21 Ιουνίου 2020

Ζαν - Πωλ Σαρτρ | Στην Αγάπη, ένα κι ένα κάνουν ένα

Η ιδιαίτερη σχέση αγάπης ανάμεσα στη Σιμόν ντε Μπωβουάρ & στον σπουδαιότερο εκπρόσωπο του φιλοσοφικού υπαρξισμού, αποφθέγματα & αποσπάσματα από τη συνέντευξή του που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του. Γεννήθηκε στις 21/6/1905.-Από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή
Η ιδιαίτερη σχέση αγάπης ανάμεσα στη Σιμόν ντε Μπωβουάρ & στον σπουδαιότερο εκπρόσωπο του φιλοσοφικού υπαρξισμού, αποφθέγματα & αποσπάσματα από τη συνέντευξή του που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του. Γεννήθηκε στις 21/6/1905.-Από τη Μανταλένα Μαρία Διαμαντή

"Δεν υπάρχει άλλος έρωτας απ’ αυτόν που οικοδομείται, πραγματώνεται. Δεν υπάρχει δυνατότητα έρωτα παρά μόνο αυτή που εκδηλώνεται σε έναν έρωτα" έλεγε ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ. Ο σπουδαιότερος εκπρόσωπος του φιλοσοφικού υπαρξισμού και φαινομενολογίας.  Δε θεωρείται τυχαία -από πολλούς- ο μεγαλύτερος φιλόσοφος του 20ού αιώνα.

Υπήρξε λογοτέχνης, κριτικός, πολιτικός ακτιβιστής, υποστηρικτής της πολιτικής θεωρίας του Μαρξισμού.

Το 1964 αρνήθηκε να παραλάβει το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας λέγοντας χαρακτηριστικά σε συνέντευξή του γι`αυτό: "Δεν νομίζω πως μία ακαδημία ή ένα βραβείο μπορεί να έχει καμιά σχέση μαζί μου. Εκείνο που θεωρώ για μεγαλύτερη τιμή είναι να με διαβάζουν."

O Ζαν-Πωλ Σαρτρ, ήταν εκδότης του περιοδικού "Μοντέρνοι Καιροί". Το 1945 έδωσε μια διάλεξη-ορόσημο με τίτλο "Ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός" ("L`existentialisme est un humanisme").


Tην εποχή του, το έργο του είχε τεράστια επιρροή, ωστόσο σήμερα δεν έχει τόσο μεγάλη απήχηση.

Ήταν επίσης γνωστός για τη σχέση του με τη Σιμόν ντε Μπωβουάρ.

Την υπαρξίστρια, συγγραφέα, φιλόσοφο, ακτιβίστρια αλλά πάνω απ’ όλα τη γυναίκα που άλλαξε ριζικά τον τρόπο που οι κοινωνίες αντιλαμβάνονται το "αδύναμο φύλο".

Μαζί αμφισβήτησαν τις κοινωνικές και πολιτισμικές συμβάσεις του περιβάλλοντος στο οποίο μεγάλωσαν. Είχαν μια σχέση  ανοιχτή. Τα menages a trois με νεαρές συνήθως μαθήτριες της ίδιας καθώς και άλλες κοπέλες, δεν έλειψαν, σύμφωνα πάντα με την επίσημη βιογραφία τους. Ακόμα, όμως, κι αν συνέβαινε αυτό, ο ένας λάτρευε τον άλλον. Υπήρχε αμοιβαία εκτίμηση, σεβασμός και η ζήλια ήταν ένα άγνωστο συναίσθημα στη σχέση τους.  Φωτογραφήθηκαν μαζί  πολλές φορές κι έγιναν το ίσως, πιο διάσημο αντισυμβατικό ζευγάρι διανοούμενων στην ιστορία.

Ο Σαρτρ παθαίνει εγκεφαλικό στη δεκαετία του ’70 κι αρχίζει να τυφλώνεται. Τότε η Μπωβουάρ ξεκινά να του παίρνει μεγάλες, υπέροχες συνεντεύξεις προκειμένου με κάποιον τρόπο να διασώσει τη σκέψη και τη σοφία του.

Όταν πια στα 75 του χρόνια, κλείνει για πάντα τα μάτια του, εκείνη γράφει το πιο συγκινητικό, σπαρακτικό αντίο για τον άνθρωπο που αγάπησε βαθιά. Πρόκειται για το βιβλίο της "Αποχαιρετισμός στον Σαρτρ".

