15 Μαΐου 2019

«Εφέ της επιστροφής»: Γιατί το ταξίδι του γυρισμού μοιάζει πάντα μικρότερο

ΕΡΕΥΝΑ | ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ | ΤΑΞΙΔΙ | ΧΡΟΝΟΣ
Είτε σε ταξίδι με αυτοκίνητο, είτε σε πτήση, είτε ακόμα και σε μια διαδρομή την οποία περπατήσατε, έχετε σίγουρα νιώσει πως επιστρέφοντας διανύσατε μικρότερο δρόμο, ακόμα κι αν μετρήσατε πως ο χρόνος ήταν ακριβώς ο ίδιος. Από τον Γιώργο Βράτσο
Είτε σε ταξίδι με αυτοκίνητο, είτε σε πτήση, είτε ακόμα και σε μια διαδρομή την οποία περπατήσατε, έχετε σίγουρα νιώσει πως επιστρέφοντας διανύσατε μικρότερο δρόμο, ακόμα κι αν μετρήσατε πως ο χρόνος ήταν ακριβώς ο ίδιος. Από τον Γιώργο Βράτσο

Οι επιστήμονες εξηγούν γιατί συμβαίνει αυτό,

Οι ερευνητές ονόμασαν το φαινόμενο «εφέ ταξίδι επιστροφής», και η εξήγηση δεν είναι τόσο προφανής – ή τόσο απλή – όπως νομίζετε.

Μπορεί να φαίνεται παράξενο ότι δύο ταυτόσημες χρονικές περιόδους θα μπορούσαν να προσδίδουν εντελώς διαφορετική αίσθηση, αλλά στην πραγματικότητα, η αίσθηση του χρόνου, με την οποία είναι προικισμένος ο ανθρώπινος νους είναι απίστευτα ευέλικτη.


Ο φόβος, ο ενθουσιασμός και το δέος μπορούν να επιβραδύνουν αυτή την αίσθηση ενώ η επανάληψη μπορεί να την επιταχύνει.

Φανταζόμαστε όλοι πως το ταξίδι της επιστροφής μοιάζει πιο σύντομο επειδή η διαδρομή μας είναι πια γνωστή και υπάρχει μια εξοικείωση. Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κιότο έβαλαν του συμμετέχοντες να παρακολουθήσουν σε βίντεο ένα άτομο που έκανε δυο από τις τρεις διαδρομές: μια από αυτό που θα ονομάσουμε το σημείο Α στο σημείο Β, μια άλλη από το σημείο Β πίσω στο σημείο Α και μια τρίτη σε μια εντελώς διαφορετική διαδρομή – στο σημείο Δ. Τους έδωσαν μάλιστα κι έναν χάρτη της διαδρομής καθώς παρακολούθησαν το βίντεό τους.


Μόνο όσοι παρακολουθούσαν μια διαδρομή μετ ‘επιστροφής – από το σημείο Α στο Β και πάλι πίσω στο A – θεώρησαν ότι το δεύτερο ταξίδι ήταν μικρότερο. Αυτό συνέβη παρά το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια των βιντεοταινιών, εκτιμούσαν ότι πέρασε ακριβώς ο ίδιος χρόνος. Αυτό υποδηλώνει ότι το «εφέ της επιστροφής» είναι ζήτημα που άπτεται της λειτουργίας του εγκεφάλου.

Μια μελέτη του 2016 που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Hippocampus ρίχνει λίγο περισσότερο φως στην λειτουργία του εγκεφάλου που συρρικνώνει το ταξίδι της επιστροφής. Οι ερευνητές ζήτησαν από τους πρωτοετείς φοιτητές να σχεδιάσουν έναν χάρτη της πανεπιστημιούπολης τους, συμπληρώνοντας τις εκτιμήσεις του χρόνου της διαδρομής μεταξύ διαφόρων σημείων. Διαπίστωσαν ότι όσο πιο εξοικειωμένος ήταν ένας φοιτητής με την περιοχή, τόσο μεγαλύτεροι ήταν οι χώροι που σχεδίαζαν και τόσο μικρότεροι οι χρόνοι που εκτιμούσαν ότι θα κάνουν για να τους διανύσουν.


Οι ερευνητές για μια μελέτη του 2016 που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Πειραματικής Ψυχολογίας το χειρίστηκαν διαφορετικά. Ισχυρίζονταν πως ίσως το αρχικό ταξίδι να δίνει την αίσθηση του μεγαλύτερου επειδή ο ταξιδιώτης δεν ξέρει τι τον περιμένει στον προορισμό. Για να το επιβεβαιώσουν έφεραν τους συμμετέχοντες σε ένα δωμάτιο ενός εργαστηρίου, τους πήγαν σε ένα άλλο δωμάτιο ένα όροφο κάτω για να λύσουν ένα παζλ και στη συνέχεια τους πήγαν πίσω στο πρώτο δωμάτιο. Οι μισοί από αυτούς ήξεραν που πήγαιναν και οι άλλοι μισοί όχι. Όσοι δεν ήξεραν τι τους περίμενε όταν έφυγαν από το δωμάτιο, έκριναν ότι η αρχική διαδρομή ήταν μεγαλύτερη από την διαδρομή της επιστροφής.