Πριν από 4 ημέρες

Ουκρανές πρόσφυγες αντιμετωπίζουν τη σκληρή πραγματικότητα των περιορισμών των αμβλώσεων στην Πολωνία

Ουκρανές που έχουν βιαστεί από Ρώσους στρατιώτες δεν μπορούν να κάνουν τεχνητή άμβλωση…
Ουκρανές που έχουν βιαστεί από Ρώσους στρατιώτες δεν μπορούν να κάνουν τεχνητή άμβλωση…

Στις στις πρώτες μέρες του Μαΐου, τον τρίτο μήνα της εισβολής της Ουκρανίας μητέρα στα 40 της χρόνια πέρασε τα σύνορα στην Πολωνία, αναζητώντας ασφάλεια για την ίδια και τα δύο έφηβα παιδιά. Μαζί της είχε και ένα μυστικό: καθώς οι Ρώσοι προχωρούσαν στην γενέτειρά της, βιάστηκε από Ρώσους στρατιώτες.

Δεν ήθελε κανείς να μάθει τι συνέβη, σύμφωνα με την πολωνική ΜΚΟ που την βοήθησε. Ο σύζυγός της, ο οποίος είναι στον ουκρανικό στρατό, πολεμούσε και έλειπε από το σπίτι. Μόλις έφτασε στην Πολωνία, η γυναίκα ανακάλυψε ότι ήταν έγκυος. Αλλά το να κάνεις έκτρωση σε μια χώρα με σχεδόν πλήρη απαγόρευση και να κινηθείς σε αυτό το έδαφος σε μια νέα γλώσσα, δεν ήταν καθόλου απλό.

«Με φώναξε κλαίγοντας, «σε παρακαλώ βγάλ’ το από μέσα μου, βοήθησέ με», λέει η Krystyna Kacpura, πρόεδρος του Ιδρύματος Γυναικών και Οικογενειακού Προγραμματισμού (Federa), μιας πολωνικής οργάνωσης για τα δικαιώματα της αναπαραγωγής. Η Federa κατάφερε να οργανώσει μια σπάνια ιατρική άμβλωση για τη γυναίκα σε νοσοκομείο της Βαρσοβίας, χρησιμοποιώντας μια μικρή εξαίρεση στο νόμο για περιπτώσεις βιασμού. «Φοβόταν τόσο πολύ να το μάθουν ο άντρας της και τα παιδιά της. Αλλά καταφέραμε να τα κάνουμε όλα κρυφά», λέει ο Kacpura.

Περισσότεροι από 6 εκατομμύρια Ουκρανοί, κυρίως γυναίκες και παιδιά, έχουν εγκαταλείψει τη χώρα τους από την έναρξη του πολέμου, δημιουργώντας τη μεγαλύτερη προσφυγική κρίση στην Ευρώπη από τον Β` Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Πολωνία έχει πάρει τη μερίδα του λέοντος, κερδίζοντας επαίνους από τις δυτικές δυνάμεις, παρόλο που αυτή η γενναιοδωρία έχει εγείρει άβολα ερωτήματα σχετικά με τη μεταχείριση των αιτούντων άσυλο από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική.

Αλλά όσο περισσότερο συνεχίζεται ο πόλεμος και μαζί του η σεξουαλική βία που διαπράττουν τα ρωσικά στρατεύματα εναντίον γυναικών και κοριτσιών της Ουκρανίας, τόσο περισσότεροι Ουκρανοί πρόσφυγες στην Πολωνία θα χρειάζονται πρόσβαση σε υπηρεσίες έκτακτης αντισύλληψης και αμβλώσεων. Οι υποστηρικτές των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων της χώρας και οι πάροχοι συμβουλών για τις αμβλώσεις εργάζονται σκληρά για να πορευτούν σε μερικούς από τους πιο περιοριστικούς νόμους της Ευρώπης για τις αμβλώσεις.

«Είμαστε σοκαρισμένοι από τον αριθμό», λέει η Kacpura, αναφερόμενη στον αριθμό των ανθρώπων που ζητούν τη βοήθεια της Federa.

Άλλες ομάδες για τα δικαιώματα των αμβλώσεων αναφέρουν παρόμοια αύξηση. Οι τηλεφωνικές κλήσεις και τα μηνύματα στην τηλεφωνική γραμμή που ανήκει στο πολωνικό παράρτημα της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Women on Web, η οποία παρέχει χάπια για την άμβλωση έως και τη 12η εβδομάδα της εγκυμοσύνης, έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά το ένα τρίτο. «Δεν κρίνουμε τις περιστάσεις των ανθρώπων και δεν ρωτάμε πώς έμειναν έγκυες», λέει ο εκτελεστικός διευθυντής Venny Ala-Siuara, από τα κεντρικά γραφεία του στο Μόντρεαλ του Καναδά.

