26 Μαρτίου 2019

Maurits Cornelis Escher - ο πιο φημισμένος γραφίστας που υπήρξε ποτέ| Eίστε σίγουροι ότι το πάτωμα δεν είναι και ταβάνι;

Maurits Cornelis Escher | γραφίστας
Ο Ολλανδός εικαστικός που έχει κύριο στοιχείο την απεικόνιση αδύνατων γραφικών παραστάσεων, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση του απείρου, έφυγε από τη ζωή στις 27 Μαρτίου του 1972.-Από τη Μανταλένα Μαρία
Ο Ολλανδός εικαστικός που έχει κύριο στοιχείο την απεικόνιση αδύνατων γραφικών παραστάσεων, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση του απείρου, έφυγε από τη ζωή στις 27 Μαρτίου του 1972.-Από τη Μανταλένα Μαρία

Maurits Cornelis Escher... Ο Ολλανδός εικαστικός καλλιτέχνης, δικαιωματικά θεωρείται ως είναι ένας από τους πιο φημισμένους γραφίστες του κόσμου. Σε ολόκληρο τον κόσμο, εκατομμύρια άνθρωποι χαίρονται την τέχνη του.

Ο Escher, δούλεψε αρκετά και με τις τεχνικές της ξυλογραφίας, της λιθογραφίας και της χαλκογραφίας. Εκείνο το στοιχείο που κυριαρχεί στην τέχνη του, είναι το να απεικονίζει αδύνατες γραφικές παραστάσεις ανθρώπων, ζώων, αντικειμένων και άλλες, δημιουργώντας μια  ψευδαίσθηση του απείρου. Μιας ατελείωτης δημιουργίας σχεδίων... Μπορεί  κανείς να αναρωτηθεί από πού πηγάζει αυτή η ιδιαιτερότητα των σχεδίων του... Αυτή οφείλεται στη μεγάλη επιρροή από τα μαθηματικά- με τα οποία ωστόσο, δεν τα πήγαινε ποτέ καλά στο σχολείο. Οι αρχές της προβολικής γεωμετρίας, τα πορίσματα και οι προτάσεις της μη Ευκλείδειας γεωμετρίας, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στο έργο του.

Ο αριστερόχειρας Escher, ξεκίνησε να σχεδιάζει τοπία, τη φύση και  έντομα, τα οποία εμφανίζονται συχνά σε μεταγενέστερα έργα του. Ήταν το 1922 όταν ολοκλήρωσε την πρώτη του καλλιτεχνική δημιουργία. Σε αυτή, απεικόνιζε  οχτώ ανθρώπινα κεφάλια, που φαινόταν το ένα να ξεπηδάει μέσα από το άλλο, καλύπτοντας πλήρως το επίπεδο. Το 1924  έχασε το ενδιαφέρον του για την "κανονική διαίρεση" των επιπέδων. Ξεκινησε, λοιπόν, να σχεδιάζει τοπία στην Ιταλία με προοπτικές όμως, που ήταν αδύνατον να υπάρξουν στην πραγματικότητα.

Το 1937, στο έργο του " Δρόμος και Νεκρή Φύση" απεικόνισε για πρώτη φορά το αδύνατο.

Στην καλλιτεχνική του έκφραση συνετέλεσαν περισσότερο οι εικόνες στο μυαλό του παρά οι παρατηρήσεις και ταξίδια σε άλλες χώρες. "Χέρια που σχεδιάζουν",  "Ουρανός και Νερό", "Ανεβαίνοντας και Κατεβαίνοντας",  ο "Καταρράκτης", είναι γνωστά παραδείγματα οφθαλμαπατών.

“Ημέρα και Νύχτα” ...μία ξυλογραφία που χρησιμοποιεί τη συμμετρία σε άξονα, στη συστηματική διαίρεση του επιπέδου. Σταδιακά η αυστηρή γεωμετρία υποχωρεί σε ένα ακανόνιστο μωσαϊκό και το τοπίο χάνεται στο βάθος του ορίζοντα…

“Ερπετά” μια ιδιαίτερη και χιουμοριστική λιθογραφία με κανονική εξαγωνική πλακόστρωση. Θέλει να μας δείξει  μια παιχνιδιάρικη μετάβαση ενός πράγματος από μία διάσταση σε άλλη. Από το μονοδιάστατο επίπεδο στο τρισδιάστατο πραγματικό αντικείμενο.

