμένεις από την ανάλυσή μου ότι θα πάρω ξανά μια στάση απέναντί σου, παρόμοια με αυτήν που είχα πριν από μερικά χρόνια. Αυτή ήταν μια νευρωτική εξάρτηση. Σίγουρα μπορώ με τη βοήθειά σου, να διατηρήσω μια καλή και φιλική σχέση μαζί σου, αν μου επιτρέψεις αρκετή ελευθερία, ανεξάρτητα από την  ανομοιότητά μας ».

Η Κλάιν έκανε την πρώτη της ανάλυση στη Βουδαπέστη, δίπλα στον Σαντόρ Φερέντζι, μαθητή του Φρόιντ. Είχε γοητευθεί από το βιβλίο του πατέρα της ψυχανάλυσης, την “Ερμηνευτική των ονείρων”. Ωστόσο, οι δικές της απόψεις διαφοροποιήθηκαν από αυτές του Φρόιντ. Εκείνου είχαν άξονα την παιδική σεξουαλικότητα ενώ η ίδια ενδιαφέρθηκε περισσότερο για την επίδραση που έχει στον ψυχισμό η αβεβαιότητα του θανάτου. Ο Φρόιντ  αναφέρεται σε μία λίμπιντο σε αντίθεση με την Κλάιν που υποστήριξε τον κρυμμένο χαρακτήρα μιας δισεξουαλικότητας σε κάθε άνθρωπο και την ύπαρξη μιας ιδιαίτερης λίμπιντο στις γυναίκες.

Μπορεί οι φρουδικοί οπαδοί να αμφισβητούν το παραπάνω, όμως ακόμα κι αυτοί παραδέχονται την προσφορά της στην παιδική ψυχολογία.

“Πρέπει να λάβουμε υπόψη μας την τεράστια δυσκολία που έχουν τα μικρά παιδιά να εκφράσουν τα συναισθήματα και τις φαντασιώσεις τους στη γλώσσα των ενηλίκων” έλεγε η Κλάιν.

 Πίστευε δε, ότι παρατηρώντας ένα παιδί ακόμα και πολύ μικρό - κάτω του ενός έτους- να παίζει με τα παιχνίδια του, που αντιπροσωπεύουν γι’αυτό τις φιγούρες της μητέρας, του πατέρα ή και των αδελφών του, μπορούσε να αποκαλύψει τόσο τους ασυνείδητους φόβους όσο και τις επιθυμίες του.

Σύμφωνα με την κορυφαία ψυχαναλύτρια  οι σχέσεις μητέρας-βρέφους βασίζονται σε κάτι περισσότερο από τη θρέψη και την ανάπτυξη της σύνδεσης του βρέφους με την μητέρα.  Η ανάπτυξη του δεσμού και της προσκόλλησης της μητέρας με το μωρό της είναι ακόμα πιο σημαντική.  Τι την οδήγησε σε αυτό το συμπέρασμα; Οι παρατηρήσεις τόσο από τη δική της συμπεριφορά όσο και σε άλλες μητέρες τις οποίες γνώριζε. Όπως περιγράφει, τα μωρά ενδιαφέρονται για το πρόσωπο της μητέρας τους, το άγγιγμα των χεριών της και απολαμβάνουν το άγγιγμα στο στήθος της. Η σχέση βασίζεται στην αγάπη που αναδύεται αφού γεννηθούν. Όπως εξηγεί,  από δύο μηνών, τα βρέφη δείχνουν ενδιαφέρον για τη μητέρα τους πέρα από την θρέψη. Το βρέφος συχνά χαμογελά στη μητέρα του και αγκαλιάζει στο στήθος της. Ο τρόπος με τον οποίο το βρέφος αντιδρά κι ανταποκρίνεται στη συμπεριφορά και τα συναισθήματα της μητέρας του, η αγάπη και το ενδιαφέρον που δείχνει το βρέφος, αντιπροσωπεύει μια αντικειμενοτροπική σχέση.

Συμπέρανε λοιπόν  ότι τα βρέφη αναγνωρίζουν τη χαρά που δίνουν στους γονείς τους μέσα από τα επιτεύγματά τους. Ποια μπορεί να είναι αυτά; Από το μπουσούλημα, το περπάτημα, ή μια λέξη που μπορεί να πουν. Σύμφωνα με την Κλάιν, το βρέφος όχι μόνο αντιλαμβάνεται τη χαρά της μαμάς του αλλά επιθυμεί να προκαλέσει και την αγάπη της με τα επιτεύγματά του. Το βρέφος επιθυμεί να την ευχαριστήσει. Όπως είδε σε συμπεριφορές βρεφών, εκείνα παρατηρούν ότι το χαμόγελό τους κάνουν τη μητέρα τους χαρούμενη και με αυτό τραβούν την προσοχή της. Καταλαβαίνουν ε, ότι το χαμόγελό τους  μπορεί να εξυπηρετήσει έναν καλύτερο σκοπό από ότι το κλάμα του.

Η αναφορά της για το “απαθές μωρό” είναι σημαντική. Εξηγεί πως  είναι εύκολο να θεωρηθεί ένα μωρό που δεν του αρέσει ιδιαίτερα το φαγητό του και κλαίει λίγο, για ένα ευτυχισμένο μωρό. Η ανάπτυξή τους όμως στην πορεία δείχνει ότι κάποια από αυτά τα "εύκολα" μωρά, δεν είναι διόλου χαρούμενα. Αυτό συμβαίνει γιατί η  έλλειψη κλάματος μπορεί να οφείλεται σε κάποια μορφή απάθειας. Σε κάποια υπάρχουν σημαντικές δυσκολίες. Όπως για παράδειγμα, εξελίσσονται σε πολύ ντροπαλά παιδιά, ενώ το ενδιαφέρον τους για τον εξωτερικό κόσμο, το παιχνίδι και την μάθηση, συχνά αναστέλλεται. Είναι σύνηθες η καθυστέρηση στο να μπουσουλήσουν ή να περπατήσουν κι αυτό επειδή τους λείπει το κίνητρο. Καθώς η ανάπτυξή τους συνεχίζεται, παρατηρούνται και  σημάδια νεύρωσης.

“Μία από τις πολλές ενδιαφέρουσες και εκπληκτικές εμπειρίες του αρχάριου στην ανάλυση παιδιών είναι να βρει ακόμη και σε πολύ μικρά παιδιά την ικανότητα διορατικότητας που συχνά είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή των ενηλίκων” έλεγε ανάμεσα σε άλλα η Κλάιν δίνοντας άπλετη τροφή για σκέψη.