Στην αρχή του βιβλίου, αναφέρεται ότι η "επίσημη αγαπημένη" Σιμόν ντε Μπωβουαρ έγραψε στα απομνημονεύματά της: "Όταν αποχωριστήκαμε, αρχές Αυγούστου του 1929, ήξερα πως δεν θα έβγαινε  ( Σαρτρ) ποτέ πια από τη ζωή μου."

Ακολουθούν αποσπάσματα από τη συνέντευξη του Ζαν-Πωλ Σαρτρ που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του, "Ο υπαρξισμός είναι ανθρωπισμός" και αποφθέγματά του.

"Η ΚΟΛΑΣΗ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ": Οι άλλοι άνθρωποι αποτελούν την κόλαση από την άποψη ότι από την στιγμή που γεννιέστε βρίσκεστε σε μια κατάσταση στην οποία είστε αναγκασμένος να υποταχτείτε. Γεννιέστε σαν γιος ενός πλουσίου, ή ενός Αλγερινού, ή ενός γιατρού, ή ενός Αμερικανού. Και το μέλλον σας είναι αυστηρά προσχεδιασμένο, ένα μέλλον που έφτιαξαν άλλοι για σας. Δεν το δημιούργησαν άμεσα, αλλά αποτελούν ένα μέρος μιας κοινωνικής τάξεως που κάνουν αυτό που είσθε. Όλα αυτά σωριάστηκαν πάνω σας από άλλους ανθρώπους. Κι η σωστή περιγραφή της υπάρξεως αυτής είναι κόλαση.Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ το έργον ανθρώπων που βλέπουν ξεκάθαρα και που παίρνουν υπόψη τους το σύνολο της ανθρωπότητας. Η λογοτεχνία θα πρέπει να παραδεχτεί ότι υπάρχει σ’ ένα κόσμο όπου παιδιά πεθαίνουν της πείνας. Η λογοτεχνία θα πρέπει να καταλάβει ότι είναι μέσα στο μέτρο των δυνατοτήτων μας, σαν συγγραφέων και ανθρώπων, να κάνουμε κάτι για τους άλλους και οι άλλοι μπορούν να κάνουν κάτι για μας.

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΝΟΜΙΖΟΥΝ ΠΩΣ ΜΙΑ ΩΡΑΙΑ ΠΡΩΙΑ μπορεί κανείς, τη στιγμή που θα φοράει τις κάλτσες του, ν’ αποφασίσει: «Χμ! σήμερα θ’ ανακαλύψω έναν κώδικα ηθικής». Μα ένας κώδικας ηθικής δεν είναι δυνατό να «εφευρεθεί». Σήμερα δεν υπάρχει ένα αληθινό ηθικό σύστημα, κι αυτό γιατί λείπουν οι συνθήκες που θα έκαναν έναν ηθικό κώδικα άξιο του ονόματός του.Οι άνθρωποι δεν μπορούν να δουν ο ένας τον άλλον. Πάρα πολλές μηχανές, όπως έλεγα, και κοινωνικά οικοδομήματα παρεμποδίζουν την ορατότητα. Είναι αδύνατο να μιλάμε σήμερα για ένα αληθινό ηθικό σύστημα:Μπορούμε να μιλάμε μόνο για ηθικούς κώδικες συγκεκριμένων τάξεων που αντανακλούν τις ειδικές τους συνήθειες και συμφέροντα. Λείπουν οι βασικοί όροι που θα ‘καναν τους ανθρώπους  ικανούς να έχουν μια νέα κοινωνική τάξη. Σε μια κοινωνία σαν τη δική μας είναι αναπόφευκτο το πλήθος των κοινωνικών οικοδομημάτων -για να μην αναφέρουμε τις προσωπικές υποχρεώσεις, την ατομική μοίρα- να δημιουργούν εμπόδια στην αμοιβαία κατανόηση. Κι έτσι βαδίζετε μαζί με την προσωπική σας μοίρα και συναντάτε ένα Νέγρο, ή έναν Άραβα, που ο καθένας του έχει τη δική του τύχη και οποιαδήποτε πραγματική σχέση μαζί τους γίνεται εξαιρετικά δύσκολη.