“Μεταμόρφωση II” ...Ένας πίνακας που χρησιμοποιεί στενόμακρες λωρίδες .Εξαιτίας όμως της συμμετρίας των δύο άκρων του μας δίνει την αίσθηση ενός κύκλου. Ένα σταυρόλεξο που μετατρέπεται σε σκακιέρα, σε ερπετό, σε κυψέλη, σε μελίσσι, σε πουλιά, σε ψάρια, σε πόλη, σε σκακιέρα καταλήγοντας πάλι σε σταυρόλεξο.

Ένα πλακόστρωτο που αποτελείται ουσιαστικά από εξαγωνικά “πλακίδια” στα οποία κυριαρχεί η περιστροφή και η συμμετρία.

"Angels&Devils” - η μεταφυσική διάσταση της δυικότητας στο έργο του Escher.

Ο σπουδαίος καλλιτέχνης, ασχολήθηκε περισσότερο με λιθογραφίες και ξυλογραφίες. Ωστόσο, λίγες από τις χαλκογραφίες του  θεωρούνται αριστουργήματα τεχνικής. Απεικόνιζε μαθηματικές σχέσεις μεταξύ των σχημάτων, των μορφών και του χώρου. Κάτι ακόμα που ήταν ιδιαίτερα σπουδαίο στο έργο του , ήταν η εξερεύνηση της αλληλοσύνδεσης των μορφών χρησιμοποιώντας άσπρο και μαύρο χρώμα. Με αυτόν τον τρόπο, τόνιζε  τις διαφορετικές διαστάσεις. Στα έργα του είχε συμπεριλάμβανε κατοπτρικά είδωλα από κώνους, σφαίρες, κύβους, δακτύλιους και έλικες. 

Μπορεί ο Escher να μην είχε ιδιαίτερη μαθηματική εκπαίδευση, αλλά  η κατανόηση που είχε για τα μαθηματικά ήταν οπτική και διαισθητική. Η  δουλειά του, δε,  περιείχε έντονα το μαθηματικό στοιχείο με αποτέλεσμα οι μαθηματικοί και οι επιστήμονες εκτιμούν ιδιαίτερα την τεχνοτροπία του με τα πολύεδρα και γεωμετρικές παραμορφώσεις. Για παράδειγμα στο έργο του "Βαρύτητα", πολύχρωμες χελώνες βγάζουν τα κεφάλια τους μέσα από ένα ψηφιδωτό δωδεκάεδρο.

Το 1941, ο Escher συνόψισε τα συμπεράσματά του σε ένα τετράδιο, το οποίο ονόμασε Regelmatige vlakverdeling in asymmetrische congruente veelhoeken ("Η τακτική διαίρεση τομέων σε ασύμμετρα παραλληλισμένα πολύγωνα").

Το 1955 του απονεμήθηκε το παράσημο του Ιππότη του Τάγματος του Όραντζ-Νάσσαου το 1955. Μεταγενέστερα, δημιουργούσε τέχνη για αξιωματούχους  σε όλο τον κόσμο. 

Παράλληλα, ο σπουδαίος γραφίστας μελέτησε τοπολογία. Έμαθε πρόσθετες έννοιες στα μαθηματικά από το Βρετανό μαθηματικό Ρότζερ Πένροουζ και αυτό συνετέλεσε στο να δημιουργήσει το έργο "Καταρράκτης" και το "Πάνω και Κάτω".

Ο Escher δοξάστηκε περισσότερο για έργα όπως το "Ανέβασμα και κατέβασμα", η "Σχετικότητα", τα μεταβατικά χαρακτικά όπως τα Μεταμόρφωση Ι,  ΙΙ και ΙΙΙ, το "Ουρανός και νερό" και τα "Ερπετά". Σχεδίασε όμως και άλλα θαυμαστά ρεαλιστικά έργα την εποχή που έμενε και ταξίδευε στην Ιταλία. Συνολικά έφτιαξε  448 λιθογραφίες, και ξυλογραφίες και περισσότερα από 2000 σχέδια και σκίτσα. Επίσης, διακόσμησε βιβλία, σχεδίασε χαλιά, γραμματόσημα και τοιχογραφίες. 