Προέκυψαν ισχυρισμοί για συστημική, συντονισμένη εκστρατεία σεξουαλικής βίας από ρωσικές δυνάμεις στην Ουκρανία, σύμφωνα με την Kateryna Busol, Ουκρανή δικηγόρο που ειδικεύεται στα διεθνή ανθρώπινα δικαιώματα και συνεργάτη της Ακαδημίας στο Πρόγραμμα Ρωσίας και Ευρασίας του Chatham House στο Λονδίνο. Αποδεικτικά στοιχεία για φρικαλεότητες, συμπεριλαμβανομένων μυριάδων αναφορών βιασμού, αποτελούν αντικείμενο πολλαπλών ερευνών από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη και άλλες ομάδες. Αλλά τα εγκλήματα πολέμου είναι εμφανώς δύσκολο να διερευνηθούν και να διωχθούν.

Μέχρι στιγμής, η οργάνωση του Ala-Siuara έχει παράσχει χάπια για την άμβλωση σε περισσότερες από 50 Ουκρανές πρόσφυγες στην Πολωνία, ηλικίας από 20 έως 35 ετών. Η Federa δέχεται από πέντε έως 30 κλήσεις την εβδομάδα από Ουκρανές πρόσφυγες στην Πολωνία, που ζητούν βοήθεια για πρόσβαση σε υπηρεσίες αμβλώσεων ή επείγουσας αντισύλληψης, κοινώς γνωστό ως «χάπι της επόμενης μέρας».

Η Ewa, η οποία εργάζεται στο γραφείο βοήθειας του Women on Web στην Πολωνία, λέει ότι δεν έχουν υποστεί όλες οι γυναίκες που έχουν βοηθηθεί, σεξουαλική βία από Ρώσους. «Μερικές φορές οι ζωές τους έχουν αλλάξει δραματικά και πρέπει να ξεκινήσουν από το μηδέν. Ο σύζυγός τους μπορεί να πέθανε ή είναι απλώς μια δύσκολη στιγμή για να κάνουν ένα μωρό», λέει. (Η Ewa μίλησε υπό τον όρο ότι θα χρησιμοποιηθεί μόνο το μικρό της όνομα, επικαλούμενη ανησυχίες για τις επιπτώσεις των περιοριστικών μέτρων άμβλωσης της Πολωνίας.) Η Federa συνεργάστηκε επίσης με τη Διεθνή Ομοσπονδία Προγραμματισμένης Γονείας για την αποστολή χαπιών επείγουσας αντισύλληψης και άμβλωσης σε ουκρανικές ιατρικές εγκαταστάσεις που επί του παρόντος υπόκεινται στη ρωσική κατοχή.

Ενώ οι ακριβείς αριθμοί είναι δύσκολο να προσδιοριστούν και το μέγεθος της βίας είναι δύσκολο να επαληθευτεί, αξιωματούχοι του ΟΗΕ έχουν λάβει από τις αρχές Ιουνίου περισσότερες από 120 αναφορές βιασμού. Ο αριθμός γίνεται κατανοητός από τον ΟΗΕ και τις ομάδες δικαιωμάτων ότι είναι μόνο ένα μικρό κλάσμα των πραγματικών περιπτώσεων. Αξιωματούχοι στο Κίεβο ανέφεραν επίσης ότι ο αριθμός είναι τουλάχιστον εκατοντάδες.

Από την αρχή του πολέμου, η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ για τη Σεξουαλική Βία στις Ένοπλες Συγκρούσεις έχει τεκμηριώσει «ομαδικό βιασμό, ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων, την απειλή βιασμού και ανθρώπους που αναγκάζονται να παρακολουθούν τους φίλους και τους συγγενείς τους να βιάζονται από άλλους», λέει η Ουκρανή ακαδημαϊκός και μέλος Marta Havryshko, η οποία είναι επίσης υπότροφος URIS στο Πανεπιστήμιο της Βασιλείας στην Ελβετία. «Έχουμε πολλές, πάρα πολλές περιπτώσεις».

 


 

Από τότε που ανέλαβε την εξουσία το 2015, το δεξιό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) της Πολωνίας έχει επανειλημμένα κινηθεί για να περιορίσει τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία και τα δικαιώματα, στοχεύει συχνά τα άτομα LGBTQIA+ και απείλησε να εγκαταλείψει τα μέτρα προστασίας των γυναικών από την ενδοοικογενειακή βία.

Το 2020, η Πολωνία έκανε αυστηρότερους τους ήδη περιοριστικούς νόμους περί αμβλώσεων, αποφασίζοντας ότι οι εγκυμοσύνες μπορούν να τερματιστούν μόνο σε περιπτώσεις αιμομιξίας και βιασμού και όταν η ζωή της μητέρας κινδυνεύει. Οι αμβλώσεις ακόμη και σε περιπτώσεις σοβαρών εμβρυϊκών ανωμαλιών, που είχαν αποτελέσει την πλειονότητα των νόμιμων τερματισμών πριν από τότε, δεν επιτρέπονταν πλέον. Το μέτρο εγκρίθηκε από το Συνταγματικό Δικαστήριο της Πολωνίας, του οποίου η ανεξαρτησία έχει διαβρωθεί από το κυβερνών κόμμα, λένε ακτιβιστές για τα δικαιώματα.  