Ή θα πρέπει να ανήκετε σε κάποια «κίνηση» στην οποία αποξενώνεστε ολοκληρωτικά, με οτιδήποτε βρίσκεται έξω απ’ αυτήν, για να συνδεθείτε, ας πούμε με τον αγώνα των Αλγερινών. Και σ’ αυτή όμως την περίπτωση -παρ’ όλες τις καλές προθέσεις- δεν θα πετύχετε την πλήρη αλληλεγγύη. Ο άνθρωπος με τον οποίο θα έρθετε σ’ επαφή δεν θα είναι γα σας ένας εντελώς άνθρωπος, θα είναι ένα «πράγμα». Το να μεταχειριστούμε όμως έναν άνθρωπο σαν άνθρωπο, σαν μια ανθρώπινη ύπαρξη, αυτό αποτελεί ζήτημα αρχής, μιας αρχής που δεν πρέπει ποτέ να εγκαταλείψουμε.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΚΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΥΤΑΠΑΤΕΣ ΤΗΣ ΝΙΟΤΗΣ ΜΟΥ, από την αυταπάτη πως ένας αστός συγγραφέας είναι υποχρεωμένος να είναι απαισιόδοξος, ότι είναι καταδικασμένος στη μοναξιά από το γεγονός ότι σήκωσε κάποτε τα όπλα κατά της κοινωνίας. Στις «Λέξεις» περιγράφω πώς έφθασα στο σημείο να είμαι μέλος της κοινωνίας - μιας κοινωνίας που βρίσκεται σε κίνηση. Κι επειδή έχω απαλλαγεί από τις αυταπάτες της νιότης πιστεύω πως έχω γίνει αισιόδοξος.

ΕΧΩ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΡΚΕΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΠΟΣΑ χρημάτων για ξόδεμα. Αλλά έχω και πολλές υποχρεώσεις. Και είναι γεγονός πως το αίσθημα της κατοχής μού είναι μισητό. Μου φαίνεται πως μας κατέχουν τα πράγματα που έχουμε στη διάθεσή μας. Είτε είναι αυτά χρήματα ή πράγματα τα οποία μπορούμε ν’ αγοράσουμε μ’ αυτά. Όταν κάτι μού αρέσει, θέλω πάντα να το δίνω σε κάποιον άλλον. Δεν πρόκειται για γενναιοδωρία. Είναι γιατί θέλω μόνο και μόνο να σκλαβωθούν άλλοι από τα αντικείμενα, κι όχι εγώ. Κι ευχαριστιέμαι από τη σκέψη πως κάποιος άλλος θα ευχαριστηθεί από το αντικείμενο που θα του δώσω.

ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΩ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΟΥ ΟΤΙ ΕΧΩ ΓΡΑΨΕΙ μερικά βιβλία, αλλά το θεωρώ καθήκον μου να υπερασπιστώ τις ιδέες που εκφράζονται στα βιβλία αυτά, κι αν ακόμη τα πράγματα αλλάξουν, και τότε πια δεν είμαι ο εαυτός μου, θα γινόμουν το θύμα των βιβλίων μου. Δεν νομίζω πως θα έπρεπε κανένας να κάνει αυτό που έκανε ο Ζιντ, να ξεκόβει συστηματικά από το παρελθόν του. Θέλω όμως να είμαι πάντα προσιτός στην αλλαγή. Δεν νιώθω τον εαυτό μου δεσμευμένο από οτιδήποτε έχω γράψει. Από την άλλη όμως πλευρά και δεν αποκηρύττω ούτε μια λέξη απ’ αυτά.

ΠΑΝΤΑ ΤΟ ΕΔΩ ΚΑΙ ΤΟ ΤΩΡΑ είναι ένας όρος που τον θεωρώ προσωρινό και που επιθυμώ να τον αφήσω πίσω. Επιμένω σε μια παιδική αυταπάτη: την αυταπάτη πως ένας άνθρωπος μπορεί να βελτιώσει τον εαυτό του.

ΕΡΩΤΗΣΗ: ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΔΕΧΘΗΚΑΤΕ ΤΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΝΟΜΠΕΛ;
- Σαρτρ: Καλύτερα να μη μιλήσω γι’ αυτό.
- Γιατί;
-Σαρτρ: Γιατί δεν νομίζω πως μία ακαδημία ή ένα βραβείο μπορεί να έχει καμιά σχέση μαζί μου. Εκείνο που θεωρώ για μεγαλύτερη τιμή είναι να με διαβάζουν."
Αν αισθάνεσαι μοναξιά όταν είσαι μόνος, έχεις κακή παρέα.