“Smaller and smaller”-
;Eτσι ακριβώς όπως οι όροι μιας ακολουθίας με όριο μηδέν μικραίνουν μέχρι το απειροστό έτσι και τα ερπετά του Escher μικραίνουν ώσπου εξαντλούνται τα όρια της γραφίδας του.

"Βυθός" -Αριθμήσιμο άπειρο

"Whirlpools" -Συνεχές άπειρο

Ακολουθεί απόσπασμα από την άποψη του Παύλου Α.  Φυρού - Ιδρυτή του Μουσείου Ηρακλειδών, Επιμελητή της Έκθεσης M.C. Escher, για το ποιά θέση κατέχει το έργο του Έσερ στην ιστορία της τέχνης...

"Οι ιστορικοί τέχνης δυσκολεύτηκαν να τοποθετήσουν το έργο του Μ.C. Escher στα πλαίσια της τέχνης του 2Οου αιώνα. Το εντυπωσιακό σώμα έργων που άφησε πίσω του είναι αποτέλεσμα δημιουργικής δραστηριότητας μισού αιώνα, η οποία άρχισε το 1920 και ενέπνευσε αρκετούς από τους συγχρόνους του, καθώς και μεταγενέστερους καλλιτέχνες. Αν και αρκετά από τα έργα του είναι άμεσα αναγνωρίσιμα και η απήχησή του ως καλλιτέχνη εύκολα μετριέται από τις πολλές εκθέσεις υψηλής επισκεψιμότητας που αφιερώθηκαν στο έργο του, είναι δύσκολο να βρούμε ακόμη και μια «χαραμάδα» γι’ αυτόν στην ιστορία της τέχνης. Πρόσφατα γεγονότα δείχνουν μια επιθυμία να τοποθετηθεί ανάμεσα στους καλύτερους καλλιτέχνες, αλλά εδώ παραθέτουμε μερικούς πιθανούς λόγους  γι’ αυτή την καθυστερημένη αναγνώριση.  Κατ’ αρχάς ο Μ. C. Escher πολύ ταπεινά περιέγραφε τον εαυτό του ως γραφίστα προσθέτοντας γρήγορα ότι «…η αξιολόγηση μου ως ‘καλλιτέχνη’ μου προκαλεί αμηχανία». Δεν ήταν ούτε σαν τον εξωστρεφή Πικάσο. ούτε σαν τον αυτοδιαφημιζόμενο Νταλί. 
Σε έναν κόσμο, όπου το μάρκετινγκ κυριαρχεί, τέτοια σεμνότητα μπορεί να αποβεί επιζήμια.  Ένας άλλος λόγος είναι ότι η δουλειά του Escher ή τουλάχιστον τα έργα του, για τα οποία είναι διάσημος, δεν έλκουν το μάτι ενός περιστασιακού παρατηρητή. Το ανέφικτο κτίριο στο έργο Belvedere, για παράδειγμα, φαίνεται σαν ένα οποιοδήποτε κτίριο έως ότου κάποιος συνειδητοποιήσει ότι υπάρχει κάτι περίεργο όσον αφορά την τοποθέτηση της ανεμόσκαλας. Στο έργο του Υδατόπτωση, ο υδροτροχός φαίνεται συνηθισμένος μέχρις ότου κάποιος παρατηρήσει το νερό που πέφτει αδιάκοπα. Δεν υπάρχει τίποτα ασυνήθιστο σε τρεις σκάλες, αλλά μπορούν οι συγκεκριμένες στο έργο Σχετικότητα να συνυπάρξουν πραγματικά; Κάθε ένα από τα έργα του απαιτεί την προσοχή του θεατή στη λεπτομέρεια. Δεν υπάρχουν τέτοιες απαιτήσεις όταν βλέπουμε ένα έργο του Ουώρχολ ή του Μπράκ.."