Τουλάχιστον μία έγκυος από την Πολωνία πέθανε από τότε που τέθηκαν σε ισχύ οι νέοι περιορισμοί. Ο θάνατός της πυροδότησε εκτεταμένες διαμαρτυρίες από τις γυναίκες σε όλη την πλειοψηφούσα καθολική χώρα και ενίσχυσε το κίνημα υπέρ της επιλογής. 

Αν και η επείγουσα αντισύλληψη παραμένει διαθέσιμη με ιατρική συνταγή στην Πολωνία, είναι εμφανώς δύσκολο να αποκτηθεί. Η Kacpura θυμάται πώς προμήθευε επείγουσα αντισύλληψη για δύο κορίτσια, ηλικίας 16 και 17 ετών, που πέρασαν τα σύνορα με την Πολωνία στην αρχή του πολέμου. Είχαν βιαστεί νωρίς εκείνο το πρωί από Ρώσους στρατιώτες σε ένα σημείο ελέγχου και έφτασαν «τόσο φοβισμένοι, χωρίς χρήματα, χωρίς γνώση αγγλικών».

Η Kacpura τους έστειλε σε μια κλινική στη Βαρσοβία όπου υποβλήθηκαν σε εξετάσεις για HIV και τους χορηγήθηκε φαρμακευτική αγωγή ως προφυλακτικό έναντι άλλων σεξουαλικά μεταδιδόμενων ασθενειών πριν μεταβούν στη Γαλλία για να επανενταχθούν στις οικογένειές τους.

Η πολωνική κυβέρνηση είπε ότι οι γυναίκες πρόσφυγες από την Ουκρανία που αναζητούν αντισύλληψη και αμβλώσεις θα υπόκεινται στους ίδιους κανόνες με τον πολωνικό πληθυσμό. Ο αριθμός των Πολωνών γυναικών που λαμβάνουν αμβλώσεις μετά από βιασμό είναι πρακτικά ανύπαρκτος: το 2020 χορηγήθηκαν μόνο δύο απολύσεις για αυτούς τους λόγους από τις 1.000 περίπου νόμιμες αμβλώσεις της Πολωνίας.

«Αλλά αν μια Ουκρανή μπορεί τώρα να κάνει έκτρωση σε ένα νοσοκομείο στην Πολωνία, ίσως και οι Πολωνές να το κάνουν», λέει η Kacpura, περιγράφοντας πώς η Federa κατάφερε να συμμορφωθεί με τις περίπλοκες, πολυεπίπεδες διαδικασίες της πολωνικής νομοθεσίας για να αποδείξει ότι μια γυναίκα έμεινε έγκυος μέσω βιασμού, συμπεριλαμβανομένης της λήψης γνώμης εισαγγελέα για το θέμα.

Από την άλλη πλευρά, μέλη της ρωμαιοκαθολικής ομάδας Ordo Iuris, που σημαίνει Order of Law, μια ισχυρή μη κυβερνητική ομάδα κατά των αμβλώσεων, καλούν στα νοσοκομεία για να διασφαλίσουν ότι συμμορφώνονται με τους αυστηρούς κανόνες.

Η παροχή αστυνομικών αναφορών για σεξουαλική βία είναι επίσης δύσκολη σε κάθε περίπτωση, πόσο μάλλον για γυναίκες που βιάστηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου σε άλλη χώρα.

Επιπλέον, γυναίκες και κορίτσια από την Ουκρανία που διασχίζουν τα σύνορα προς την Πολωνία συχνά φτάνουν χωρίς να γνωρίζουν τους περιοριστικούς νόμους. Η Federa δημιούργησε μια ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας στην ουκρανική γλώσσα για να βοηθήσει τις γυναίκες που είχαν ανάγκη από αμβλώσεις στην Πολωνία τις πρώτες ημέρες του πολέμου, συμπληρώνοντας την πολωνική τηλεφωνική γραμμή της. Μια άλλη ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας για Ουκρανούς πρόσφυγες στην Πολωνία, που ονομάζεται Martynka, δημιουργήθηκε στα τέλη Μαρτίου και συνεργάζεται με τις Γυναίκες στον Ιστό και με οργανισμούς που εδρεύουν στη Γερμανία.

Η Federa έχει επίσης δημοσιεύσει εγχειρίδια που εξηγούν πώς να αναζητήσετε βοήθεια και συμβουλές.

«Καταλαβαίνουμε ότι περνούν βαριά συναισθήματα», λέει η Ewa από το Women on Web, όπου λαμβάνει αιτήματα για βοήθεια από γυναίκες που ανταποκρίνονται στις καμπάνιες του οργανισμού στο Instagram και το Facebook. Της γράφουν στα πολωνικά, αγγλικά, ουκρανικά και ρωσικά. «Μερικές φορές δεν μπορούν, ή δεν θέλουν, να ζητήσουν επίσημη βοήθεια. Αλλά μερικές φορές χρειάζεται να μιλήσουν σε άλλον άνθρωπο για αυτό που έχουν περάσει. Και είμαστε πρόθυμοι να το κάνουμε αυτό».

 

Απόδοση κειμένου από το TIME : Μανταλένα-Μαρία Διαμαντή